“Toshkent xalqaro moliya markazi to‘g‘risida”gi konstitutsiyaviy qonun rasman e’lon qilinganidan 10 kun o‘tib – 25 iyuldan kuchga kirdi.
Qonunga ko‘ra, Toshkent xalqaro moliya markazi (keyingi o‘rinlarda – Moliya markazi) hududida maxsus huquqiy rejim amal qiladi.
Moliya markazi hududining chegaralari prezident farmoni bilan belgilanadi. Dastlabki belgilangan chegaralarning qisqartirilishiga yo‘l qo‘yilmaydi; keyinchalik prezident farmonlari bilan markazning hududiy chegaralari faqat kengaytirilishi yoki aniqlashtirilishi mumkin.
Moliya markazi huquqiy aniqlik, tartibga solishni oldindan ko‘ra bilish, sud mustaqilligi hamda investorlarni jalb etish va himoya qilishni ta’minlash maqsadida, yetakchi xalqaro moliya markazlarining eng yaxshi amaliyotlari inobatga olingan holda tashkil etiladi hamda boshqariladi.
Markazning vazifalari
Moliya markazining vazifalariga, jumladan, quyidagilar kiradi:
moliyaviy xizmatlar uchun jozibador, raqobatbardosh va shaffof muhitni yaratish hamda ushbu moliyaviy xizmatlardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish orqali O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiyotiga, shu jumladan milliy strategik loyihalarga, infratuzilmaga, energetikaga, davlat-xususiy sheriklik loyihalariga va birgalikdagi investitsiya loyihalariga mahalliy va xorijiy investitsiyalarni jalb qilish;
O‘zbekiston Respublikasida qimmatli qog‘ozlar bozorlarini va boshqa kapital bozorlarini rivojlantirish hamda ularning xalqaro kapital bozorlari bilan integratsiyalashuvini rag‘batlantirish;
moliyaviy xizmatlarni, shu jumladan bank xizmatlarini, sug‘urta, islomiy va islomiy bo‘lmagan moliya faoliyatini, moliyaviy texnologiyalarni, raqamli aktivlarni, Moliya markazining qarorlarida ruxsat etilgan doirada texnologiyalarga asoslangan boshqa moliyaviy mahsulotlar va xizmatlarni, elektron tijoratni hamda boshqa innovatsion moliyaviy faoliyat turlarini rivojlantirish va diversifikatsiya qilish;
xalqaro miqyosda e’tirof etilgan eng yaxshi amaliyotlarga muvofiq, shu jumladan xorijiy moliyaviy xizmat ko‘rsatuvchilarni va Moliya markazining investitsiyaviy soliq rezidentlarini jalb qilgan holda moliyaviy xizmatlarda va professional xizmatlarda innovatsiyalarni rag‘batlantirish.
Kimlar markaz ishtirokchisi bo‘la oladi?
O‘zbekiston yuridik shaxslari, chet el yuridik shaxslari va Moliya markazining o‘zi tomonidan tashkil etilgan yuridik shaxslar markaz ishtirokchisi bo‘lishi mumkin.
Moliya markazining ishtirokchisi bo‘lish talablari va tartib-taomillari Moliya markazining kengashi tomonidan belgilanadi.
Moliya markazining ishtirokchilariga, xodimlariga, investitsiyaviy soliq rezidentlariga va ularning oila a’zolariga identifikatsiya raqamlari beriladi. Bu identifikatsiya raqamlari O‘zbekiston qonunchiligi asosida berilgan boshqa identifikatsiya raqamlari bilan bir xil tartibda, butun respublika hududida tan olinadi.
