OKMKning 200 mln dollarlik tenderlari: ğoliblar bir-biriga aloqadormi?
|00:24 / 18.02.202631 35815 min
Suriştiruvçi jurnalistlar xalqaro konsorsiumi (OCCRP) Olmaliq kon-metallurgiya kombinatining oxirgi 3 yildagi 200 mln dollardan ortiq qiymatdagi tenderlarini örgandi. Suriştiruv xulosasiga köra, garçi ğolib kompaniyalar dunyoning turli çekkalarida: Britaniya, Gruziya va Singapurda joylaşgan bölsa ham, ularning barçasi bitta şaxs – Özbekiston stol tennisi federatsiyasi sobiq vitse-prezidentiga aloqador bölişi mumkin.
Olmaliqdagi kon / Foto: Fabian Sommer / dpa / dpa Picture-Alliance via AFPOlmaliqdagi kon / Foto: Fabian Sommer / dpa / dpa Picture-Alliance via AFP
Olmaliq kon-metallurgiya kombinati oxirgi 3 yil içida 10 ta xorijiy kompaniya bilan tuzgan, umumiy qiymati 200 mln dollardan ortiq bölgan şartnomalar – xalqaro suriştiruvçi jurnalistlarning Uyuşgan jinoyatçilik va korrupsiya haqida xabar beriş loyihasi (OCCRP) nazariga tuşdi.
Suriştiruvçi jurnalistlarga köra, garçi bu 10 ta kompaniya dunyoning turli davlatlari – Buyuk Britaniya, Gurjiston va Singapurda joylaşgan bölsa-da, ularning barçasi bitta şaxs – Özbekiston stol tennisi federatsiyasining sobiq vitse-prezidenti Grigoriy Xvan bilan aloqador bölişi mumkin.
OKMK bu kompaniyalarga mijoz bölarkan, ulardan uskunalar va xomaşyo materiallarini sotib olgan. Suriştiruvda bu kompaniyalarning toğ-kon sanoati korxonalari uçun ta’minotçi bölişda tajribasi bor-yöqligi şubha ostiga olinadi.
Ta’kidlanişiça, Britaniyada röyxatdan ötgan ikkita firma rasman “faoliyat körsatmayotgan” statusda bölgan davrda ham OKMKdan önlab million dollarlik buyurtmalarni olavergan.
Bu kompaniyalarning OKMK bilan umumiy qiymati 7 mln dollarlik boşqa şartnomalarida elektron imzosi qöyilgan şaxslar bu hujjatlarga imzo çekkanini rad etib, kelişuvlarda umuman iştirok etmaganini bildirgan.
Suriştiruvçi jurnalistlar bu kompaniyalarga benefitsiar egasi kimligini sörab murojaat qilganidan keyin, ayrimlari tegişli korporativ hujjatlariga özgarişlar kiritgan. OKMK va ta’minotçilar OCCRP yöllagan savollarni javobsiz qoldirgan.
OKMK – qisman xususiylaştiriş közda tutilgan strategik davlat korxonalaridan biri. Kompaniya 2025 yil 4-çoragida xalqaro fond bozorida 5 foizgaça aksiyalarining birlamçi taklifini ötkazişi (IPO) közda tutilgandi.
Britaniyadagi “faoliyat yuritmayotgan” kompaniyalar
2018 yilda Buyuk Britaniyada röyxatdan ötgan Lemixton Solutions 2022 yildan buyon OKMKning kamida 56 ta tenderida ğolib çiqib, 22,5 million dollarlik ortiq qiymatdagi şartnomalarni qölga kiritgan. Vaholanki, u 2021 yildan beri rasmiy hisobotlarda özini “nofaol” holatda ekanini körsatib kelgan. Britaniya qonunçiligiga köra, “nofaol” maqomidagi kompaniya uzrli sababsiz tijorat faoliyati bilan şuğullanişi, şartnomalar tuzişi yoki moliyaviy operatsiyalarni amalga oşirişi man etiladi.
