Metro – har kuni milliondan ortiq yo‘lovchiga xizmat ko‘rsatadigan strategik transport tizimi. Shu sababli, uning moliyaviy faoliyati, rahbariyat xarajatlari va xodimlar uchun taqdim etilayotgan imtiyozlar jamoatchilik e’tiboridan chetda qolmasligi tabiiy.
Ijtimoiy tarmoqlarda metropoliten rahbariyati va ayrim xodimlariga tegishli ekani aytilgan hisob-varaqalar tarqaldi. Ulardagi ayrim summalar o‘nlab, hatto yuzlab million so‘mni tashkil etadi. Misol uchun, bir xodimning 2025-yil noyabridagi hisob-varaqasida 83 mln 254 ming so‘mdan ziyod summa qayd etilgan. Tabiiyki, bu raqamlar "metropoliten rahbarining oyligi shuncha ekanmi?" degan savolni keltirib chiqardi. Ammo masullar mazkur summalarni sof ish haqi sifatida qabul qilmaslik kerakligini aytmoqda.
"Toshkent metropoliteni" AJ raisi o‘rinbosari Yo‘ldosh Yusupovning Kun.uz’ga ma’lum qilishicha, ijtimoiy tarmoqlarda ko‘rsatilgan katta summalar tarkibida xizmat safari bilan bog‘liq xarajatlar mavjud.
"Avvalo, ijtimoiy tarmoqlarda tarqalayotgan raqamlarni faqat ish haqi sifatida talqin qilish noto‘g‘ri. Metropoliten xodimlarining hisob-varaqalarida ma’lum bir oyda ularga to‘langan jami mablag‘ aks etadi. Bu summaning ichida bevosita ish haqi bilan bir qatorda xizmat safariga doir xarajatlar, belgilangan tartibdagi boshqa to‘lovlar ham bo‘ladi. Metropolitenni rivojlantirish, xorijiy tajribani o‘rganish va zamonaviy texnologiyalarni o‘zlashtirish maqsadida xodimlarimiz muntazam ravishda boshqa davlatlarga xizmat safarlariga yuboriladi. Bunda xodimning borib-kelishi, aviachipta yoki umumiy transport xarajatlari, mehmonxonada yashashi, ovqatlanishi va safar bilan bog‘liq boshqa zarur to‘lovlar korxona tomonidan qoplanadi. Hisob-varaqadagi jami to‘lov bilan xodimning ish haqini bir xil deb hisoblash xato tushuncha. Xizmat safari xarajatlari xodimning shaxsiy daromadi sanalmaydi, bu xizmat vazifasini bajarish uchun amalga oshirilgan xarajatdir. Shu sabab, ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan hisob-varaqadagi umumiy summani olib, "falon rahbar bir oyda shuncha maosh olgan" degan xulosa chiqarish to‘g‘ri emas", – deydi Yo‘ldosh Yusupov.
"Bir oiladan uch avlod ishlaydi"
Metropoliten atrofidagi ikkinchi katta bahs – qarindosh-urug‘chilik masalasi. Ijtimoiy tarmoqlarda korxonada qarindoshlar va tanish-bilishlar ko‘pligi, ayrim oilalarning bir necha vakillari bir tizimda ishlashi haqida tanqidlar bildirildi. Metropoliten vakili bunday holatlar mavjudligini inkor etmadi. Uning aytishicha, korxonada uch avlod: ota, farzand va nabira bir tizimda ishlayotgan holatlar ham bor.
"Metropolitenda qarindosh-urug‘chilik bilan bog‘liq holatlar borligini inkor qilmaymiz. Masalan, bir joyda ishlab kelgan xodimlar keyinchalik qarindoshga aylangan. Shuningdek, metropolitenda bir oilaning uch avlodi, ya’ni ota, farzand va nabirasi bir-biridan hunar o‘rganib, bir tizimda ishlayotganlik holatlari ham yo‘q emas. Bunday xodimlar, asosan, chilangar, elektrik va shu kabi lavozimlarda faoliyat yuritadi. Muhimi, ular bir-biriga bevosita bo‘ysunadigan lavozimlarda ishlamaydi. Metropolitendagi bunday holatlar ichki xavfsizlik xizmati va huquqni muhofaza qiluvchi organlar tomonidan o‘rganib boriladi. Agar manfaatlar to‘qnashuvi yoki qonunbuzilish holati aniqlansa, bunga tegishli baho beriladi", – deydi Yo‘ldosh Yusupov.
Metro xodimlariga uy-joy: imtiyoz kimlarga beriladi?