Markaz ishtirokchilarining faoliyat turlari
Markaz ishtirokchilari markaz hududida yoki u orqali quyidagi faoliyat turlari bilan shug‘ullanishi mumkin:
bank va moliya faoliyati;
investitsiya faoliyati;
moliyaviy vositalar, valyutalar, tovarlar, metallar va hosilaviy (derivativ) moliyaviy vositalar bilan savdo qilish hamda ular bo‘yicha bitimlar tuzish;
moliya va pul bozori brokerligi;
barcha turdagi valyutalar, tovarlar, metallar, moliyaviy vositalar, obligatsiyalar, sukuk va hosilaviy (derivativ) moliyaviy vositalar bo‘yicha sotish hamda sotib olish takliflarini taqdim etish orqali market-meykerlik faoliyatini yuritish;
pul o‘tkazmalarini amalga oshirish, to‘lov xizmatlarini va valyuta ayirboshlash xizmatlarini ko‘rsatish;
islomiy moliya, islomiy bank xizmatini va u bilan bog‘liq faoliyatni amalga oshirish;
investitsiya jamg‘armalarini, investitsiya portfellarini, jamoaviy investitsiya sxemalarini, pensiya jamg‘armalarini, xedj-jamg‘armalarni, trastlar va fidutsiar tuzilmalarni tashkil etish va faoliyatini yuritish;
loyihaviy moliyalashtirish hamda kompaniyalar va boshqa tashkilotlar uchun kapital taqdim etish;
aksiyalarni, obligatsiyalarni, sukuk, boshqa moliyaviy vositalarni, barcha turdagi moliyaviy mahsulotlarni, valyutalarni, tovarlarni, barcha turdagi metallarni va hosilaviy (derivativ) moliyaviy vositalarni, shu jumladan ular bilan bog‘liq fyuchers shartnomalari va opsionlarni chiqarish, taklif etish, listingga kiritish, targ‘ib qilish, sotib olish, sotish hamda savdo qilish, shuningdek likvidlilikni ta’minlash va pul bozoriga oid boshqa faoliyat hamda xizmatlarni amalga oshirish imkonini yaratish maqsadida ularni garov sifatida taklif etish yoki ularning ta’minoti ostida qarz olish;
sug‘urta, qayta sug‘urta va sug‘urta vositachiligi bilan shug‘ullanish, shu jumladan sug‘urta brokerligi xizmatlarini ko‘rsatish;
moliyaviy, investitsiyaviy va bank maslahat xizmatlarini ko‘rsatish;
ommaviy moliyalashtirish (kraudfanding) platformalarini yuritish.
Markaz ishtirokchilari markazning qarori bilan boshqa moliyaviy xizmatlarni ko‘rsatishi va boshqa faoliyat turlari bilan ham shug‘ullanishi mumkin.
Markaz ishtirokchilari moliya markazi hududida yoki u orqali moliyaviy bozor infratuzilmasi faoliyati, raqamli aktivlar bilan bog‘liq faoliyat hamda auditorlik, buxgalteriya, yuridik reyting, axborotga oid xizmatlar, shuningdek, tovarlar, metallar yoki boshqa aktivlarni saqlash, qayta ishlash, tashish, yetkazib berish va logistika xizmatlari kabi qo‘shimcha faoliyat turlari bilan ham shug‘ullanishi mumkin.
Huquqiy rejim
Moliya markazi hududida amal qiladigan maxsus qonunchilik quyidagicha ketma-ketlikdagi ustuvorlik tartibiga ega:
O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi;
ushbu konstitutsiyaviy qonun;
ushbu konstitutsiyaviy qonunga muvofiq Moliya markazini tashkil etish, faollashtirish, uning chegaralarini o‘zgartirish, strategik boshqaruv, asosiy mansabdor shaxslarni tayinlash hamda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining ushbu konstitutsiyaviy qonunda Prezident vakolatiga bevosita taalluqli boshqa masalalar yuzasidan qabul qilingan farmonlari va qarorlari;
ushbu konstitutsiyaviy qonunga asosan va unga muvofiq qabul qilingan, Moliya markazining o‘z yurisdiksiyasiga kiradigan masalalarni tartibga soladigan qarorlari;
zarur hollarda O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga, ushbu Konstitutsiyaviy Qonunga va Moliya markazining qarorlariga zid bo‘lmagan taqdirda, Angliya va Uelsning umumiy huquqi va adolat prinsiplari hamda qoidalari.