Mavzuga oid
Atigi bitta xodimi bor, rasmiy veb-sayti yöq va Özbekistonda aniqlangan ofisi mavjud bölmagan Lemixton 2022 yildan boşlab OKMK tenderlarida tez-tez ğolib bölgan va pölat quvurlar, alyuminiy listlar hamda boşqa mahsulotlarni yetkazib beriş böyiça şartnomalarni qölga kiritgan. Import-eksport ma’lumotlariga köra, öşa yildan boşlab kompaniya “nofaol” maqomiga qaramay OKMK manziliga önlab marta jönatmalar yuborgan.
Bu davr mobaynida Lemixton’ning rasmiy egasi sifatida 71 yoşli britaniyalik buxgalter Uendi Meri Enn Konroy körsatilgan. Lekin 2025 yil 2 dekabr kuni suriştiruvçi jurnalistlar kompaniyaga aloqaga çiqqanidan keyin, firma korporativ hujjatlariga orqa sana bilan “ğalati va şoşilinç” özgarişlar kirita boşlagan. Buyuk Britaniya kompaniyalar reyestri – Companies House'da firma egasi qisqa vaqt içida bir neça bor almaştirilişi kuzatilgan.
Xususan, 2 dekabr kuniyoq Konroy Lemixton'da “katta nazoratga ega şaxs” (person with significant control) maqomidan çiqariladi. Uç kundan keyin joylaştirilgan yangi hujjatlarda 61 yoşli tadbirkor, Özbekiston stol tennisi federatsiyasining sobiq vitse-prezidenti Grigoriy Xvan aslida 2018 yil 20 noyabrdan buyon kompaniya egasi bölib kelgani keltiriladi. Biroq Xvanning davlat reyestridagi “faoliyati” uzoq davom etmaydi: 2026 yil yanvar oyi boşida Lemixton yangi bildirişnoma topşirib, Xvanning kompaniya ustidan nazorati boşlangan kuniyoq (2018 yil 2 dekabrda) tugaganini ma’lum qiladi. Uning örniga Kolumbiya fuqarosi Felipe Guerrero kompaniyaning yangi “katta nazoratga ega şaxsi” sifatida körsatiladi. U ham öşa sanadan – 2018 yil 2 dekabrdan beri Lemixton Solutions'ning egasi bölib kelayotgani körsatiladi.
Şunga öxşaş holat boşqa bir britan firmasi – Golders Business bilan ham kuzatiladi. Kompaniya OKMKning kamida 13 million dollarlik tenderlarini yutgan va 100 martadan ortiq yuk yetkazib bergan bölsa-da, moliyaviy hisobotlarda özini “nofaol” deb körsatgan.
2018 yilda firma “rasman röyxatdan ötişi şart bölgan şaxs yöq” deya hisobot beradi. Bu kompaniyada sezilarli nazoratga ega şaxs mavjud emasligini anglatadi. Bu maqom Uendi Konroyning öğli Maykl Konroy tomonidan boşqariladigan ATC Nominees Limited firmasi Golders'ning kotibi bölib işlagan davrda saqlanib qoladi. Ammo Lemixton bilan bölgani kabi, 2025 yil dekabr oyi boşida dastlabkibayonot bekor qilinib, Xvan 2018 yil 1 avgustdan buyon firmada nazorat qiluvçi şaxs bölgani körsatiladi. 2026 yil yanvar oyi boşida bu ma’lumot yana özgartirilib, Xvanning nazorati 2018 yil avgust oyidayoq tugagani qayd etiladi. Uning örniga yana öşa Guerrero 2018 yil 30 noyabrdan buyon kompaniya nazoratçisi sifatida orqa sana bilan kiritiladi.
MoreGroup direktori: “Ularning ortida bitta odam turadi”
Korporativ hujjatlar va moliyaviy yozuvlar Lemixton hamda Golders kompaniyalari Maykl Konroyga tegişli britan firmasi – MoreGroup tomonidan boşqarilganini körsatadi. MoreGroup ikkala kompaniyada rasmiy buxgalter sifatida körsatilgan, MoreGroup xodimlari Lemixton va Golders'ning mansabdor şaxslari bölib işlagan. MoreGroup'ning mijozlar bilan işlaş böyiça direktori Jyeymi Barkli – Finance Uncovered (suriştiruvga hammuallif bölgan guruh)ga bergan izohiga köra, Uendi Konroy Lemixton'da “muhim nazoratga ega şaxs” sifatida körsatilmasligi kerak bölgan va bu borada “içki tekşiruv” olib borilmoqda.
