“Keçasi yoqişadi”: Ohangarondagi yongan yoki “yondirilayotgan” çiqindi poligoni

Kun.uz voqea guvohlari tilga olgan qişloqlarda bölib, mahalliy aholi bilan ham suhbatlaşdi.

“Keçki payt yoqişadi, tutun hidi, çiqindi hidi butun atrofni qoplaydi. Keçasi hovliga çiqsangiz, şunaqa yomon hid böladi. Eşik-oynalarni yopib yotişga majbur bölamiz. Ekologiyaga ta’siri juda yomon. Yonimizdagi qöşni qişloqlarda: Beştom, Yangi hayotda maşinada ötsak ham tutun içidan ötamiz. Qoronği tuşgandan keyin yoqib yuborişadi”, - deydi aholi vakillaridan biri.

Yana bir fuqaro esa bu holat odamlar salomatligiga jiddiy ta’sir qilayotganini ta’kidlaydi.

“Oynalarni oçib bölmaydi tutundan. Hamma oilada yoşi kattalardan qöşimça bemorlari bor, ularga toza havo kerak. Şaharda odamlar kislorod ballonidan nafas olişga majbur bölyapti ba’zida. Biz esa ayni qişloqda yaşab, bizga havas qilişadi toza havodan nafas olasizlar deb. Afsuski, biz şahardan köra (yomon) havodan jabr köryapmiz”.

“Agar Xitoyda şunday holat kuzatilsa, mutasaddilarga qamoq jazosi berilardi”

Poligon hududida Xitoy kompaniyasi iştirokida çiqindidan elektr energiyasi va gaz işlab çiqariş zavodi qurilmoqda. Kompaniya xodimlari ham iş şaroiti oğirlaşganini aytmoqda.

“Soğligini yöqotgani sababli işçilar ketişdi, “bu yerda işlay olmaymiz”, deb. Kompaniya bu masalada salbiy fikrda, “agar Xitoyda şunday holat kuzatilsa, mutasaddilarga qamoq jazosi berilardi. Bizni elçixonaga olib bor”, deyişdi. Şu elçixonaga murojaat qilişganidan keyin biroz özgariş böldi”, - deydi Xitoy kompaniyasi işçilaridan biri.

Poligon rahbariyati esa ayblovlarni rad etmoqda.

Çiqindilarni qayta yuklaş va utilizatsiya qiliş filiali rahbari Rafael Bekmullin sözlariga köra, yonğin havo haroratining keskin kötarilişi oqibatida yuzaga kelgan va uni bartaraf etiş işlari olib borilmoqda.

“Ikki kun oldin havo harorati keskin oşgani sabab Toşkent şahar maişiy çiqindi poligonida yonğin bölgan. Hozirgi kunda bu yonğinni öçirdik. Hozir tutaş holatida. Ustini tuproq bilan yopyapmiz, bunga “Maxsustrans” tomondan 25-30 ta texnika jalb qilingan. Undan taşqari köçadan 15 ta samosval jalb qilingan. Umumiy 45-50 ta texnika işlayapti. Bugun asosiy tutunni öçirişni rejalaştirdik, ertaga hammasini bartaraf qilamiz.

Bunday yonğin birinçi marta bölişi, oldin bunaqa holat bölmagan. Bu yangi poligon, bunaqa yonğin bölmasdi. Havo issiq bölganiga şunaqa böldi”.

Ammo rasmiy ma’lumotlarning özi ham ekologik vaziyat jiddiyligini körsatmoqda. Ekologiya qömitasi laboratoriya tahlillariga köra, yonğin oqibatida atmosferada uglerod oksidi me’yordan 10,7 baravar, formaldegid 12,2 baravar, azot dioksidi 12,8 baravar, oltingugurt dioksidi 9 baravar, vodorod sulfidi esa 1,5 baravar oşgan.

Şu munosabat bilan poligonga mas’ul bölgan Toşkent şahar hokimligi tizimidagi “Maxsustrans” davlat unitar korxonasiga 683,9 million sömlik kompensatsiya tölovi hisoblangan va hujjatlar sudga kiritiş uçun tayyorlangan.

Yana bir e’tiborli jihat: rasmiy ma’lumotlarga köra, mazkur poligon haligaça foydalanişga rasman topşirilmagan. Şunga qaramay, unga bir yildan ortiq vaqtdan buyon Toşkent şahrining maişiy çiqindilari taşlab kelinmoqda.

Hozirça çiqindilar qasddan yoqilganini tasdiqlaydigan rasmiy xulosa yöq. Lekin bir savol oçiq qolmoqda: agar bu haqiqatan ham faqat anomal issiqlik oqibati bölsa, nega yonğin bartaraf etiş haqidagi majburiy körsatmadan keyin ham davom etdi? Va nega mahalliy aholi hamda işçilar bir neça yildan buyon aynan keçasi takrorlanadigan yonğinlar haqida bir xil gapni aytmoqda?

Bu savollarga aniq javob berilmagunça, Ohangarondagi poligon atrofidagi şubhalar ham tarqamaydi. Çunki gap faqat çiqindilar haqida emas, minglab odamlar salomatligi bilan boğliq.

Eslatib ötamiz, joriy yil qiş oylarida ham Toşkentda havoning ifloslaniş darajasi ortib ketgan va buning ortidan qat’iy ekologik reydlar ötkazilgan edi.