Moliya markazining kengashi Angliya va Uels huquqini qo‘llash to‘g‘risidagi Moliya markazining qarorini qabul qiladi. Ushbu qarorda Moliya markazida qo‘llanilishi lozim bo‘lgan Angliya va Uelsning qonunchilik hujjatlari, ularning qaysi sana holatiga ko‘ra qo‘llanilishi hamda qanday o‘zgartirishlar bilan qo‘llanilishi belgilanadi.
O‘zbekiston Respublikasining qonunchilik hujjatlari Moliya markazining yurisdiksiyasiga kirmaydigan masalalarga nisbatan, shuningdek Moliya markazi hududida ularning qo‘llanilishi ushbu konstitutsiyaviy qonunda yoxud Moliya markazining qarorlarida bevosita belgilangan hollarda qo‘llaniladi.
Moliya markazining organlari o‘z vakolatlari doirasida Moliya markazi shaxslarining o‘zaro va (yoki) orasidagi, Moliya markazining yurisdiksiyasiga kiruvchi quyidagi munosabatlarni tartibga soladigan, bajarilishi majburiy bo‘lgan qarorlarni qabul qilishi mumkin:
fuqarolik, korporativ va tijorat huquqi, moliya, bank, investitsiyalar, soliq, mehnat munosabatlarini hamda ma’lumotlarni himoya qilish;
fuqarolik va iqtisodiy protsessual munosabatlar;
ma’muriy tartib-taomillar, shu jumladan litsenziyalash va ro‘yxatdan o‘tkazish;
davlat xaridlari;
Moliya markazining kengashi Moliya markazining maqsadlariga erishish uchun zarur deb topgan boshqa masalalar.
Moliya markazining qarorlari Moliya markazining yurisdiksiyasi doirasida bajarilishi majburiy bo‘lgan normativ-huquqiy hujjat deb hisoblanadi.
Moliya markazi hududida Moliya markazining qarorlari ushbu qarorlarga zid bo‘lgan har qanday normativ-huquqiy hujjatlardan ustun turadi, bundan O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, ushbu konstitutsiyaviy qonun va O‘zbekiston Respublikasi tomonidan ratifikatsiya qilingan xalqaro shartnomalar mustasno.
Moliya markazining hech bir organi ushbu konstitutsiyaviy qonunga muvofiq o‘z vakolati doirasiga kirmaydigan masalalar bo‘yicha Moliya markazining qarorini qabul qilishi mumkin emas.
O‘zbekiston Respublikasining davlat xavfsizligiga tahdid solishi mumkin bo‘lgan shart-sharoitlarni istisno etish maqsadida Moliya markazining kengashi tomonidan tasdiqlangan Moliya markazining qarorlarida Moliya markazining ishtirokchilari uchun cheklovlar belgilanishi mumkin. Bunday cheklovlar bartaraf etilishi lozim bo‘lgan tahdidga mutanosib bo‘lishi, ularda ushbu konstitutsiyaviy qonun talablari inobatga olingan bo‘lishi kerak va ular Toshkent xalqaro tijorat sudi tomonidan qayta ko‘rib chiqilishi mumkin.
Mol-mulk himoyasi
Moliya markazi organlarining, ishtirokchilarining, xodimlarining, investitsiyaviy soliq rezidentlarining va ular oila a’zolarining Moliya markazi hududida joylashgan yoki Moliya markazining qarorlariga muvofiq shakllantirilgan mablag‘lari, aktivlari, mol-mulki va huquqlari musodara qilinishiga, natsionalizatsiya qilinishiga, ekspropriatsiya qilinishiga, sekvestrlashtirilishiga, muzlatilishiga yoki ularga egalik qilinishini yoxud ularning erkin tasarruf etilishini har qanday tarzda cheklashga yo‘l qo‘yilmaydi.
Bundan quyidagi cheklovlar mustasno: Toshkent xalqaro tijorat sudining yakunlovchi va majburiy kuchga ega hal qiluv qarorlari yoki ajrimlari yoxud jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga va ommaviy qirg‘in qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish, sanksiyalar, jinoiy daromadlar yoki to‘lovga qobiliyatsizlik (bankrotlik) masalalariga oid amaldagi qonunlarga yoki Moliya markazining qarorlariga muvofiq qabul qilingan cheklovlar.
