AQSh-Eron muzokarachilari Dohaga kelyapti: Ho‘rmuz diqqat markazida

AQSh prezidenti Donald Tramp muzokaralar guruhiga rahbarlik qilish uchun o‘zining kuyovi Jared Kushner va maxsus vakili Stiv Uitkofni Dohaga yubormoqda.

Eron ham shu haftada Qatarga o‘zining texnik delegatsiyasini yubormoqda. Ammo Eron tashqi ishlar vazirligi matbuot kotibi Ismoil Bag‘oiy buning amerikaliklarning tashrifiga «hech qanday aloqasi yo‘qligini» va ikki tomon o‘rtasida hech qanday muzokaralar rejalashtirilmaganini aytdi.

«Yaqin kunlarda Amerika tomoni bilan har qanday darajada biron-bir muzokara uchrashuvlari o‘tkazmaymiz», deya Bag‘oiyning so‘zlarini keltirmoqda Reuters.

Tomonlarning uchrashuvi borasidagi kelishmovchilik – Ho‘rmuz orqali global neft oqimini izdan chiqargan va Tramp uchun siyosiy bosh og‘riqqa aylangan urushni to‘xtatish haqidagi sulhning naqadar nozik ekanini ko‘rsatmoqda.

Reutersʼga ko‘ra, Eronning yuqori martabali rasmiysi seshanba kuni Dohada uchrashuv bo‘lishini aytgan. Biroq Eron va AQSh guruhlari o‘rtasida avvalgi texnik muzokaralardan farqli o‘laroq, asosiy e’tibor Ho‘rmuz bo‘g‘ozini boshqarish va keskinlikni pasaytirishga qaratiladi.

Rejalardan xabardor boshqa bir rasmiyning so‘zlariga ko‘ra, AQSh va Eronning texnik guruhlari chorshanba kuni Qatar va Pokiston vositachilari bilan alohida-alohida uchrashishi kutilmoqda.

Prezident Donald Tramp Oval kabinetda jurnalistlarga: «Dohadagi uchrashuv balki muhim bo‘lar, balki yo‘q. Buni yaqin orada bilib olamiz», dedi.

Trump on Iran:

The meeting in Doha is going to be perhaps important, perhaps not.

We will find out. pic.twitter.com/8uHbwtYvzL

— Clash Report (@clashreport) June 29, 2026

Shu bilan birga, u «biz harbiy jihatdan g‘alaba qozonmoqdamiz» deya, Eronning yadro quroli ishlab chiqarishini to‘xtatish kerakligi haqidagi shartini yana bir bor takrorladi.

Ho‘rmuz masalasi va Eronning aktivlari

Eron qo‘shni Ummon bilan birgalikda nazorat qilinadigan bo‘g‘ozdagi o‘z ta’sirini ko‘rsatish orqali ustunlikka erishishga intilmoqda. Xususan, rasmiy Tehron Ho‘rmuz bo‘g‘ozidan o‘tadigan kemalardan haq undirishni rejalashtirayotganini va belgilangan yo‘nalishlardan chetga chiqqan kemalarga to‘sqinlik qilishini ma’lum qildi.

Aynan ushbu masala, yangi kelishuvga qaramay AQSh va Eron o‘rtasida qisqa to‘qnashuvlarga sabab bo‘lgandi.

Bu orada ishga Fransiya ham aralash boshladi. Prezident Emmanuel Makron dushanba kuni keskinlikni pasaytirish bo‘yicha Ummon bilan birga ish olib borayotganini aytdi. Unga ko‘ra, Fransiya Ho‘rmuz bo‘g‘ozini minalardan tozalash bo‘yicha hamkorlar bilan birgalikda harakat qiladi.

Ammo Eron Tashqi ishlar vaziri o‘rinbosari Kozim G‘aribabodiy – minalarni tozalash 14 banddan iborat rejaga muvofiq faqatgina Eron tomonidan amalga oshirilishini ta’kidladi. U Fransiyani vaziyatni murakkablashtirmaslik haqida ogohlantirdi.

Shu kunlarda Eron prezidenti Mas’ud Pizeshkiyon Qatarda muzlatilgan 12 milliard dollarlik aktivlardan 6 milliard dollari blokdan chiqarilib, Eronga qaytarilishini aytdi. U Tehronning neft va neft-kimyo sohalariga qo‘yilgan sanksiyalarga istisnolarni ham o‘z ichiga olgan ushbu memorandumni «Eron xalqining buyuk g‘alabasi» deb ta’rifladi.

So‘nggi voqealar

17 iyun kuni AQSh va Eron aprel oyidagi otashkesimni yana 60 kunga uzaytirgandi. Ushbu muddat uchun Eronning yadroviy dasturini muhokama qilish va doimiy sulh tuzish bo‘yicha 14 banddan iborat o‘zaro anglashuv memorandumi imzolangan.

Biroq, har bir tomon bir-birini kelishilgan shartlarni buzganlikda ayblashi ortidan jarayon to‘xtab qolmoqda.

AQSh va Isroil 28 fevral kuni Eronga hujum boshlaganidan so‘ng, ilgari jahon neft savdosining qariyb beshdan bir qismini tashkil etgan – Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali dengiz qatnovi deyarli to‘xtab qolgan.

Isroil esa AQSh-Eron tinchlik muzokaralariga qo‘shilmadi va o‘zini ushbu kelishuvdan uzoqlashtirdi. Vashington va Tehron o‘rtasidagi keskinlik Livandagi janglarni tugatishga qaratilgan sa’y-harakatlarni ham qiyinlashtirdi. U yerda Eron tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan «Hizbulloh» va Isroil o‘rtasida harbiy harakatlar davom etmoqda.