“Mijozlar bankka to‘lagan pulni divident shaklida naqdlashtirib, Xitoyga yuboramiz” – “Global avto” mas’ullari

Kun.uz o‘z surishtiruvida oson shartlarda avtomobil yetkazib berishni va’da qilayotgan “Global avto kredit” MChJ faoliyatini shubha ostiga olgandi. Ko‘tarilgan masalalar bo‘yicha “avtosalon” direktori va sotuv bo‘limi boshlig‘i tushuntirish berdi. “Global avto” bilan shartnoma tuzgan vatandoshlarning ma’lum qilishicha, ayni vaqtda firma ofisi muhrlab ketilgan. Kun.uz holat yuzasidan IIVga so‘rov jo‘natdi. 

Qimmatbaho elektromobilni o‘z narxida foizsiz bo‘lib to‘lash sharti bilan taklif qilishsa, xarid qilgan bo‘larmidingiz? Bu savolga ko‘pchilik o‘ylab ham o‘tirmasdan ha deb javob beradi. Chunki O‘zbekiston avtomobil bozorida bunaqa taklif hali yangramagan. Shu sababli bunday oson shartdagi taklif shubha tug‘diradi.

Kun.uz o‘z surishtiruvida shu va shu kabi oson shartlarda avtomobil olib berishni va’da qilgan “Global avto kredit” MChJ faoliyatini shubha ostiga olgandi. Surishtiruv e’lon qilinganidan so‘ng “Global avto kredit” MChJ ta’sischisi Bekzod Baxtimurodov va firma bosh menejeri Dilshod Toshboyev tahririyatga tashrif buyurib, tushuntirish berdi. Kun.uz jurnalisti ularga bir nechta savollar bilan yuzlandi. 

Tahririyat jurnalisti va “Global avto kredit” MChJ mansabdorlari o‘rtasidagi suhbat quyidagicha kechdi:

Dilshod Toshboyev, “Global avto kredit” MChJ bosh menejeri:

“Kun.uz’da chiqqan maqolada shunaqa bir bandi borki, ular hech qayerda bo‘lmagan qanaqadir 10 foizlik “rassrochka” haqida gapirishgan. To‘g‘ri, bizlar mashinaning tannarxidan foyda qilamiz. Qanday qilib? Misol uchun, 200 mln so‘mlik mashina deb oladigan bo‘lsak, unga o‘zimizning foydamiz – taxminiy 10-15 mln so‘m qo‘yamiz. Mijozdan 50 yoki 60 foiz boshlang‘ich to‘lovni bank orqali to‘lov qildirgan holda qolgan qoldiq summani 1 yildan 5 yil muddatgacha bo‘lib to‘lashga foizsiz beramiz. Bundan bizning asosiy foydamiz o‘sha 200 mln so‘mlik mashina tannarxiga qo‘shilgan 10-15 mln so‘m hisoblanadi. Audioyozuvlarda va maqolada yozib o‘tilgan, yaqinda ishga kirgan menejerimiz bilan audioyozuv orqali bo‘lgan suhbatda noto‘g‘ri informatsiyalar berilgan. Sotuv menejerimizning bergan ma’lumotlari 100 foiz to‘g‘ri”.

Kun.uz jurnalisti: 

“Global avto” qimmatbaho elektromobillarni foizsiz bo‘lib to‘lash sharti bilan Xitoydan olib kelib berishni va’da qilyapti. Firma aynan foizsiz bo‘lib to‘lash sharti bilan bugunga qadar nechta mijozga Xitoydan qimmatbaho elektromobillar yetkazib bergan?”

Dilshod Toshboyev: 

“Shu kunga qadar 20 ta atrofida Xitoydan mashinalar olib kelib, mijozlarga rasmiylashtirib berganmiz. Bo‘lib to‘lashga ham, to‘liq to‘lovda ham olganlar bo‘lgan bularning ichida”.

Kun.uz jurnalisti: 

“Bu 20 nafar odam bilan shartnoma qilganmisiz yoki 20 nafar odamga mashina olib kelib berilganmi shu vaqtgacha?”