Jarimalar va majburlov choralari
Ushbu konstitutsiyaviy qonunning yoki Moliya markazi qarorlarining qoidalariga zid ravishda tijorat faoliyatini yoki moliyaviy faoliyatni amalga oshirgan Moliya markazining har qanday ishtirokchisi quyidagilardan oshmaydigan miqdorda jarimaga tortiladi:
10 mln AQSh dollaridan oshmaydigan miqdorda;
qoidabuzarlikka sabab bo‘lgan tegishli bitim, o‘zaro bog‘liq bitimlar yig‘indisi yoki faoliyat qiymatining o‘n foizidan oshmaydigan miqdorda.
Moliya markazining kengashi o‘z qarori bilan huquqbuzarliklar ro‘yxatini va ular uchun qo‘llaniladigan sanksiyalarni tasdiqlaydi.
Pul majburiyatlari va valyuta masalalari
Moliya markazi ishtirokchilarining pul majburiyatlari ularning shartnomalarida kelishilgan chet el valyutalarida va raqamli aktivlarda ifodalanishi va bajarilishi mumkin.
Agar Moliya markazining Markaziy bank bilan birgalikda ishlab chiqilgan qarorlarida boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo‘lsa, O‘zbekiston Respublikasining umumiy valyuta to‘g‘risidagi qonunchiligi bilan bog‘liq valyuta shartnomalarini, kapital harakati bo‘yicha operatsiyalarni ro‘yxatdan o‘tkazishga yoki ular haqida xabar berishga, xorijiy bank hisobvaraqlarini ochishga yoki yuritishga hamda valyuta operatsiyalari to‘g‘risida xabar berishga oid talablar Moliya markazining ishtirokchilari tomonidan Moliya markazining yurisdiksiyasi doirasida amalga oshiriladigan valyuta operatsiyalariga nisbatan qo‘llanilmaydi.
Moliya markazining Markaziy bank bilan birgalikda ishlab chiqiladigan qarorlarida to‘lov balansi, moliyaviy barqarorlik uchun, jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga va ommaviy qirg‘in qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish hamda makroiqtisodiy monitoring maqsadlari uchun zarur bo‘lgan axborotning Markaziy bank tomonidan olinishini ta’minlaydigan soddalashtirilgan hisobot berish, axborot almashish va nazorat qilish mexanizmlari belgilanadi.
Soliq va bojxona imtiyozlari
Moliya markazi ishtirokchilari qo‘shilgan qiymat solig‘ini to‘lashdan ozod qilinadi.
Moliya markazining organlariga yoki ishtirokchilariga tegishli yoxud ularning foydalanishida bo‘lgan, Moliya markazi hududida joylashgan ko‘chmas mulklar mol-mulk solig‘idan va yer solig‘idan ozod qilinadi.
Quyidagilar yuridik shaxslardan olinadigan foyda solig‘i va ijtimoiy soliqdan 2076 yil 1 yanvargacha ozod qilinadi:
Moliya markazining organlari va ular tomonidan to‘liq egalik qilinadigan tashkilotlar;
markazning malakali ishtirokchilari – moliyaviy xizmatlardan olingan daromad bo‘yicha;
markaz ishtirokchilari – Moliya markazining hududida ko‘rsatilgan qo‘shimcha xizmatlardan olingan daromad bo‘yicha.
Moliya markazining ishtirokchisida yoki organida mehnat shartnomasi asosida faoliyat yuritadigan xodimlar Moliya markazidagi faoliyatdan olingan daromadlar bo‘yicha jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘inito‘lashdan 2076 yil 1 yanvargacha ozod qilinadi, bundan O‘zbekiston rezidentlari mustasno.
