Madaniyatga tikilgan pullar, san’atkordan vazirlikka, internet madaniyatchilari – vazir Nazarbekov bilan suhbat

Kun.uz O‘zbekiston madaniyat vaziri Ozodbek Nazarbekov bilan suhbatlashdi. Muloqot davomida prezidentning san’at vakillari bilan uchrashuvi, bugungi madaniyat tizimining vazifalari, sohaga davlatning aralashuvi va xususiylashtirish, kreativ iqtisodiyot, kino, teatrlarning ahvoli yuzasidan fikr almashildi. Madaniyatga tikilgan pullar odamlarning o‘zida, ayniqsa ularning fikrlash va tafakkurida ko‘rinadi, deydi vazir.

Kun.uz Madaniyat vaziri bilan suhbatlasharkan, avvalo uning san’atkordan chiqqan vazir ekanini hisobga olib, bugun Ozodbek Nazarbekov qanchalik bu ishni uddalay olayotganini so‘radi. Uning javob berishicha, siyosatchiga aylanish – shaxsiy reja emas, balki qismat edi. Umuman davlat ishida ishlamaganman, birdan vazir muovini bo‘lish tushimga ham kirmagan, deydi Nazarbekov.

“Boshida 1-2 yil qiyin kechdi, o‘zim uchun notanish ko‘chalar edi. Biz san’atkorlar kunduzi uxlab, kechqurun ishlaganmiz. 30-35 yil shunday tajribam bor, birdan o‘rmonga tushgandek bo‘ldim. Lekin odamning maqsadi o‘zgarmas ekan, vazirlikda xalqaro nuqtai nazardan o‘ylaydigan, rejalarimni amalga oshiradigan bo‘ldim”, - deydi madaniyat vaziri.

200 ga yaqin madaniyat sohasi vakillari prezident bilan muloqot arafasida taqdirlandi. Bunga izoh berib o‘tgan vazirga ko‘ra, bu gal xalq taniydigan san’atkorlar xalqning ra’yiga muvofiq taqdirlandi. Avvallari ijtimoiy majburiyatga qarab mukofot berilardi, taniqlilik darajasi degan standart yo‘q edi, deydi Nazarbekov.

Bugungi madaniyat tizimining vazifasi nima: odamlarni tarbiya qilishmi yoki san’at yaratishmi? Vazir bu savolga javob berarkan, har ikkalasini madaniyatning vazifasi deb ta’kidladi. Biroq odamlar o‘z tarbiyachisini hech qachon qarsak chalib kutib olmaydi, deydi u.

“Avvalboshidan madaniyat tafakkurni shakllantiruvchi yo‘nalish bo‘lib kelgan. Kasal odamga davolovchi yoqmaganidek, jamiyat o‘z tarbiyachisini qarsak chalib kutib olmaydi”, deydi Nazarbekov.

Vazirning qo‘shimcha qilishicha, bugun Madaniyat vazirligi kerakmi, degan savolni o‘rtaga tashlovchilarning o‘zi madaniyatsiz. Odamlar shu gapni aytishga jazm qilayotganining o‘zi madaniyatsizlik, deydi u.

“Ayrim podkastlarda yosh-yosh yigitlar o‘tirib olib, mana bu rivojlangan davlatda madaniyatga bitta departament 20 ta odami bilan qaraydi, deydi. Qarshi savol beraylik, biz o‘sha madaniyatga rozimizmi? Ota-onasini qariyalar uyiga maqsadli ravishda olib borib tashlaydigan jamiyatda yashashga rozimizmi? Qancha-qancha odamlar yasholmay qaytib kelyapti-ku”, deydi vazir.

Madaniyat sohasi hali-hanuz davlatning jiddiy aralashuvi bilan tartibga solib kelinmoqda. Masalan, litsenziyalash tizimi ham sovet davridan qolgan va uzoq yillar ijod erkinligiga soya solish mexanizmiga aylangan edi. Vazirga ko‘ra, tizimni xususiylashtirish uchun avvalo bu yo‘nalishdagi tadbirkorlarga imtiyozlar berish kerak.