Dilshod Toshboyev:

“Shartnoma qilganmiz. Shartnomada ham hammasi ochiq-oydin ko‘rsatilgan, mashina yetkazib berilishi 6 oy, 180 ish kunida qilib belgilangan. Birinchi qilingan shartnomaga ham hali 6 oy muddat bo‘lgani yo‘q. Birinchi qilingan shartnomalarga mashina yetkazib berish vaqti yaqinlashdi. Mashinamiz ham yaqin kunlarda yetib kelib, mijozlarga rasmiylashtirib beriladi”.

Kun.uz jurnalisti:

“Sizlar bilan shartnoma tuzgan shu 20 nafar xaridor o‘sha shartnomalar doirasida pullarni qanday tartibda to‘lov qilgan?”

Dilshod Toshboyev:

“Pullar 2 xil tartibda to‘lov qilingan: ayrimlari bankka borib, hisob raqamimizga shartnoma asosida to‘lov qilgan, ayrimi ofisimizda joylashgan o‘zimizning kassamizga naqd pulda to‘lagan. Kassirimiz u pullarni bankka kirim qilib kelmoqda”.

Kun.uz jurnalisti:

“Global avto kredit” MChJ o‘zining Telegram’dagi kanalida bir nechta video va foto e’lonlarni joylashtirgan. Unda mijozlarga mashinalar yetkazib berilgani haqida gap boradi. Bu video va fotolar o‘zlaringizning xodimlar tomonidan tayyorlanganmi yoki tarmoqlarga joylashtirilgan boshqa videolarmi bular?”

Dilshod Toshboyev:

“O‘zimizning xodimlar tomonidan tayyorlangan. O‘sha videoda ham aks etgan, Cobalt rusumli mashina ko‘rsatilgan. Bizga qanaqa mijoz kelishidan qat’i nazar ularni qaytarmaslikka harakat qilamiz. Ular Cobalt mashinasini 100 foiz to‘lovda xarid qilish istagi bilan kelgan. Bizda o‘sha vaqtda naqd pulga mashinamiz bo‘lmaganligi sababli mijozni qaytarmaslik uchun boshqa avtosalonga olib borganmiz: shartnoma qilgan holatda to‘lovini ham o‘sha avtosalonga to‘lagan, mashinani ham darhol o‘z nomiga rasmiylashtirib olgan. Bunda “Global avto kredit” MChJ mijozdan hech qanaqa pul mablag‘i yoki qanaqadir pora sifatida mablag‘ olmagan”.

Kun.uz jurnalisti:

“GM avtomobillarini yillik 10 foizlik ustamada 5 yilgacha bo‘lgan muddatda bo‘lib to‘lashga olib berish aytilgan. Shunaqa e’lonlar bor Telegram’dagi kanallaringizda. Bu foiz O‘zbekistondagi yillik inflatsiya darajasidan past. Firma o‘rtadagi farq natijasida ko‘radigan zararni nimaning hisobiga qoplaydi?”

Dilshod Toshboyev:

“Bu zarar o‘sha tannarxiga qo‘ygan foydamiz ustida. Misol uchun, bizlar 50 ta mashina sotyapmizmi, inflatsiyaning hisobida foyda qilmaylik o‘sha 15 foizlik “rassrochka”da berganimizda, qolganidan foyda o‘shanda bo‘ladi”.

Bekzod Baxtimurodov, “Global avto kredit” MChJ ta’sischisi va rahbari:

“Misol uchun, Cobalt avtomobilining tannarxi 150 mln so‘m. Agar bizlar ushbu Cobalt’ni “rassrochka”ga qiladigan bo‘lsak, tannarxning ustiga qo‘shiladigan summa reklamada 150 mln so‘m ketadi, lekin shartnoma qilayotganda uning narxiga 10-15 mln so‘m qo‘shiladi. Va mashina tannarxi 165 mln so‘m deb baholanadigan bo‘lsa, unga mijozning xohishiga ko‘ra boshlang‘ich to‘lov to‘lanadi: misol uchun 30 foiz yoki 50 foiz bo‘ladi. Qoldiq summa ustiga oladigan yiliga qarab 10 foizdan qo‘yiladi. Agar 3 yilga oladigan bo‘lsa, 30 foiz. Va qoldiq summasiga 30 foiz qo‘shilgan holatda 36 oy muddatga bo‘lib beriladi. Bu nasiya savdo sharti. Agar uni bizlar bank orqali qiladigan bo‘lsak, u ham o‘zining tartibida ketadi. Faqat u bilan shartnoma bank orqali bo‘ladi”.

