Sud: YuKOS sobiq aksiyadorlari Rossiyadan kompensatsiya undirishi mumkin

YuKOSning sobiq investorlariga RF 65 mlrd dollar miqdorida kompensatsiya to‘lashi haqidagi qaror o‘zgartirilishi mumkin emas. Kompaniyaning sobiq aksiyadorlari uning ijrosini Buyuk Britaniyada ta’minlashga urinishi mumkin, deb qaror qildi London Oliy sudi.

Foto: Aleksey Myakishev / Global Look Press

Haagadagi arbitraj sudining Rossiya YuKOS neft kompaniyasining sobiq investorlariga 65 mlrd dollardan ortiq (taxminan 56 mlrd yevro) kompensatsiya to‘lashiga oid qarori adolatli, deb topildi. YuKOSning sobiq investorlari bu qaror ijrosiga Buyuk Britaniya hududida erishishga harakat qilishi mumkin, deb qaror qildi London Oliy sudi 2 mart, dushanba kuni.

Gap 2014 yilda Haagadagi Doimiy hakamlik sudi (Permanent Court of Arbitration) palatasi YuKOS ishi bo‘yicha chiqargan qaror haqida ketmoqda. O‘shanda sud kompaniyaning eng yirik aksiyadori Mixail Xodorkovskiy hibsga olingandan keyin amalga oshirilgan milliylashtirish noqonuniy bo‘lgan, degan xulosaga kelgan va Rossiyani sobiq aksiyadorlarga kompensatsiya to‘lashga majbur deb topgan. Dastlab gap taxminan 50 mlrd dollar haqida borayotgan edi. Hozirga kelib, foizlar va penyalar summani qariyb 65 mlrd dollargacha oshirgan.

YuKOSning sobiq aksiyadorlari manfaatlarini uchta kompaniya — Hulley Enterprises, Veteran Petroleum va Yukos Universal — himoya qiladi. Ularning benefitsiarlari rasman ochiqlanmagan. Rossiya tomoni ma’lumotlariga ko‘ra, ular ortida Leonid Nevzlin, Mixail Brudno va Vladimir Dubov turibdi, bu uchala shaxsga jami hisobda YuKOSning taxminan 70 foizi tegishli bo‘lgan. Mixail Xodorkovskiy esa jarayonda ishtirok etmayotganini va avval ham ishtirok etmaganini bildirgan.

Rossiya Haagadagi sud qarori ustidan bir necha bor bahslashishga urinib ko‘rgan — lekin nizoning mohiyati bo‘yicha emas (bu uchun yuristlar asos topmagan), balki RF fikricha da’vogarlar va ularning vakillari tomonidan yo‘l qo‘yilgan turli qoidabuzarliklarga tayanilgan.

2025 yil o‘rtalarida Niderlandiya Oliy sudi Rossiya tomonining kassatsiya shikoyatini rad etdi va Amsterdam apellyatsiya sudining taxminan 65 mlrd dollar miqdorida kompensatsiya to‘lash haqidagi qarorini kuchda qoldirdi.

Shu bilan birga, kuzatuvchilar Rossiya sud qarorini bajarishi ehtimoli past, deb hisoblaydi. 2020 yildayoq RF Konstitutsiyaviy sudi mamlakat hukumatiga xalqaro instansiyalar qarorlarini bajarmaslikka ruxsat bergan edi.

O‘sha 2020 yilda YuKOSning sobiq aksiyadorlari manfaatlarini sudlarda himoya qiluvchi GLM kompaniyasi Benilyuks mamlakatlarida Rossiyaning davlatga qarashli “Soyuzplodoimport” kompaniyasiga tegishli 18 ta savdo belgisini xatlov oldirishga erishgan. 2024 yilda xatlovga olingan savdo belgilari auksionda sotilgan va YuKOSning sobiq aksiyadorlari taxminan 1,7 mln dollar olgan.

YuKOS kompaniyasi Rossiyada 2006 yilda majburiy bankrotlik tartib-taomiliga duch kelgan — Mixail Xodorkovskiy o‘g‘rilik va soliq to‘lamaslik bo‘yicha jinoyat ishida ayblanuvchiga aylanganidan so‘ng. Kompaniya aktivlarining katta qismi davlat kompaniyasi “Rosneft”ga o‘tgan.