Gas Infrastructure Europe maʼlumotlariga koʻra, 19-avgust holatida Germaniyadagi 40 dan ortiq yerosti tabiiy gaz omborlarining toʻldirilganlik darajasi 50,14 foizni tashkil etgan.
Bu avgust oyi oʻrtalari uchun soʻnggi bir necha yildagi eng past koʻrsatkichdir. Germaniyadagi gaz zaxiralari oʻtgan yilning shu davriga nisbatan taxminan chorakka kam. 2023 va 2024-yillardagi koʻrsatkichlar bilan taqqoslaganda esa farq 45 foiz punktdan ziyodni tashkil etmoqda.
Shunga qaramay, Germaniya hukumati mamlakat isteʼmolchilari qishda gaz tanqisligiga duch kelmasligini bildirmoqda.
Nega gaz omborlari kam toʻldirilgan?
Odatda energetika treyderlari yozda gazni nisbatan arzon narxlarda sotib olib, uni omborlarda qishgacha saqlaydi. Sovuq mavsumda talab va narxlar oshgach, gaz qimmatroq sotiladi. Bu bozorda «yoz-qish narx spredi» deb ataladi.
Biroq bu yil vaziyat boshqacha. Erondagi urush bilan bogʻliq yetkazib berishdagi uzilishlar tabiiy va suyultirilgan tabiiy gazning jahon bozoridagi narxlarini oshirgan. Shu sababli treyderlarda omborlarni hozirgi yuqori narxlarda gaz bilan toʻldirish uchun iqtisodiy ragʻbat kamaygan.
20-avgust kuni Niderlandiyaning TTF birjasida gazning ulgurji narxi bir megavatt-soat uchun qariyb 65 yevroni tashkil etgan. Bu oʻtgan yilning shu davriga nisbatan taxminan ikki baravar yuqori.
AQSH va Eron oʻrtasidagi mojaro qayta kuchayishi fonida soʻnggi ikki haftaning oʻzida TTF indeksi qariyb 25 foizga koʻtarilgan.
Treyderlar narx tushishini kutmoqda
Yevropaning ayrim davlatlaridan farqli ravishda, Germaniya gaz omborlarini toʻldirishda asosan xususiy energetika savdo kompaniyalariga tayanadi.
Bozor ishtirokchilari Erondagi urush yakunlansa, yaqin oylarda gaz narxlari pasayishi mumkin, degan hisob-kitob bilan hozircha katta hajmda gaz sotib olishga shoshilmayapti. Narx pasaygandan keyin gaz xarid qilish ular uchun iqtisodiy jihatdan manfaatliroq boʻladi.
Biroq bunday yondashuv Germaniyada tanqidlarga ham sabab boʻlmoqda. Ayrim siyosatchilar treyderlarni mamlakat energetik xavfsizligini tavakkal ostiga qoʻyayotganlikda ayblagan.
19-avgust kuni Germaniya Iqtisodiyot vazirligi ham gaz omborlari operatorlarini zaxiralarni koʻpaytirishga chaqirgan.
Yevropada ham gaz zaxiralari kamaygan
Muammo faqat Germaniyaga xos emas. Niderlandiya, Belgiya, Slovakiya, Shvetsiya va Latviyada ham gaz omborlarining toʻldirilganlik darajasi 50 foizdan oshmagan.
19-avgust holatiga Yevropa Ittifoqi boʻyicha oʻrtacha koʻrsatkich 61 foizni tashkil etgan. Bu oʻtgan yilgi darajadan qariyb 17 foiz past, 2023 va 2024-yillardagi koʻrsatkichlardan esa qariyb uchdan birga kam.
Ayni paytda Ispaniya, Italiya, Daniya va Polsha gaz taʼminoti nisbatan barqaror boʻlgan YEI davlatlari sifatida qayd etilmoqda.
71 foizlik maqsadga erishish «deyarli imkonsiz»
Germaniya magistral gaz quvurlari operatorlari birlashmasi - FNB Gas 19-avgust kuni hukumatning 1-noyabrgacha gaz omborlarini oʻrtacha 71 foizga toʻldirish maqsadi hozirgi sharoitda «deyarli imkonsiz» ekanini maʼlum qildi.
Hozir omborlarga gaz toʻldirish surʼati kuniga 0,5 teravatt-soat atrofida. Tashkilot hisob-kitobiga koʻra, bu koʻrsatkich kuniga 1,2 teravatt-soatgacha oshirilgan taqdirda ham 1-noyabrga kelib zaxiralar belgilangan maqsaddan sezilarli past boʻladi.
FNB Gas kam hajmdagi suyultirilgan tabiiy gaz importi, sovuq ob-havoning erta boshlanishi yoki uzoq davom etishi hamda infratuzilmadagi uzilishlar qishda gaz taʼminoti uchun xavf tugʻdirishi mumkinligidan ogohlantirgan.
Germaniya Rossiya gaziga qaramlikni qanday kamaytirgan?
Rossiyaning Ukrainaga qarshi urushi boshlanganidan keyin Germaniya boshqa Yevropa davlatlari kabi Rossiya energiya resurslariga qaramlikni keskin kamaytirishga kirishgan.
Mamlakat AQSH va Qatardan suyultirilgan tabiiy gaz importini koʻpaytirdi, Norvegiyadan quvur orqali yetkazib beriladigan gaz hajmini oshirdi.
Shuningdek, 2022–2023-yillardagi energetika inqirozidan keyin Germaniya Shimoliy va Boltiq dengizlari sohillarida bir nechta suzuvchi va quruqlikdagi LNG terminallarini tezkor ravishda barpo etdi.
Hukumat aynan shu yangi taʼminot manbalariga tayanib, gaz omborlaridagi hozirgi past koʻrsatkichlarga qaramay, mamlakat gaz taʼminoti ishonchliligicha qolayotganini taʼkidlamoqda.
Qishda gaz qimmatlashi mumkin
Isteʼmolchilar huquqlarini himoya qiluvchi tashkilotlar esa kelayotgan qishda gaz narxlari oshishi mumkinligidan ogohlantirmoqda.
Verivox narxlarni taqqoslash xizmati maʼlumotiga koʻra, aholi uchun yangi gaz shartnomalari narxi mart oyi boshidan buyon sezilarli oshgan. Keyinchalik bu oʻsish amaldagi mijozlarga ham taʼsir qilishi mumkin.
Yiliga 20 ming kVt·soat gaz isteʼmol qiladigan xususiy uy uchun qoʻshimcha xarajatlar taxminan 400 yevroni tashkil etishi mumkin.
Shu sababli mutaxassislar gaz zaxiralarining toʻldirilish surʼati va jahon bozoridagi narxlar dinamikasi Germaniya uchun 2026-2027 yilgi qish mavsumi oldidan asosiy omillardan biri boʻlib qolishini qayd etmoqda.