Kun.uz jurnalisti:

“Soliq qonunchiligingizdan xabaringiz bor. Sizlar qo‘shilgan qiymat solig‘i to‘lovchisiga aylangan bo‘lsangiz kerak? Bunda soliqning o‘zida yutqazib qo‘ymaysizlarmi?”

Dilshod Toshboyev:

“Biz hali qo‘shilgan qiymat solig‘i to‘lovchisi emasmiz, aylanma soliq to‘laymiz. Hech qanaqa yutqazmaymiz. O‘sha 10 foizni ham soliqni e’tiborga olgan holatda qiymat kiritamiz. Hozir bizlar aylanmada 4 foiz soliq to‘laymiz. Haligacha NDSga o‘tmaganimizni ham ochiqlab ketadigan bo‘lsam, 1 mlrd so‘mgacha aylanma soliqda turadi, hali bizning “oborot”imiz 1 mlrd so‘m bo‘lmagan. Chunki mashinaga mijozlar 30-50 foiz to‘lov qilyapti. Mashina 100 foiz to‘lov qilingan holatda mijozga rasmiylashtirib berilgandagina “oborot”imiz 1 mlrd so‘mdan oshadi. Hali mashinalar yo‘lda, kelishi bilan rasmiylashtirib, NDSga endi o‘tamiz. O‘zimizning barcha harajatlarni qo‘shgan holatda tannarx belgilab qo‘yamiz”.

Kun.uz jurnalisti:

“Hozir 20 ta mashinaga shartnoma qilgansizlar va bularning 4 tasi bilan 1 mlrd so‘mlik nuqtaga boriladi. Buning hisobini hozirgi shartnomada olmagansizlar-ku. 4 tadan keyin uning tepasida sizlarda 12 foizlik QQS paydo bo‘ladi. Demak, 10 foizlik ustama bilan 2 foizlik zarardasizlar”.

Dilshod Toshboyev:

“Biz mashinani chetdan olib kirayotganda to‘lov harajatlarini qilganimizdan so‘ng bojxona bizga NDS beradi, hisobimizga olamiz NDSni. Bizlar sotayotganimizda NDS bilan sotamiz NDSga o‘tganimizdan keyingina. O‘shanda mashinani sotib olgan narximiz bilan sotayotgan narximiz o‘rtasidagi farqdan 12 foiz to‘laymiz. Masalan, 300 mln so‘mga mashina olib kirdik, 300 mln so‘mga mo‘ljallab bojxona bizga NDS beradi. Bizlar o‘sha mashinani 330 mln so‘mga sotamiz va 30 mln so‘m uchun 12 foiz NDS to‘lanadi”.

Kun.uz jurnalisti:

“QQS faqat siz ko‘rayotgan foyda uchun to‘lanadimi?”

Dilshod Toshboyev:

“Xuddi shunaqa, ko‘rayotgan foyda uchun to‘lanadi. Aylanmaga o‘xshab umumiydan 4 foiz olinmaydi”.

Kun.uz jurnalisti:

“Global avto” mijozlar bilan “avtomobilning boshlang‘ich to‘lovi to‘g‘risida” degan shartnoma tuzyapti. Unda sotuvchini go‘yoki ijaraga beruvchi, xaridorni esa ijaraga oluvchi sifatida ko‘rsatishgan. Menejyer mashina kelgach boshqa, asosiy shartnoma tuziladi demoqda. Vaholanki, dastlabki to‘lovni tartibga soladigan shartnoma mana shu. Agar ertaga mashina kelmay qolsa yoki boshqa masalalar kelib chiqadigan bo‘lsa, hozirgi tuzilayotgan shartnoma doirasida huquqiy munosabatlar hal qilinadi. Nega bu yerda munosabatlar ijara sifatida rasmiylashtirilmoqda?”

