Dunyoning eng ilg‘or 7 ta havo hujumidan mudofaa tizimi
|13:45 / 07.07.202613 5355 min
Zamonaviy urushlarda havo hujumidan mudofaa (HHM) tizimlari eng muhim harbiy texnologiyalardan biriga aylandi. Ballistik va gipertovushli raketalar, qanotli raketalar, uchuvchisiz uchish apparatlari hamda past ko‘rinishli samolyotlar kabi tahdidlar davlatlarni bir vaqtning o‘zida ko‘plab nishonlarni aniqlash, kuzatish va zararsizlantirishga qodir ko‘p qatlamli mudofaa tizimlarini ishlab chiqishga undamoqda.
Foto: Getty ImagesFoto: Getty Images
Mutaxassislar ta’kidlashicha, barcha vazifalarni birdek bajara oladigan universal havo mudofaasi tizimi mavjud emas. Ayrim majmualar asosan ballistik raketalarni tutib qolishga ixtisoslashgan bo‘lsa, boshqalari samolyotlar, qanotli raketalar, dronlar yoki ayrim turdagi gipertovushli qurollarga qarshi samarali hisoblanadi. Shu bois quyidagi ro‘yxat «eng yaxshi» tizimlar reytingi emas, balki o‘z toifasida texnologik jihatdan eng rivojlangan majmualar haqidagi umumiy sharhdir. 1. S-500 «Prometey» (Rossiya)
S-500 «Prometey» Rossiyaning eng yangi uzoq masofali havo va raketaga qarshi mudofaa tizimi hisoblanadi. Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, u samolyotlar, ballistik raketalar, Yer past orbitasidagi ayrim sun’iy yo‘ldoshlar hamda ba’zi gipertovushli nishonlarga qarshi qo‘llanishi mumkin.
Ochiq manbalarda havo nishonlarini 600 kilometrgacha masofada, taxminan 200 kilometr balandlikda nishonga olishi qayd etilgan. Biroq ushbu texnik ko‘rsatkichlarning katta qismi hozircha mustaqil ravishda tasdiqlanmagan. 2. THAAD (AQSh)
THAAD (Terminal High Altitude Area Defense) tizimi qisqa, o‘rta va o‘rtacha uzoqlikdagi ballistik raketalarni parvozining yakuniy bosqichida to‘g‘ridan to‘g‘ri zarba berish usuli bilan yo‘q qilishga mo‘ljallangan.
U AQShning raketaga qarshi mudofaa tizimida Patriot va Aegis majmualari bilan bir qatorda muhim o‘rin tutadi. THAAD Janubiy Koreya, Guam oroli, Isroil, Saudiya Arabistoni va Birlashgan Arab Amirliklarida joylashtirilgan. 3. Patriot PAC-3 MSE (AQSh)
Patriot PAC-3 MSE jang sharoitida keng qo‘llangan havo mudofaasi tizimlaridan biri hisoblanadi.
Dastlab aviatsiyaga qarshi yaratilgan majmua keyinchalik qanotli raketalar, dronlar va taktik ballistik raketalarga qarshi ham yuqori samaradorlikka ega tizimga aylangan. Hozirgi kunda u 18 dan ortiq davlat qurolli kuchlari tarkibida xizmat qilmoqda.
Mavzuga oid
4. S-400 «Triumf» (Rossiya)
S-400 «Triumf» Rossiyaning eng keng tarqalgan uzoq masofali havo mudofaasi tizimlaridan biri sanaladi.
Majmua turli xil raketalar yordamida samolyotlar, qanotli raketalar, dronlar va ayrim ballistik raketalarga qarshi harakat qila oladi. U Xitoy, Hindiston va Turkiyaga eksport qilingan.
5. «Dovud quroli» (Davidʼs Sling, Isroil)
Rafael va RTX kompaniyalari tomonidan ishlab chiqilgan mazkur tizim Isroilning ko‘p bosqichli raketaga qarshi mudofaa arxitekturasida «Temir gumbaz» va Arrow tizimlari o‘rtasidagi bo‘g‘in vazifasini bajaradi.
U taktik ballistik va qanotli raketalar, samolyotlar, dronlar hamda og‘ir reaktiv snaryadlarni tutib qolish uchun mo‘ljallangan bo‘lib, yuqori manyovrli Stunner raketasidan foydalanadi.
6. SAMP/T NG (Fransiya – Italiya)
SAMP/T NG Yevropada ishlab chiqilgan eng zamonaviy quruqlikdagi havo mudofaasi tizimlaridan biri hisoblanadi.
U Aster 30 turkumidagi raketalarga asoslangan bo‘lib, samolyotlar, qanotli raketalar, dronlar va ayrim ballistik raketalarga qarshi harakat qilish imkoniyatiga ega. Yangi avlod tizimi AESA texnologiyasiga ega radarlar va takomillashtirilgan boshqaruv vositalari bilan jihozlangan.
7. HQ-9B (Xitoy)
HQ-9B Xitoy Xalq ozodlik armiyasining asosiy uzoq masofali zenit-raketa majmuasi hisoblanadi.
Uning konsepsiyasi ko‘pincha Rossiyaning S-300 va S-400 tizimlari bilan taqqoslanadi. Majmua samolyotlar, qanotli raketalar va ayrim turdagi ballistik raketalarga qarshi qo‘llanadi hamda Xitoyning yagona havo mudofaasi tarmog‘i tarkibida ishlaydi.
Shuningdek, HQ-9B eksportga ham yetkazib berilayotgani Xitoyning jahon qurol-yarog‘ va mudofaa texnologiyalari bozoridagi ta’siri ortib borayotganini ko‘rsatadi.
Har bir ushbu tizim muayyan vazifalar uchun yaratilgan bo‘lib, ularning imkoniyatlari konstruksiyasi, qo‘llanish maqsadi va joylashtirilgan mudofaa arxitekturasiga qarab farq qiladi. Shu sababli mutaxassislar ularni o‘zaro «eng yaxshi» yoki «eng kuchli» deb emas, balki o‘z toifasidagi eng ilg‘or va zamonaviy majmualar sifatida baholaydi.