 “Kimdir kelishi uchun avval biz imtiyozlar berishimiz kerakmi? Keyin o‘shalar yuksalib, yukimizni yengillatadi. Bir joyda teatr quradi, spektakl o‘tkazadi. Yoki truppa tashkil etadi”, deydi Nazarbekov.

Shu o‘rinda u xususiy kanaldagi “Ovoz” loyihasining Madaniyat vazirligi tomonidan moliyalashtirilgani, buning ortidan esa jiddiy tanqidlarga uchraganini gapirdi.

“Mana, “Ovoz” loyihasiga pul berdik, keyin baloga ham qoldik. Ta’lim vazirligi o‘zining yo‘nalishida qaysidir loyihaga pul tiksa bo‘larkan, qishloq xo‘jaligi vazirligi qilsa bo‘larkan, lekin Madaniyat vazirligi o‘z yo‘nalishiga bitta tadbirkorga loyihasi uchun qarashsa, baloga qoladi”, deydi vazir.

Prezident muloqotda kreativ iqtisodiyot haqida jiddiy gapirdi, davlat budjetiga keyingi yillarda bundan 145 trillion so‘m tushishini e’lon qildi. Madaniyat vaziriga ko‘ra, bu borada raqamlashtirish ishlari jarayonni tezlatadi.

“Bu drayver sohaga aylanib bormoqda. Butun dunyoda bo‘ldimi, bizda ham bo‘ladi. Buning uchun potensialimiz yetarli, faqat raqamlashtirish kerak. Hozir bizda kreativ iqtisodiyot soyada ishlamoqda, tarmoqlari aniq shakllanmagan, lekin bo‘ladi”, deydi u.

Vazir kino sanoati va teatrlarning bugungi ahvoliga ham to‘xtaldi. Kino bo‘yicha O‘zbekiston maktabi ancha yuksalgani, dramaturgiyada esa haliyam muammolar borligini qo‘shimcha qildi. Teatrga kelsak, vazir fikricha, butun dunyo teatrlaridan odam qochdi.

“Butun dunyo teatrlaridan odam qochdi. Avval qora parda oldida she’r o‘qisa ham biz yig‘lardik. Hozir esa odamlarda hayrat manbalari o‘zgarib ketdi. Hozir demak tomoshabin hayratlanmayapti va o‘sha she’rga yig‘lamayapti. Teatrlarni yoshlarga moslashtirish kerak, haliyam o‘sha latta-putta, o‘sha sahna – odamlarni endi hayratga solmaydi”, deydi Nazarbekov.

Internet, xususan Instagram va TikTok, ijtimoiy tarmoqlardagi “yulduzlar” madaniyat va san’at vakillarining o‘rnini egallab qo‘ymoqda. Ya’ni bugungi yosh avlod ularni kuzatyapti va san’atkor sifatida qabul qilib bormoqda. Vazir fikricha, endi professional san’atkorlar internetni ham egallashi kerak bo‘ladi.

“Men doim hamkasblarim bilan ko‘rishganimda aytaman: o‘zingiz maydonni boy beryapsiz. Ya’ni yoshlar buzilib ketdi deyishadi, lekin o‘sha maydonda o‘zlari yo‘q. Mana Glier maktabi o‘quvchilar dunyoga chiqib ketdi, o‘z brendi ustida ishladi. Xuddi shunday boshqa haqiqiy san’at egalari ham o‘z sahifalarini yaratib, bundan uyalmasligi kerak”, deydi vazir.

Shuningdek, suhbatda mualliflik huquqi, soliq masalalari, san’at ta’limi, vazirlikning bugungi vazifalari xususida so‘z borgan.

Suhbatni Kun.uzʼning YouTubeʼdagi sahifasidan to‘liq tomosha qilishingiz mumkin bo‘ladi.