Dilshod Toshboyev:

“Asosan bo‘lib to‘lashga olingani uchun ijara qilingan, sotuvchi yoki oluvchi qilib emas. Bo‘lib to‘lashga berilgani uchun o‘zimizga tushunarli qilib yozganmiz. Siz aytayotgan shartnomalar mijoz bilan birgalikda ko‘rib chiqqan holatda, mijozimiz to‘liq o‘qib, tanishgandan keyingina imzolangan. Bu shartnomalar har bir mijoz bilan kelishilgan holatda tuziladi”.

Kun.uz jurnalisti:

“Avtomobil yetib kelganidan keyin kimning nomiga rasmiylashtiriladi? Firmaningmi yoki xaridorning?”

Dilshod Toshboyev:

“Avtomobil kelganidan keyin xaridorning nomiga rasmiylashtiriladi. Bo‘lib to‘lashga bo‘ladigan bo‘lsa, notarius orqali mashina taqiqqa qo‘yiladi. Ayrim mijozlar bilan shunaqa kelishuvimiz bo‘ladiki, bo‘lib to‘lash sharti bilan olganda mashina firma balansida turadi va uni xuddi ijaraga oluvchi sifatida ishonchnoma orqali beramiz. Mashina firma balansida qoladi. O‘shalarni hisobga olgan holda biz shartnomalarni ijaraga beruvchi va ijaraga oluvchi deb yozganmiz”.

Kun.uz jurnalisti:

“Firma menejeri va Kun.uz vakili suhbatida menejer GM bilan yil boshida shartnoma qilib qo‘yamiz, keyin yil davomida mashina chiqarib beriladi, degan. “Global avto kredit” MChJ bilan GM o‘rtasida qanday shartnoma bor?”

Bekzod Baxtimurodov:

“Menejyerimiz bergan informatsiyada ayrim noto‘g‘ri ketgan joylari bor, berkitadigan joyimiz yo‘q. Aynan “Global avto kredit” MChJ GM bilan qilgan shartnomasi yo‘q. Ularning o‘zining rasmiy avtosalonlari bor. O‘sha avtosalonlaridan joyi kelganda avtomobil olamiz, nasiyaga beramiz. Va bizning ish sistemamiz asosan inomarka avtomobillariga qaratilgan. Ya’ni Xitoydan kirib keladigan elektromobillarga. GM avtomobillarini ora-orada sotib turamiz”.

Kun.uz jurnalisti:

“Nima uchun 180 kun oraliqni olgansizlar? Sizlarda ham 30-40 kunda olib kelib berish imkoniyati bormi?”

Bekzod Baxtimurodov: 

“Avtomobillar joyi kelsa 20 kunda ham yetib keladi. Bizlar shartnomada bergan muddat fors-mojor holatga qarab, Xitoyning aynan bitta shahridan olinmaydi. Mashina yetib kelganida har qanaqa fors-mojor holatlari bo‘lishi, yetib kelayotgan mashinaning rangi o‘zgarib qolishi mumkin. Bu maksimal o‘zimizning himoyamizni olganda holatda bergan muddatimiz.

20 ta avtomobilning hammasi ham Xitoy mashinalari emas. Bularning orasida o‘zimizning GM avtomobillari ham bor. Chetdan kirib kelayotgan avtomobillar muddati cho‘zilishining o‘z sabablari bor. Lekin shartnomada ko‘rsatilgan muddatda mashinalar keladi. Avtomobilni bizlar aynan Xitoyning o‘zidan olib kelolmagan taqdirda minus bo‘lsa ham bozor variantida avtomobil olib beramiz”.

Kun.uz jurnalisti:

“Xorijiy avtomobillarga to‘lov qilgan fuqarolar pulni bankka olib borib to‘lashini aytdinglar. Xitoydagi sherikka bu pul qanday tartibda yetkaziladi?”

Dilshod Toshboyev:

“Jismoniy shaxs nomidan yetkaziladi. Chunki u yerda o‘zimizning asosiy vakilimiz bor. Boshqacha variant qilmoqchi bo‘lganimizning sababi, o‘zingiz bilasiz, yuridik shaxslar chetdan 1 yilda 2 ta mashina olib kela olishi mumkin, undan ko‘piga ruxsat berilmaydi. Bizlar 2 tasini konvertatsiya qilib olib kelamiz, undan keyingilarini o‘zimizning yonimizdan naqd pul ko‘rinishida sotib olib kelamiz va jismoniy shaxs nomidan firma nomiga rasmiylashtiramiz. Ushbu pulni bankdagi hisob raqamdan solig‘ini to‘lagan holatda daromad ko‘rinishida chiqarib olamiz. Daromad ko‘rinishida chiqaradigan bo‘lsak ham o‘zimizga minus tomoni bor soliq tomonlama. Solig‘ini to‘laymiz. Foydaga mana shu narsani ham kiritib ketganmiz”.

