«Raqib emas, hamkor bo‘laylik» – Tramp va Si uchrashuvining birinchi kuni qanday o‘tdi?

Si esa sammitni ocharkan, Xitoy-AQShning barqaror munosabatlari butun dunyo uchun foydali ekanini ta’kidladi hamda ikki davlatni «raqib emas, balki hamkor» bo‘lishga chaqirdi.

«Biz hamkorlik qilsak, har ikki tomon foyda ko‘radi; qarama-qarshilikka kirishsak, har ikki tomon zarar ko‘radi», dedi Si.

Tramp va Si uchrashayotgan vaqtda, Xitoy bojxona boshqarmasi Amerikaning bir necha yuzlab kushxonalariga Xitoyga mol go‘shti eksport qilish uchun litsenziyalarni tasdiqladi. Tramp o‘zining dastlabki bojlarini joriy qilganidan so‘ng, Xitoy ushbu litsenziyalarning muddatini tugatgan, ya’ni uzaytirmagan edi.

Shu bilan birga, umumiy savdo munosabatlari noaniqligicha qolmoqda. Ammo Amerika biznes delegatsiyasi a’zolari birinchi uchrashuvdan so‘ng xushkayfiyatda ko‘rindi. Nimalarga erishilgani haqidagi savolga Ilon Mask «Ko‘plab yaxshi narsalarga», deb javob berdi.

Tayvan – Xitoy uchun eng muhim masala

Tramp AQSh va Xitoy «maxsus munosabatlar»ga ega degan g‘oyani ilgari surishga harakat qilgan bo‘lsa-da, Sining Tayvan bo‘yicha keskin ohangi payshanba kungi muzokaralarda ustunlik qildi.

Si yopiq muzokaralar chog‘ida Trampni o‘zini-o‘zi boshqaradigan Tayvan oroli bo‘yicha kelishmovchiliklar, agar noto‘g‘ri hal qilinsa, dunyoning hukmron kuchlarini «to‘qnashuvlar va hatto mojarolar» sari yetaklashi mumkinligi haqida ogohlantirgan.

Ammo Davlat kotibi Marko Rubio NBS News telekanaliga AQShning Tayvanga nisbatan siyosati «o‘zgarmas» ekanini aytdi: Xitoyning Tayvanni kuch bilan egallashga urinishi «dahshatli xato» bo‘lishidan ogohlantirdi. U shuningdek, Sining fikrlarini odatiy amaliyot sifatida talqin qildi.

«Ular har doim o‘z tomonlaridan buni ko‘tarishadi. Biz har doim o‘z pozitsiyamizni aniq bayon qilamiz va boshqa mavzularga o‘tamiz», dedi Trampga muzokaralarda hamrohlik qilgan Rubio.

Xitoy so‘nggi haftalarda Tayvan uning manfaatlarining «markazida» turishi va AQSh bilan barqaror munosabatlarni ta’minlashning kaliti ekanligi haqidagi o‘z qarashlariga ko‘proq e’tibor qaratishga harakat qildi.

Tramp Tayvandan mudofaa xarajatlarini oshirishni talab qildi va dekabr oyida Oq uy Tayvan uchun 11 milliard dollarlik qurol-yarog‘ paketini e’lon qildi, bu orol demokratiyasi uchun eng kattasidir.

Ammo AQSh qurol sotishni hali boshlagani yo‘q va Tramp bu masalani Pekinda Si bilan muhokama qilish niyatida ekanini aytgan edi.

Xitoy Ho‘rmuz bo‘g‘ozi ochilishini xohlaydi

Payshanba kuni Tramp Xalq yig‘inlari saroyida Si bilan ikki soatlik uchrashuvga o‘tirganida, Eron masalasi ham kun tartibida edi.

Yetakchilar Eron mojarosi boshlanganidan beri amalda yopilgan Ho‘rmuz bo‘g‘ozi jahon energiya ehtiyojlarini qondirish uchun qayta ochilishi kerakligiga kelishib olgan.

Tramp Fox News telekanaliga bergan intervyusida Si urushni hal qilishda shaxsan yordam taklif qilganini aytdi. Ammo Xitoyning Eron bilan strategik sherikligini hisobga olsak, bu nima anglatishi tushunarsiz edi.

«U Ho‘rmuz bo‘g‘ozi ochilishini xohlaydi», — dedi Tramp. «U agar biror-bir yordamim tegsa, yordam berishni xohlar edim, deb aytdi».

Prezident shuningdek, Sining bo‘g‘ozdan o‘tayotgan kemalar uchun har qanday to‘lovlar joriy etilishiga qarshi ekanini va kelajakda Xitoyning Fors ko‘rfazi neftiga qaramligini kamaytirish uchun AQShdan ko‘proq neft sotib olishga qiziqish bildirganini aytdi.