Barklining aytişiça, Lemixton, Golders va yana bir britan şirkati Alrick Solutions uçalasining ortida “bitta odam” turadi. U bu haqda suriştiruvçilarga aytganidan bir kun ötib, 2025 yil 5 dekabrda Grigoriy Xvan ana şu uçala kompaniyada ham “katta nazoratga ega şaxs” sifatida körsatiladi.
MoreGroup buxgalterlik firmasi suriştiruvçi jurnalistlarning boşqa savollariga aniq javob bermagan va “aytilgan ma’lumotlar hamda söralayotgan hujjatlarga kompaniyaning heç qanday aloqasi yöqligi”ni bildirgan.
Buyuk Britaniya reyestrida Lemixton va Golders yana ikki kompaniya – Britaniyada joylaşgan Alrick Solutions va Kanadadagi Hightron Logistics bilan “umumiy nazorat ostida” ekani körsatilgan. Bu firmalar özaro yaqin moliyaviy aloqalarga ega bölib, ular örtasida kompaniyalararo qarzlar almaşilgan.
Jurnalistlarning dekabr oyidagi murojaatidan keyin Lemixton va Golders'dagi sxemaga öxşaş tarzda, Grigoriy Xvan Alrick'ning ham “muhim nazoratga ega şaxsi” sifatida orqa sana bilan qayd etiladi. Hightron'ning egalik zanjiri esa Karib dengizida joylaşgan ofşor hudud – Nevis oroliga borib taqaladi.
Kanada korporativ qaydnomalariga köra, Özbekistonga yuk jönatgan Hightron rasman Nevisda joylaşgan ikki kompaniya – Tallberg Ltd va Uniwell Inc'ga tegişli. Bu ikki firma Buyuk Britaniya, Kanada va boşqa davlatlardagi yuzlab kompaniyalarda aksiyador yoki mansabdor şaxs sifatida körsatilgan.
Hujjatlarni kim imzolagan?
Ikki britan firmasining egalik va operatsion yopiqligi ularning OKMK bilan tuzgan şartnomalarida ham aks etgan. OCCRP körib çiqqan kamida 13 ta şartnomada MoreGroup'ning amaldagi va sobiq xodimlarining elektron imzolari mavjud. Lemixton va Olmaliq kon-metallurgiya kombinati örtasidagi jami 6,2 million dollarlik 7 ta şartnomada Uendi Konroyning imzo nusxasi (faksimile)ni köriş mumkin.
Eng sönggi şartnoma 2025 yil 5 dekabr sanasi bilan rasmiylaştirilgan bölib, bundan uç kun oldin buxgalter Uendi Konroy Lemixton'ning “muhim nazoratga ega şaxsi” maqomidan çiqarilgan. MoreGroup vakili Jyeymi Barkli Finance Uncovered'ga bu şartnomalarni “100 foiz Konroy imzolamagani”ni aytgan.
Şuningdek, Golders va OKMK örtasidagi jami 1,4 million dollarlik 6 ta şartnomada MoreGroup'ning sobiq xodimi Ruairi Laflin-Makkanning imzosiga öxşaş faksimile mavjud. Laflin-Makkann OCCRP'ga u beş yildan beri Golders bilan aloqasi yöqligini va şartnomalarni “mutlaqo imzolamagani”ni bildirgan. Hujjatlardan birida u 2025 yil 25 noyabr holatiga köra Golders direktori sifatida körsatilgan.
Laflin-Makkann holat yuzasidan London şahri politsiyasi va Buyuk Britaniyaning Jiddiy firibgarliklarga qarşi kuraş idorasiga murojaat qilganini aytgan. Serious Fraud Office suriştiruv çop etilgunga qadar qadar izoh bermagan, London şahri politsiyasi esa ma’lumot maxfiyligini sabab qilib, ariza berilgan-berilmaganini tasdiqlay olmasligini bildirgan.