Kun.uz jurnalisti:

“Kimning daromadi sifatida chiqarib olinadi u pul?”

Dilshod Toshboyev:

“Dividend sifatida chiqarib olinadi. Ta’sischining dividendi sifatida chiqarib olinib, naqd pulga aylantirilib, Xitoydan olib kelinadi. Xitoyga pul jismoniy shaxs nomidan jo‘natiladi”.

Kun.uz jurnalisti:

“Kim bo‘ladi u jismoniy shaxs? Mashinani sotib olayotgan xaridormi yoki firmangizning qaysidir xodimimi?”

Dilshod Toshboyev:

“Firma xodimi hisoblanadi”.

Kun.uz jurnalisti:

“Chegaradan xodimingiz nomiga chiqadi, keyin qanday bo‘ladi mashinaning taqdiri to xaridorga yetib kelguncha?”

Dilshod Toshboyev:

“Xodimning nomidan firma balansiga o‘tkazamiz rasmiylashtirib. Firma raqami taqiladi, “texpasport” olinganidan keyin u firmaning balansiga o‘tadi. Firma balansiga o‘tgandan keyin xaridorga beramiz. Chunki xaridor firma bilan shartnoma tuzgan, xodimimiz bilan emas. Notarial harakatlardagi xarajatlarning hammasi shartnomadagi summaga kiritilgan”.

Kun.uz jurnalisti:

“Shartnomaga kiritilgan deyapsiz, buni xaridor to‘laydimi?”

Bekzod Baxtimurodov:

“Avtomobil xodimimiz nomiga kelganidan keyin nomimizga o‘tkazish uchun hamma xarajatlar o‘zimizning bo‘ynimizda bo‘ladi. Faqatgina bizlar firma balansidan mijozning nomiga o‘tkazib berganimizda, mijoz faqatgina davlat raqami taqish uchun xarajat qiladi. Bizlar aynan qaysidir modelning rasmiy dilerligini olmaganmiz. Xudo xohlasa shuning harakatidamiz. Hali O‘zbekistonda bo‘lmagan avtomobillarning dilerligini olib, mijozlarga uni taqdim qilish harakatida yuribmiz”.

MChJ mansabdorlari shu paytgacha 5 nafar mijoz bilan Xitoy mashinasiga shartnoma tuzildi, deyishdi. So‘zlariga ko‘ra, ulardan birortasi hali egalariga keltirib berilmagan. Ammo firma Xitoydan mashinalar keltirgani haqida videolavhalar e’lon qilingan. Unda bu mashinalar qayerdan keldi, ular kimniki?

Ushbu suhbatni tayyorlar ekanmiz, qiziq holatga duch keldik: firmaga to‘lov qilib, keyinchalik fikri o‘zgarib qolgan va ayni paytda pulini to‘liq ololmayotgan fuqaro tahririyat bilan bog‘landi. Ma’lum qilishicha, u to‘lov qilgan pulining bir qismini olgan. Qolgan qismini olish maqsadida “Global avto” ofisiga borganida boshqa avtoslondan Onix mashinasini xarid qilganini bildirgan. “Global avto” vakillari esa darhol ushbu mashinani ofis oldida syomka qilib, go‘yoki navbatdagi mijozga mashina yetkazib berilganini aytgan holda videolavhani firmaning Telegram’dagi kanaliga joylashtirishgan.

Albatta, dividend nima, daromad nima, ulardan qanday tartibda va foizda soliq undirilishi ko‘pchilikka ma’lum. Shu sababli Kun.uz “Global avto”chilarning o‘z faoliyatlariga oid javoblarini tahlil qilishni lozim topmadi. Bu borada qanday xulosaga kelishni kuzatuvchilarning o‘z ixtiyoriga qoldiramiz.