Husiychilar Qizil dengizda Encelia va Layla nomli tankerlariga raketa va dronlar bilan zarba berganini ma’lum qilgan. Guruhning harbiy vakili Yahyo Sari hujumni dengiz blokadasini buzishga javob deb atadi va harbiy-dengiz operatsiyalari davom ettirilishiga va’da berdi.
Saudiyadagi SPA davlat axborot agentligi rasmiy manbaga tayanib, Encelia tankeri zarbaga uchragani, buning natijasida uning burun qismida yong‘in chiqqanini xabar qilgan.
Buyuk Britaniya dengiz savdo operatsiyalari boshqarmasi (UKMTO) ma’lum qilishicha, Saudiya Arabistonining Al-Shukayka shahridan taxminan 130 km uzoqlikda turgan tankerga Grinvich vaqti bilan soat 20:00 da snaryad kelib tushgan. Yong‘in chiqqan, qurbonlar yo‘q, deyiladi xabarda.
Britaniyaning Vanguard dengiz xatarlarini boshqarish guruhi ham Saudiya Arabistonining Encelia tankeriga snaryad tekkanini ma’lum qildi. Layla tankeriga ham hujum qilingan haqidagi xabarlar hozircha tasdiqlanmadi.
Husiychilarning Saudiya tankerlariga hujumi haqidagi xabarlar ortidan neft narxi 4,2 foizga oshib, bir barrel uchun 98 dollarga yetgan. Bu iyun oyi boshidan buyon kuzatilgan eng yuqori narx hisoblanadi. Oy boshidan buyon esa neft narxi 30 foiz atrofida oshgan.
Bu Eron tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan guruh Saudiya Arabistoniga qarshi «dengiz embargosi» e’lon qilganidan keyingi birinchi hujum bo‘ldi.
Dushanba kuni Eron tomonidan qo‘llab-quvvatlanuvchi husiychilar qurolli kuchlari Saudiya Arabistoni kemalariga qarshi blokada e’lon qilgandi. Ayrim tahlilchilar fikricha, blokada Tehronning AQShga ta’sir o‘tkazish uchun taktik qadami bo‘lgan, deb yozadi Reuters. Eron iyul oyida Vashingtonni sulh memorandumini buzishda ayblab, Ho‘rmuz bo‘g‘ozi blokadasini tikladi.
Chorshanba kuni beshta tanker Bab al-Mandab bo‘g‘ozidan o‘tmaslik uchun Qizil dengizdagi yo‘nalishlarini o‘zgartirdi. Husiychilar bo‘g‘oz yaqinidagi hududlarni nazorat qilmoqda. Seshanba kuni Saudiya Arabistoni nefti ortilgan hamda Xitoy va Hindistonga ketayotgan uchta tanker ortga qaytdi.
Pentagon vakili ta’kidlashicha, bir necha oy davomida urushda deyarli ishtirok etmagan husiychilar hujumga o‘tishi Eronga borib taqalishi mumkin, deb yozadi Axios.
Nashr manbasiga ko‘ra, Eron husiychilardan Fors ko‘rfaziga qo‘shimcha ravishda Qizil dengizda yangi front ochish va neft tashishning yana bir muhim xalqaro yo‘nalishiga bosim o‘tkazish uchun foydalanmoqchi.
Har kuni Saudiyaning millionlab barrel nefti Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali o‘tmaslik uchun Qizil dengizdagi Yanbu portiga yuboriladi. Agar Qizil dengiz ham to‘silsa, faqat Suvaysh kanali orqali o‘tadigan shimoliy yo‘nalish qoladi, bu esa yo‘l vaqtini ancha uzaytirib yuboradi va xarajatlar oshishiga olib keladi, deb yozadi Reuters.
AQSh harbiylari payshanba kuni AQSh prezidenti Donald Trampning buyrug‘iga binoan Eronga raketa va uchuvchisiz uchish apparatlari omborlari, havo hujumidan mudofaa tizimlari, sohil razvedka punktlari va boshqa harbiy nishonlarga navbatdagi zarbalar seriyasini berganini ma’lum qildi. AQSh va Eron o‘rtasidagi zarbalar almashinuvi ketma-ket o‘n ikkinchi tun davom etmoqda.
AFP agentligi xabariga ko‘ra, Kuvayt, Iordaniya va Bahrayn payshanba kuni havo hujumlarini qaytarganini ma’lum qildi, shundan keyin Eron harbiylari Amerikaning ushbu uch mamlakatdagi ob’yektlariga zarbalar yo‘llagani haqida xabar berdi.
Husiychilar Saudiya tankerlariga hujum qilganini e’lon qilishdan oldin, chorshanba kuni Tramp Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi har qanday tijorat kemasiga hujum qilinganida Erondagi ko‘priklar yoki elektr stansiyalarni yo‘q qilish bilan tahdid qilgandi. Amerika prezidentining shunga o‘xshash tahdidlari iyul oyida AQSh va Eron o‘rtasidagi sulh buzilganidan keyin ham yangragan edi.
