«Bunyodkor» va Rivaldo mojarosi. Qarzni kim to‘laydi?

Oxirgi yillarda Saudiya shayxlarining futbolga sarflayotgan katta pullari keng muhokamalarga sabab bo‘lyapti. Biroq Osiyo futbolidagi bu «kino»ning premerasi bundan bir necha yil oldin Toshkentda boshlangandi. 2008-2010 yillarda «Bunyodkor» jahonning taniqli futbolchi va murabbiylarini O‘zbekistonga chaqirishni odat tusiga aylantirdi. O‘shanda braziliyalik futbol afsonasi Rivaldo ham poytaxt klubiga olib kelingandi. Oradan shuncha payt o‘tgan bo‘lsa-da, yuzaga kelgan moliyaviy mojarolar hali ham tugagani yo‘q. 

Rivaldo oldidagi qarzdorlik

2008 yilning avgust oyi oxirida braziliyalik futbol afsonasi Rivaldo «Bunyodkor» bilan bir yillik shartnoma imzolaydi. Oradan ikki oy o‘tib kelishuv yana 2 yilga uzaytiriladi. Futbolchining yillik maoshi soliqlardan tashqari 6 mln yevroni tashkil etishi, shuningdek, unga reklama va homiylik shartnomalaridan tushgan mablag‘ning ham bir qismi berilishi ko‘zda tutiladi. Ayrim manbalarga ko‘ra, Rivaldo «Bunyodkor»dagi birinchi yilida tahminan 8,1 mln yevro ishlab oladi.

Oradan bir yil o‘tib, 2009 yilning yozidan klubda moliyaviy muammolar yuz bera boshlaydi, o‘yinchilarga oylik to‘lash to‘xtatiladi. Vaziyat ijobiy tomonga o‘zgarmagach, braziliyalik futbolchi 2010 yilning iyulida sudga murojaat qiladi va klubdan ketadi. U shartnomasi bo‘yicha Bunyodkor va homiylardan umumiy hisobda 16 mln yevro talab qiladi. Xuddi shu vaqtda Rivaldoni O‘zbekistonga olib kelgan Zeromax kompaniyasi ham bankrot bo‘ladi. Futbolchi 6 yil davomida – 2016 yilgacha Shveytsariyada ro‘yxatdan o‘tgan Zeromax ustidan bir qator organlarga murojaat qildi, biroq aytarli mablag‘ undirishning imkoni bo‘lmaydi. Shundan so‘ng u «Bunyodkor» ustidan FIFAga ariza bera boshlaydi.

Nega Zeromax emas «Bunyodkor»?

2024 yilda FIFAning intizomiy qo‘mitasi «Bunyodkor» braziliyalik futbolchilar Rivaldo va Denilsonga salkam 9,2 mln yevro to‘lashi kerakligi haqida qaror chiqaradi. Klubning Rivaldo oldidagi qarzdorligi 8,1 mln yevro, Denilson oldidagi qarzdorligi 1,1 mln yevroga baholanadi. Bu summalar ichiga vaqtida to‘lanmagan mukofot pullari, to‘lash kechiktirilgani uchun hisoblangan foizlar, shartnoma bekor qilingani uchun belgilangan tovon pullari va futbolchilarning sud xarajatlari kiritiladi. 

Taniqli futbol mutaxassisi Alisher Nikimbayev nima uchun Rivaldoning da’volari Zeromax’ga qaratilgan bo‘lsa-da, qarzdorlik «Bunyodkor» bo‘yniga ilinganini quyidagicha izohlagandi. 

«Rivaldo va boshqa legioner futbolchilar bilan uch tomonlama shartnomalar bo‘lgan: futbolchi, klub va Zeromax o‘rtasida. Futbolchilar «Bunyodkor» safida o‘ynaydi, ammo maosh va boshqa to‘lovlarni Zeromax amalga oshirardi. Tushunishimcha, to‘lovlar Zeromax’ning Shveytsariyadagi hisoblaridan futbolchilarning xorijdagi hisoblariga o‘tkazilgan, ya’ni O‘zbekiston bank tizimi chetlab o‘tilgan. Bu esa uchala tomon uchun ham soliq, bank komissiyalari va o‘sha paytdagi valuta konvertatsiyasi muammolaridan qochish imkonini berardi. Keyinchalik Rivaldo «Bunyodkor» bilan yangi shartnoma imzolaganida, to‘lov majburiyatlari qandaydir tarzda Zeromax’dan klub zimmasiga o‘tkaziladi. Biroq shartnomada Zeromax nomi saqlab qolingan, garchi bu amalda ahamiyatini yo‘qotgan bo‘lsa ham. Shu sabab, Rivaldoning «Bunyodkor»ga nisbatan da’volari asosli deb topilgan», deya yozgandi Nikimbayev.

Keyinchalik «Bunyodkor» braziliyalik sobiq futbolchilar bilan qo‘shimcha kelishuvga erishganini e’lon qildi. Bunda kelishilgan summa Denilsonga 2026 yilgacha uch qismga bo‘lib to‘lanishi, Rivaldo bilan hisob-kitob esa 2028 yilga qadar har yili bir martadan amalga oshirilishi ko‘zda tutilgandi. 

Qarzni kim to‘laydi? 

«O‘zbekneftgaz» homiylikni to‘xtatishi fonida «Bunyodkor»da jiddiy moliyaviy muammolar kuzatilyapti. Xususan, bir necha kun oldin klub matbuot xizmati vakili kommunal to‘lovlardan qarzdorlik sabab «Bunyodkor» stadioni va akademiyasi issiq va sovuq suv, shuningdek, elektrdan uzilish darajasigacha borgani haqida yozgandi.

Kun.uz manbasiga ko‘ra, «Bunyodkor»ning yillik budjeti davlat tomonidan ajratiladigan 35 mlrd so‘mdan iborat. Rivaldoning 2028 yilgacha bo‘lib to‘lanadigan qarzining 2026 yil uchun to‘lavlari esa umumiy budjetning uchdan ikki qismini tashkil etadi. Shuningdek, davlat ham 35 mlrd so‘mdan braziliyalik futbolchining qarzini yopishga ruxsat bermagan.

O‘z navbatida, «O‘zbekneftgaz» ham hukumat topshirig‘iga asosan 1 yanvardan futbol klublarini moliyalashtirishni butunlay to‘xtatganini qayd etgan holda, kompaniya «Bunyodkor»ning Rivaldo oldidagi qarzni to‘lamasligini ma’lum qildi. Bu qarzdorlik klub majburiyati ekani bilan izohlanyapti.