MoreGroup OKMK bilan şartnomalarda Lemixton va Golders'ning rasmiy muhrlari bosilgani (izoh: muhr boşqaruvçida böladi) va imzolar soxta bölişi mumkinligi haqidagi savollarga javob bermagan.
Gruziyadagi “raqobatçilar”
OCCRP suriştiruvni davom ettirarkan, Grigoriy Xvan va Felipe Guerreroning 2025 yil dekabr oyida Britaniya korporativ reyestriga qöşilişi jurnalistlarga yangi imkoniyatlar eşigini oçadi: ular endi Britaniyadagi firmalarni minglab kilometr şarqda joylaşgan, OKMK tenderlarida önlab million dollar yutgan boşqa noma’lum kompaniyalar bilan ham boğlay olgan.
Xususan, Gruziyada röyxatda ötgan, OKMK tenderlarida britan firmalari bilan raqobatlaşgan kompaniyalar suriştiruvçilar e’tiborini tortgan. Bunda, eng yirik ğoliblar – LOSBP va Prof Engineering firmalari bölib, bu ikki kompaniya 2022 yildan buyon tenderlarda yutiş orqali OKMKdan jami 68,45 million dollarlik buyurtmalarni qölga kiritgan. Ularning egasi esa Britaniyadagi “raqobatçilari” bilan şaxsiy aloqalarga egaligini körsatuvçi holatlar bor.
Hujjatlarda LOSBP va Prof Engineerinğning egasi sifatida qayd etilgan şaxs – Janubiy Koreya fuqarosi, Özbekiston bilan aloqalarga ega 41 yoşli Polina Ostanova. Seulda yaşovçi Ostanova tibbiy koordinator sifatida işlagan va tibbiy turizm kompaniyasini taşkil etişda qatnaşgan. Uning kasbiy faoliyatida konçilik yoki yirik sanoat eksporti bilan boğliq tajribasi borligi aniqlanmagan.
2025 yil fevral oyida Ostanova beşta gruzin kompaniyasini, jumladan, LOSBP va Prof Engineerinğni Qozoğiston fuqarosi Rahat Nauruzbekovdan sotib olgan.
Nauruzbekov Prof Engineering va yana ikki kompaniyani 2018–2022 yillar oraliğida taşkil qilgan, şu davrda LOSBP va yana ikkita gruzin firmasining yakuniy egasiga aylangan. Beşinçi firmani esa atigi 35 dollarga sotib olgan.
Gruziya korporativ reyestri ma’lumotlariga köra, Ostanova 2025 yil fevralida bu beşala kompaniyani bir kunning özida taxminan 350 dollarga xarid qiladi. Sotib oliş vaqtida bu firmalardan ikkitasi allaqaçon OKMK tenderlarida jami 65,9 million dollarlik şartnomalarni yutib bölgan edi.
65,9 mln dollarlik şartnomalarga ega kompaniyalarning bir neça yuz dollarga sotilgani – diqqatga sazovor.
OSSRP jurnalistlarining qayd etişiça, xuddi Britaniyada bölgani kabi, beşta gruzin kompaniyasining barçasi kamida oxirgi 2 yil davomida “nofaol” holatda bölgan va Gruziya hukumatiga yillik moliyaviy hisobotlarini taqdim etmagan.
Bir qaraşda, Gruziyadagi firmalar bilan Britaniyadagi kompaniyalar örtasida heç qanday aloqa yöqdek körinadi. Biroq Ostanovaning Instagram sahifasini tahlil qilgan jurnalistlar u Felipe Guerrero bilan şaxsiy aloqalarga egaligini körsatuvçi dalillarni aniqlagan:
tarmoqqa Ostanovaning dösti joylagan bir videoda Ostanova va Guerrero Samarqand şahrida birga sayr qilayotgani aks etgan;
Ostanova Janubiy Koreyadagi Unicos Cars nomli avtosalonning Instagram'dagi köplab postlariga layk bosgan, bu avtosalonning sahifasida Guerreroning telefon raqami kontakt sifatida körsatilgan;
Koreyada gözallik mahsulotlari işlab çiqaruvçi bir firma Ostanova va Guerreroni öz vakillari sifatida taqdim etgan.