Eron harbiy qo‘mondonligi bunga javoban agar Trampning infratuzilmalar bo‘yicha tahdidi amalga oshadigan bo‘lsa, Eron kuchlari mintaqadagi neft, gaz, elektr energetika va iqtisodiy infratuzilmalariga zarba berishi hamda «bir tomchi ham neft eksportiga imkon qoldirmasli»ni ma’lum qildi.
Islom inqilobi muhofizlari korpus Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi minalangan yo‘nalishda bitta neft tankeri portlab ketganini qo‘shimcha qilgan. Tehrondagilarga ko‘ra, yana ikkita tanker ortiga qaytishga majbur bo‘lgan. Eron kemalar O‘mon sohillari bo‘ylab o‘tgan janubiy yo‘nalishdan harakatlanmasligini talab qilmoqda va bu yo‘nalish minalashtirilganidan ogohlantirmoqda.
Korpus chorshanba kuni bo‘g‘oz Eron nazorati ostida ekani va «to‘liq yopiq»ligi, shuning uchun hech bir tankerga Eron bilan kelishmasdan unga kirish yoki chiqishga ruxsat berilmasligini ma’lum qildi. AQSh Markaziy qo‘mondonligi esa bu bayonotni yolg‘on deb atadi: «Eron Ho‘rmuz bo‘g‘ozini nazorat qilmayapti. Xalqaro suv yo‘li Islom inqilobi muhofizlari korpusi tahdidlari va hujumlaridan qat’i nazar, tranzit uchun ochiq bo‘lib qolmoqda. Tijorat kemalari Amerika harbiylari ko‘magida bo‘g‘ozdan foydalanishda davom etmoqda».
Eron nashrlari xabar berishicha, payshanba kuni AQSh mamlakatdagi yagona tijoriy atom reaktori joylashgan Busher shahridagi harbiy ob’yektga ikki bor hujum uyushtirgan.
Davlat televideniyesi xabar qilishicha, AQShning Iroq bilan chegaradagi Shalamche nazorat-o‘tkazish punkti bo‘ylab yo‘llagan raketa zarbasi oqibatida ikki kishi halok bo‘lgan va 11 kishi yaralangan. Eron sog‘liqni saqlash vazirligi ma’lumotiga ko‘ra, iyun oyi oxiridan buyon amerikalik harbiylarning zarbalari oqibatida tinch aholi orasidagi qurbonlar soni 53 kishini tashkil etmoqda, yana 592 kishi yaralangan.
Eronning javob zarbalari oqibatida urush boshidan buyon halok bo‘lgan amerikalik harbiylar soni esa 18 nafarga yetdi. Chorshanba kuni Tramp Delaver shtatidagi Dover aviabazasiga keldi va so‘nggi kunlarda Iordaniya hamda Iroqda halok bo‘lgan to‘rt nafar amerikalik harbiyni xotirladi.
«Men uchun bu prezidentlik lavozimidagi eng murakkab vazifalardan biridir. Lekin buni qilish kerak», – dedi u marosimga jo‘nab ketish oldidan. Keyinroq, Jorjiyadagi saylovoldi tadbirida chiqish qilarkan, AQSh prezidenti Eron bilan urush haqida boshqacha ohangda gapirdi: «Men buni shunchaki to‘qnashuv deb atayman».
Axios manbalarining so‘zlariga ko‘ra, qatarlik vositachilar Amerika, Eron va O‘mon rasmiylari bilan muzokaralarni davom ettirib, Ho‘rmuz bo‘g‘ozida kemalar qatnovini tiklash va harbiy harakatlarni to‘xtatish bo‘yicha yangi kelishuvga erishishga harakat qilmoqda.
Shu bilan birga, nashrning mintaqadagi manbalaridan biri Tehron vositachilar tomonidan ilgari surilgan oxirgi taklifni qabul qilmaganini aytgan.
«Ularga kuchli zarba berilmoqda va ular kelishuv tuzishni istamoqda, – dedi Tramp Jorjiyadagi chiqishida. – Ammo men ular kelishuvga tayyor emasligini aytyapman, chunki ular har safar kelishuv tuzganlarida, uni o‘zgartirishni xohlashadi va hokazo. Ular tayyor emas. Lekin tez orada tayyor bo‘lishadi».
Sashanba kuni Tramp jurnalistlarga agar Qizil dengizdagi kemachilikka to‘sqinlik qiladigan bo‘lsa, «husiychilarni yo‘q qilishi»ni aytgandi.
«Eron bizdan o‘tinmoqda. To‘g‘ridan to‘g‘ri ham, bilvosita ham. Keling, bitim tuzamiz. Gaplashib olaylik. Keling, gaplashaylik, deyishmoqda, – dedi payshanba kuni AQSh davlat kotibi Marko Rubio. – Eron har kuni yalinib-yolvoradi. Eron bilan bog‘liq muammo shundaki, ular har safar kelishuv tuzganlarida, u yerda hokimiyat tepasida turgan odamlar uni buzishadi yoki o‘zgartirishni xohlashadi. Shunday ekan, ular kelishuvga tayyor emasdek tuyuladi. Bu ularga qimmatga tushmoqda va har kecha to‘lov tobora yuqorilab boradi».