Jismoniy va yuridik shaxslar quyidagilardan olingan daromadlar bo‘yicha jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘ini va yuridik shaxslardan olinadigan foyda solig‘ini to‘lashdan 2076 yil 1 yanvarga qadar bo‘lgan davrda ozod qilinadi:
fond birjasining rasmiy ro‘yxatiga kiritilgan qimmatli qog‘ozlarni sotishdan olingan daromad, shu jumladan kapital o‘sishdan olingan daromadlar;
Moliya markazi ishtirokchilarining aksiyalarini yoki kapitalidagi ulushlarini sotishdan olingan daromad, shu jumladan kapital o‘sishdan olingan daromadlar;
hisoblangan kunda fond birjasining rasmiy ro‘yxatiga kiritilgan qimmatli qog‘ozlar bo‘yicha dividendlar va foizlar;
Moliya markazi ishtirokchilarining aksiyalari yoki kapitalidagi ulushlari bo‘yicha dividendlar;
agar jismoniy shaxslar Moliya markazining investitsiyaviy soliq rezidentlari bo‘lsa, ularning O‘zbekiston Respublikasidan tashqaridagi manbalardan olingan daromadlari.
Moliya markazi organlarining, ishtirokchilarining, xodimlarining yoki investitsiyaviy soliq rezidentlarining Moliya markazi hududida foydalanish yoki iste’mol qilish uchun O‘zbekiston bojxona hududiga xorijdan olib kiriladigan mol-mulkidan 2076 yil 1 yanvarga qadar bo‘lgan davrda bojxona boji va bojxona yig‘imlari undirilmaydi. Ushbu imtiyoz faqat Moliya markazi organlarining va ishtirokchilarining faoliyatini amalga oshirish uchun zarur bo‘lgan hamda Moliya markazi hududida foydalaniladigan yoki iste’mol qilinadigan tovarlarga nisbatan qo‘llaniladi. Mazkur tovarlardan Moliya markazining hududidan tashqarida foydalanilgan, ular begonalashtirilgan yoki boshqa shaxslarga berilgan taqdirda, bojxona to‘lovlari undiriladi.
Soliq imtiyozlariga istisno mavjud: unga ko‘ra, Moliya markazi ishtirokchilarining daromadi bo‘yicha soliq imtiyozlari tegishli moliyaviy yildan oldingi to‘rt moliyaviy yilning kamida ikkitasida konsolidatsiyalashgan yillik daromadi 750 million yevro yoki undan ortiq bo‘lgan, turli mamlakatlarda joylashgan ikki va undan ortiq korxonadan yoki bo‘linmadan iborat bo‘lgan ko‘p millatli korxonalar guruhi a’zolariga nisbatan qo‘llanilmaydi.
Bunday ko‘p millatli korxonalar guruhi a’zosi bo‘lgan Moliya markazining ishtirokchisi malakali ichki minimal soliq to‘lash majburiyatiga ega bo‘ladi. Malakali ichki minimal soliq stavkasi O‘zbekiston qonunchiligi bo‘yicha yuridik shaxslardan undiriladigan foyda solig‘i stavkasiga teng bo‘ladi.
Viza rejimi
Moliya markazida faoliyatni amalga oshirish uchun O‘zbekistonga kelayotgan chet el fuqarosi va fuqaroligi bo‘lmagan shaxs kirish vizasini O‘zbekistonning diplomatik vakolatxonalarida yoxud O‘zbekiston hududidagi xalqaro aeroportga yetib kelganidan keyin olishi mumkin.
Moliya markazining shaxsi hisoblangan chet el fuqarolari va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslarga kirish vizasi 5 yilgacha muddatga beriladi. Bu muddat tegishli shaxs O‘zbekistondan tashqariga chiqmasidan turib Moliya markazi ma’muriyati bergan arizaga binoan uzaytirilishi mumkin.
Moliya markazining ishtirokchilari va organlari malakali chet el fuqarolarini va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslarni ular uchun O‘zbekiston hududidagi mehnat faoliyati huquqiga doir tasdiqnoma olmasdan ishga jalb etishi mumkin.
Moliya markazining ishtirokchilari yoki uning organi tomonidan yollangan va asosiy ish joyi Moliya markazi bo‘lgan chet el fuqarolari va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar O‘zbekistonda ishlash uchun mehnat ruxsatnomasini olish majburiyatidan ozod qilinadi.