AQSh va Isroilning Eronga bergan zarbalarini tanqid qilib kelayotgan xitoyliklar, Eronning eng yirik savdo sherigi sifatida o‘ziga xos ta’sir richagiga ega. Xitoy hukumati urush keltirib chiqargan iqtisodiy zararni o‘zining strategik neft zaxiralari yordamida yengib o‘tishga muvaffaq bo‘ldi, ammo bu himoya cheksiz emas. Iqtisodchilarning ta’kidlashicha, Eron mojarosi hali ham Xitoyning eksportga yo‘naltirilgan iqtisodiyotiga katta ta’sir ko‘rsatishi mumkin.

Shuningdek, rahbarlar tafsilotlarni ochiqlamasdan Ukraina va Koreya yarimorolini ham muhokama qilishgan.

Yirik biznes bitimlarini e’lon qiladimi?

Oq uy tashrifdan oldin Tramp ketishidan oldin natijalarga erishishni ko‘zlamasdan turib sayohatga chiqmasligini ta’kidlab, savdo bo‘yicha e’lonlar bo‘lishi mumkinligiga ishora qilgan edi.

Associated Press nashrining yozishicha, bunday e’lonlar hali ham paydo bo‘lishi mumkin. Chunki AQSh tomoni Xitoyning AQSh soya loviyasi va mol go‘shtini sotib olish bo‘yicha majburiyatlarini tasdiqlashiga umid qilmoqda. Trampning aytishicha, Si Xitoy AQShdan 200 ta Boeing samolyotini sotib olish bo‘yicha majburiyat olishiga ishora qilgan.

Oq uyning ma’lumotiga ko‘ra, payshanba kuni yetakchilar xitoyliklar tomonidan AQSh qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini sotib olishni ko‘paytirish va har ikki tomon uchun bir-birining bozorlariga investitsiyalarni kengaytirish imkoniyatlarini muhokama qildilar. Tramp ma’muriyati rasmiylari, shuningdek, mamlakatlar o‘rtasidagi tijorat tafovutlarini hal qilish uchun Xitoy bilan Savdo kengashini tashkil etish ustida ishlashni xohlamoqda.

Xitoy bosh vaziri Li Syan Trampning Pekindagi delegatsiyasi tarkibiga kirgan AQSh biznes gigantlari bilan suhbatda AQSh-Xitoy aloqalarida do‘stlik va hamkorlik zarurligini ta’kidladi.

«Xalqaro beqarorlikka qaramay, Xitoy va Qo‘shma Shtatlar ochiq va silliq muloqot hamda aloqani saqlab qolishga va ikki tomonlama munosabatlarning barqaror va sog‘lom bo‘lishini faol himoya qilishga muvaffaq bo‘lishdi», — dedi Li.

Sayohat va banket

Rasmiy uchrashuvlardan so‘ng Tramp va Si janoblari Pekindagi mashhur Osmon ibodatxonasini (Temple of Heaven) aylanib chiqdi. Bu majmua XII asrdan beri imperatorlar ma’naviy qarorgohi bo‘lgan, keyinchalik ibodatxona jamoat parkiga va YuNESKO merosi obektiga aylangan.

Chet el yetakchilariga Xitoy tarixining ulug‘vorligini madh etishga moyil bo‘lgan Si ushbu tashrif davomida Trampga Xitoy tarixi haqida so‘zlab berdi.

Sayr vaqtida Tramp jurnalistlarga Si bilan uchrashuvi qanday o‘tgani haqida qisqacha izoh berdi. «Ajoyib. Zo‘r joy. Inson ishonmas darajada. Xitoy go‘zal», dedi Tramp. Ammo u Tayvan haqidagi savollarga javob berishdan bosh tortdi.

Payshanba kechki paytga borib Xalq yig‘inlari saroyining bezatilgan zalida Tramp va uning delegatsiyasi uchun dabdabali kechki ovqat tashkil qilindi. Yetakchilarning ikkalasi ham nutq so‘zladi, nutq davomida Tramp Sini joriy yil 24 sentabr kuni Oq uyga taklif qildi.

Yetakchilar qizil va oltin rangli ustunlar qurshovida, nafis bezatilgan yumaloq stolda yonma-yon o‘tirib ovqatlandi. Taomnoma Xitoy va xalqaro taomlar aralashmasidan iborat edi.

Tramp va Si juma kuni ham Pekindagi rasmiy qarorgohda yana birga vaqt o‘tkazishlari rejalashtirilgan.