Metropoliten xodimlari uchun ko‘p qavatli uylar qurilayotgani ham ijtimoiy tarmoqlarda muhokamalarga sabab bo‘ldi. Ma’lum qilinishicha, bu uylar xodimlarga bepul tarqatilmaydi.
"Metropolitenda xodimlarni ijtimoiy qo‘llab-quvvatlashga ham alohida e’tibor qaratilmoqda. Jumladan, uy-joyga ehtiyoji borlarga metropoliten kafilligi asosida arzonlashtirilgan kreditlardan foydalanish imkoniyati yaratilapti. Bunda uzoq yillardan buyon tizimda ishlab kelayotganlar va yosh mutaxassislarga ustuvorlik berilmoqda. Mazkur uylar xodimlarga bepul tarqatilmaydi. Ushbu sharoitlarni hozirlashdan asosiy maqsad malakali xodimlarni tizimda ushlab qolishdir. Metropoliten oddiy korxona emas, tizim uchun malakali mutaxassislarni tayyorlashga yillar kerak bo‘ladi. Mashinist, elektrik, chilangar, muhandis va boshqa texnik mutaxassislar o‘z ishini mukammal bilishi uchun tajriba va vaqt talab etiladi. Shu sabab, malakali xodimni tayyorlab, keyin uni boshqa joyga ketib qolishiga yo‘l qo‘ymaslik, uning tizimda uzoq muddat ishlashidan manfaatdor bo‘lishimiz tabiiy", - deydi "Toshkent metropoliteni" AJ raisi o‘rinbosari Yo‘ldosh Yusupov.
Bugungi kunda Toshkent metropolitenida 6 mingdan ortiq ishchi-xizmatchi faoliyat yuritmoqda. Rahbariyat ma’lumotiga ko‘ra, 2021-yilda tizimdagi o‘rtacha ish haqi 2,5 mln so‘m atrofida bo‘lgan. Hozir esa bu ko‘rsatkich 7–7,5 mln so‘mga yetgan. Shuningdek, yosh xodimlar ulushi qariyb 50 foizga yetgan.
"Yo‘lovchilar soni 4 barobarga oshgan"
2021-yilda metro xizmatlaridan kuniga 250–300 ming kishi foydalangan bo‘lsa, hozirda bu ko‘rsatkich 1,1 mln nafardan oshgan. Yo‘lovchilar oqimining oshishiga yangi liniyalar, bekatlar va harakat tarkiblarining ko‘payishi sabab sifatida ko‘rsatilmoqda. Xususan, 2021-yilgacha 40 ta harakat tarkibi bo‘lgan. 2026-yilga kelib ularning soni 87 taga yetgan. Bu davrda 47 ta yangi harakat tarkibi olib kelingan. Natijada Chilonzor yo‘nalishida poyezdlar oralig‘i 1,5–2 daqiqagacha, Yunusobod yo‘nalishida 4 daqiqagacha, O‘zbekiston yo‘nalishida 3 daqiqagacha qisqartirilgani aytilmoqda.
"So‘nggi yillarda metro bekatlari soni ham sezilarli oshdi. Avval 29 ta bekat mavjud bo‘lgan bo‘lsa, hozir ularning soni 50 taga yetkazildi. Yangi bekatlarda liftlar, nogironligi bo‘lgan yo‘lovchilar uchun moslamalar, ona-bola xonalari va boshqa qulayliklar joriy qilinmoqda. Yo‘lovchilar oqimi yuqori bo‘lgan 10 ta bekatda jamoat hojatxonalari va ona-bola xonalari tashkil etildi. “Novza”, “Xalqlar do‘stligi”, “Mustaqillik maydoni”, “Paxtakor” va “Hamid Olimjon” bekatlaridagi eskalatorlar yangilandi. Yangi eskalatorlarda yo‘lovchi bo‘lmagan vaqtda ishlashni to‘xtatadigan sensor tizimlari mavjud. Avval jetonlar orqali amalga oshirilgan to‘lovlar esa raqamlashtirildi. Bugun bank kartalari, mobil ilovalar, ATTO kartalari, shuningdek, yuz va kaft orqali to‘lov qilish imkoniyati bor. Bekatlarda mobil aloqa va bepul Wi-Fi ham yo‘lga qo‘yilgan. Ucell hamda Mobiuz kompaniyalari ayrim metro tunnellarida aloqa xizmatlarini ko‘rsatmoqda", – deydi "Toshkent metropoliteni" AJ matbuot xizmati boshlig‘i Doniyor Nurillayev.
Metro faoliyati yaqin yillarda qanday o‘zgarishi haqidagi ma’lumotlar bilan batafsil Kun.uz’ning YouTube sahifasiga joylangan videoda tanishishingiz mumkin.
