AQSh 50 yillik taqiqdan so‘ng tovushdan tez uchuvchi samolyotlar parvoziga ruxsat beradi

AQSh transport vaziri Shon Daffi tovushdan tez uchuvchi fuqarolik aviatsiyasining qaytishini e’lon qildi. Bu haqda AQSh Federal aviatsiya boshqarmasi (FAA) xabar berdi.

«Quruqlik ustida tovushdan tez parvozlarning qayta tiklanishi faqat tezlik masalasi emas. Bu Amerikaning innovatsion salohiyatini ro‘yobga chiqarish va havo qatnovlarining yangi oltin davrini boshlash masalasidir», dedi AQSh transport vaziri.

Uning so‘zlariga ko‘ra, FAA mamlakatning kontinental qismi ustida tovushdan tez fuqarolik parvozlarga ruxsat berish uchun muhim qadam tashladi.

Federal aviatsiya ma’muriyati aviatsiyadagi eng mashhur cheklovlardan biri - 1973 yildan beri amalda bo‘lgan quruqlik ustidagi tovushdan tez parvozlarni taqiqlashni qayta ko‘rib chiqish tashabbusi bilan chiqdi. Buning o‘rniga regulyator shovqin darajasiga asoslangan yangi me’yorlarni joriy etishni taklif qilmoqda, bu esa sohadagi so‘nggi ishlanmalar bilan birgalikda tovushdan tez yo‘lovchi tashishni qayta tiklashga yo‘l ochadi.

Tovushdan tez uchadigan samolyotlarning uchishi va qo‘nishi paytidagi shovqin darajasiga qo‘yiladigan alohida talablar shu yilning oxirida e’lon qilinishi rejalashtirilgan. Yangi qoidalarni ishlab chiqishni 2027 yilning o‘rtalariga qadar yakunlash rejalashtirilgan.

Tovushdan tez yo‘lovchi tashishlarni qaytarishga imkon beradigan asosiy omillardan biri tovush zarbidan shovqinni kamaytirishdir. Buning uchun maxsus uchish rejimi qo‘llaniladi, bunda samolyot konstruksiyasi, balandligi, tezligi va atmosfera sharoitlari shunday uyg‘unlashtiriladiki, zarba to‘lqini Yer yuzasiga yetib bormasdan yoki sezilarli darajada zaiflashib, atmosferada tarqaladi.

«Bu shuni anglatadiki, oxir-oqibat biz 1970-yillarda AQSh hududi ustidagi tovushdan tez parvozlar taqiqini bekor qilishimiz mumkin, shu bilan birga parvoz yo‘nalishlari bo‘ylab va aeroportlar yaqinidagi aholi punktlarida shovqin ta’sirini kamaytiramiz», dedi FAA ma’muri Brayan Bedford.

Tovushdan tez uchadigan passajir samolyotlari

Muntazam parvozlarni amalga oshirgan yagona tovushdan tez yo‘lovchi samolyotlari Yevropaning «Konkord» va sovetlarning Tu-144 samolyotlari edi. Ikkala model ham xizmat ko‘rsatish juda qimmat va haddan tashqari shovqinli bo‘lgani uchun allaqachon foydalanishdan chiqarilgan.

Yangi samolyotlar bunday kamchiliklarga ega bo‘lmaydi - bugungi kunda amerikaliklar ularning namoyish modellarini allaqachon sinovdan o‘tkazmoqda. Gap, xususan, kichik X-59 QueSST haqida ketmoqda, uning texnologiyasi NASA hisob-kitoblariga ko‘ra, yangi tovushdan tez yo‘lovchi samolyotini yaratish uchun asos bo‘lishi mumkin.

Dasturning asosiy maqsadi odatda portlashni eslatuvchi baland akustik zarbsiz tovush tezligidan yuqori tezlikda uchish mumkinligini isbotlashdan iborat. X-59 allaqachon tovush tezligidan yuqori tezlikda sinov parvozlarini amalga oshirmoqda.

O‘tgan yili XB-1 eksperimental samolyoti o‘zining so‘nggi sinov parvozini muvaffaqiyatli amalga oshirdi.

Rejalashtirilgan sinov dasturining yakunlanishi Amerikaning Boom Technology kompaniyasi uchun keyingi bosqichga – 60-80 yo‘lovchiga mo‘ljallangan Overture tovushdan tez yo‘lovchi avialaynerining to‘laqonli prototipini yaratishga o‘tish imkoniyatini ochadi.

1,7 Max (1800 km/soatdan ortiq) da’vo qilingan kreyser tezligida bunday samolyotda Nyu-Yorkdan Londonga uchish taxminan 3 soat 40 daqiqa davom etadi. Taqqoslash uchun: hozir ushbu shaharlar o‘rtasidagi oddiy reys odatda 7 soat atrofida davom etadi.

Overture samolyotining birinchi parvozi o‘n yillikning oxirigacha amalga oshirilishi mumkin.