May oyi oxirida Volodimir Zelenskiy Ukraina qurolli kuchlari Maxsus amaliyot kuchlarining «Sever» alohida maxsus amaliyotlar markaziga «Ukraina isyonchi armiyasi (UPA)» faxriy unvonini berish to‘g‘risidagi farmonini imzolagandi.
Bunga Polshadagilar darhol va keskin munosabat bildirdi. Ukraina elchisi mamlakat tashqi ishlar vazirligiga chaqirildi, o‘ng qanotdagi partiyalar Kiyevga harbiy yordamni qisqartirishni hamda Ukrainaning Yevropa ittifoqiga kirish jarayonini bloklashni talab qila boshladi.
Nega bunday?
Ukraina isyonchi armiyasi (UPA) Ikkinchi jahon urushi yillarida etnik ukrainlar yashovchi yerlarda mustaqil ukrain davlatini tashkil etish uchun qurolli kurash olib borgan. Natsistlar Germaniyasining okkupatsion ma’murlari, sovet partizanlari (Ukraina deokkupatsiya qilinganidan keyin – SSSR hukumati) va polshaliklarning yashirin qurolli guruhlari ushbu tashkilotning dushmanlari bo‘lgan.
UPA jangchilari diversiya va harbiy harakatlarda ishtirok etishdan tashqari tinch aholi orasida etnik qirg‘inlar ham o‘tkazib turgan. Bunday epizodlardan eng mashhuri Volin qirg‘ini hisoblanadi – 1943 yilda bir necha oy ichida Volin hududida (bu zamonaviy Ukraina, Polsha va Belarus chegaralari tutashgan hududdagi tarixiy oblastdir) 50 mingdan ortiq tinch aholi vakillari o‘ldirilgan, qurbonlarning aksari – etnik polyaklar edi. Polshalik tarixchilarga ko‘ra, UPA tomonidan o‘tkazilgan etnik qirg‘inlar natijasida 1943-1945 yillar mobaynida halok bo‘lgan polyaklar soni 100 mingga yetadi.
Zamonaviy Polshada Volin qirg‘ini rasman Polsha aholisi genotsidi deb ataladi. Zamonaviy Ukrainada esa Rossiya bilan urush fonida UPA birinchi navbatda mustaqillik uchun kurash ramzi sifatida ko‘riladi.
19 iyun kuni Polsha prezidenti Karol Navrotskiy Volodimir Zelenskiy mamlakatdagi eng oliy davlat mukofoti – Oq burgut ordenidan (Zelenskiyga bu mukofotni 2023 yilda Polshaning sobiq prezidenti Anjyey Duda bergandi) mahrum etilishini e’lon qildi. «Polsha jamiyatining katta qismi uchun Ukraina isyonchi armiyasi, birinchi navbatda, Ikkinchi jahon urushi paytida Polsha fuqarolariga qarshi sodir etilgan shafqatsiz jinoyatlar uchun mas’ul tuzilma bo‘lib qoladi», – deya o‘z qarorini izohlagan Navrotskiy.
Bunga javoban ukrainalik siyosatchilar Polshadan olingan davlat mukofotlarini qaytara boshlashdi. Xususan, Ukraina prezidenti ofisi rahbari Kirill Budanov, uning o‘rinbosari Igor Jovkva, Ukraina tashqi ishlar vaziri Andrey Sibiga hamda Varshavadagi elchi Vasiliy Bodnar «Polsha oldidagi xizmatlari uchun» ordenining Komandor kresti va kavaler yulduzidan voz kechishlari haqida ma’lum qilishdi.
