Bunaqasi oldin kuzatilmagandi
Dunyoning ikki asosiy futbol tashkiloti o‘rtasidagi kurash misli ko‘rilmagan darajaga yetdi. UYeFA va uning tarkibidagi 55 ta assotsiatsiya jahon chempionati va boshqa turnirlarning tijorat masalalari bilan shug‘ullanuvchi yangi kompaniya ulushini xususiy investorlarga sotish g‘oyasidan voz kechilmaguncha, FIFAning har qanday turnirlarini boykot qilishini e’lon qildi. Bunday yakdillik anchadan beri bo‘lmagan edi. Ilgari faqat tahdid qilinardi, endi esa boykot rasman kuchga kirdi.
Bu faqat to‘rt yildan keyin o‘tadigan JCh-2030 turniriga taalluqli emas. FIFAning eng yaqin turniri – 20 yoshgacha bo‘lgan ayollar o‘rtasidagi jahon chempionati o‘tkazilishi ham so‘roq ostida qoldi: bu turnir 5-27 sentyabr kunlari Polshada o‘tkazilishi ko‘zda tutilgan, unda Yevropaning oltita jamoasi ishtirok etishi kerak.
Shu bilan birga, FIFA milliy assotsiatsiyalarga yangi loyiha bo‘yicha qaror qabul qilish uchun 19 sentyabrgacha muddat bergan. Turnir muddat tugashidan ikki hafta oldin boshlanishi hisobga olinsa, absurd vaziyat yuzaga keladi. Agar FIFA 5 sentyabrgacha chekinmasa, Yevropa boykotiga chindan ham guvoh bo‘lishimiz mumkin.
Jahon futbolidagi qo‘shhokimlik
FIFA va UYeFA o‘rtasida o‘n yillardan buyon o‘zaro qarama-qarshilik saqlanib qolmoqda. Qog‘ozda jahon futbolining konstruksiyasi oddiy piramidaga o‘xshaydi. FIFA global miqyosda o‘yin uchun mas’ul bo‘lib, umumiy qoidalarni belgilaydi. Undan quyida oltita konfederatsiya, jumladan, UYeFA, keyin esa milliy federatsiyalar joylashgan.
Lekin hech kimga sir emaski, jahon futboli markazi Yevropada. Deloitte hisobotiga ko‘ra, 2024/25 yillar mavsumida Yevropa futbol klublarining umumiy daromadi rekord darajadagi 40,2 milliard yevroga yetgan. Taqqoslash uchun – FIFAning oxirgi jahon chempionatidan olgan daromadi, OAV ma’lumotlariga ko‘ra, 15 milliard dollardan oshdi, ammo bu turnir har to‘rt yilda bir marta o‘tkaziladi.
Ya’ni hech qanday piramida yo‘q – to‘g‘rirog‘i, futbolda qo‘shhokimiyat mavjud. FIFA jahon chempionati, global maqom va ko‘pchilik ovozga ega. UYeFA eng boy bozorni nazorat qiladi, sayyoraning eng kuchli klublari, deyarli barcha eng yaxshi milliy jamoalar va ko‘plab yulduzlar aynan ushbu tashkilotni ifoda etadi. Aynan shu omil bir necha o‘n yillardan buyon ikki tashkilotni bir-biriga qarama-qarshi qo‘yib kelmoqda.
FIFA kongressida har bir mamlakat bitta ovozga ega. Ya’ni Germaniyaning fikri Fijining fikri bilan teng. Tashkilot 211 ta milliy assotsiatsiyani o‘zida jamlagan, shundan faqat 55 tasi Yevropa assotsiatsiyalaridir. Shuning uchun jahon futbolida hokimiyatni qo‘lga kiritish uchun UYeFAga emas, balki Global Janubning ko‘plab kichik davlatlariga tayanish ancha foydaliroqdir.