Toshkent xalqaro tijorat sudi
Toshkent xalqaro tijorat sudi Moliya markazining sud organi hisoblanadi va u mutlaq sud hokimiyatini mustaqil ravishda, ushbu Konstitutsiyaviy Qonunga muvofiq amalga oshiradi.
Toshkent xalqaro tijorat sudi o‘z yurisdiksiyasiga kiruvchi nizolarni sud tartibida hal etish va sud ma’muriyatchiligi bo‘yicha mutlaq vakolatlarga ega bo‘ladi.
Toshkent xalqaro tijorat sudi o‘z vakolatlarini amalga oshirishda mustaqil va xolis faoliyat yuritadi hamda unga ko‘rsatmalar berilishiga yoki uning faoliyatiga har qanday tarzda aralashishga yo‘l qo‘yilmaydi.
Toshkent xalqaro tijorat sudi o‘z vakolatlarini amalga oshirishda o‘ziga murojaat qilgan barcha shaxslarning huquqlarini, erkinliklarini va qonuniy manfaatlarini himoya qiladi hamda Moliya markazida va Raqamli texnologiyalar xalqaro markazida qo‘llaniladigan huquqning lozim darajada talqin qilinishini, tushunilishini va qo‘llanilishini ta’minlaydi.
Toshkent xalqaro tijorat sudi birinchi instansiya sudi va apellyatsiya sudidan iborat.
Toshkent xalqaro tijorat sudiga Bosh sudya rahbarlik qiladi. Bosh sudya Moliya markazi kengashining taqdimnomasiga binoan, sudyalar esa Bosh sudyaning taqdimnomasiga binoan O‘zbekiston prezidenti tomonidan tayinlanadi.
Har qanday davlat fuqarosi Toshkent xalqaro tijorat sudining sudyasi bo‘lishi mumkin. Sudyalarning mehnatiga haq to‘lash miqdori va xizmat o‘tashning boshqa shartlari Bosh sudya tomonidan kiritilgan taklif asosida Moliya markazi kengashining qarori bilan belgilanadi.
Ingliz tili – rasmiy til
Moliya markazining rasmiy tili ingliz tili hisoblanadi.
Moliya markazining qarorlari ingliz tilida ishlab chiqiladi, qabul qilinadi va e’lon qilinadi. Moliya markazi qarorlarining o‘zbek tilidagi yoki boshqa tillardagi rasmiy tarjimalari tayyorlanishi mumkin, bunda qarorning ingliz tilidagi matni rasmiy tarjimaga nisbatan ustuvorlikni saqlab qoladi.
Moliya markazi organlarining jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlariga javoblari, shu jumladan ularga ilova qilinadigan har qanday hujjatlar ingliz tilida taqdim etiladi. Agar murojaat o‘zbek tilida yoki boshqa tilda berilgan bo‘lsa, javob o‘sha tilda taqdim etilishi mumkin.
Toshkent xalqaro tijorat sudida sud ishlari ingliz tilida yuritiladi. Tarafning iltimosnomasiga ko‘ra, o‘zbek tilidagi yoki boshqa tillardagi tarjimalar taqdim etiladi.
Moliya markazida amalga oshiriladigan va yozma shaklda rasmiylashtiriladigan bitimlar, agar taraflar tomonidan boshqacha tarzda kelishilmagan bo‘lsa, ingliz tilida tuziladi.
Moliya markazining har bir qarori kuchga kirguniga qadar Moliya markazi qarorlarining rasmiy reyestrida omma uchun ochiq tarzda e’lon qilinishi shart. Moliya markazining rasmiy reyestrda ingliz tilida chop etilmagan qarori yuridik kuchga ega bo‘lmaydi.
Moliya markazining muhim ahamiyatga ega qarori qabul qilinguniga qadar jamoatchilik muhokamasidan o‘tkazilishi shart. Shoshilinch holatlarda muhim ahamiyatga ega qarorlar jamoatchilik muhokamasisiz qabul qilinishi mumkin, bunda qaror qabul qilingan kundan e’tiboran 60 kun ichida jamoatchilik muhokamasi o‘tkazilishi shart.