Suriştiruvçilarga köra, Polina Ostanova nafaqat Felipe Guerrero, balki Grigoriy Xvan bilan ham taniş bölişi mumkin: tarmoqqa Xvanning qalliği joylagan postlarga Ostanova “layk” bosgan.
Ostanova va Xvan jurnalistlarning sörovlariga javob bermagan. Guerrero esa telefon orqali muloqotda ayni paytda Ostanova bilan aloqada emasligini aytib, Britaniyadagi ikkita kompaniya haqidagi savollarga izoh berişdan boş tortgan.
OSSRP, şuningdek, LOSBP va Prof Engineering kompaniyalari OKMKning önlab million dollarlik tenderlarini qanday yutgani haqida izoh oliş uçun Nauruzbekov bilan ham boğlangan, lekin material e’lon qilingunga qadar u ham javob bermagan.
Singapurdagi aloqalar
Sönggi uç yil içida Singapurda röyxatdan ötgan uçta kompaniya – Polisteel Solutions Pte Ltd, VentoproPte Ltd va Mek Industrial TechnologyPte Ltd OKMKning jami 102,9 million dollarlik tenderlarida ğolib böladi. Bu kompaniyalarning rasmiy egasi sifatida Janubiy Koreya fuqarosi Sedong Çoy körsatilgan.
OSSRP körib çiqqan oçiq manbalar bu uçta kompaniya Karib dengizidagi firmalar orqali Grigoriy Xvanga boğlangan bölişi mumkinligini körsatadi.
Xitoyning Denair kompaniyasi 2025 yil uçun tayyorlagan moliyaviy hisobotida Mek Industrial Technology (OKMK tenderida 7,1 mln dollarlik buyurtmani qölga kiritgan firma)ni nazorat qiluvçi şaxs Baham orollaridagi Colcot Company Ltd firmasini ham nazorat qilişi, bu yerda Xvan direktor bölib işlaganini qayd etgan. Keyinçalik Denair uşbu ma’lumotga tuzatiş kiritib, bunday xulosa bu ikki firma bilan aynan bir vakil orqali işlangani sababli çiqarilganini va haqiqiy manfaatdor egalik haqida ma’lumotga ega emasligini bildiradi.
OSSRP Colcot'ning yakuniy egasini aniqlay olmagan, biroq şunisi ma’lumki, köçmas mulk hujjatlariga köra, Colcot 2024 yil mart oyida Manhettenda 4,4 million dollarlik kvartira sotib olgan va bitimga Xvanning öğli Aleksey imzo çekkan.
Singapurdagi uçta kompaniya nomidan izoh bergan advokat Mark Ludvikovski bu firmalar Colcot yoki uning manfaatdor egalari tomonidan nazorat qilinmasligi va Xvan ularning heç birida rasmiy yoki norasmiy rol öynamasligini bildirgan.
Aleksey Xvandan izoh söralganda, u jurnalistga “boşqa Alekseyga qönğiroq qilyapsiz”, deya javob qaytargan. Otangiz Grigoriy Xvanmi degan savolga esa biroz sukutdan söng: “Yöq, u emas. Qaysi Grigoriy?” deya javob bergan. Grigoriy Xvan ham, Singapur kompaniyalarining rasmiy aksiyadori Sedong Çoy ham yozma sörovlarga javob bermagan.
Öz navbatida, OKMK ham özi ötkazgan tenderlarda ğolib kompaniyalar tomonidan şartnoma majburiyatlari bajarilgan yoki bajarilmagani haqidagi savollarga oydinlik kiritmagan.
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Pauzasiz endoskopiya: muolaja xonasi eşigi ortida nimalar sodir böladi?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Pauzasiz endoskopiya: muolaja xonasi eşigi ortida nimalar sodir böladi?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi