Oson boylik illyuziyasi: nega oʻzbekistonliklar firibgarlarga yana va yana aldanmoqda?
|07:081 15920 min
Kun.uz moliyaviy piramidalarning ishlash sxemasi, ular qanday qilib odamlarni oʻziga jalb qilayotgani va bu tuzoqqa tushmaslik uchun nimalarga eʼtibor berish kerakligini «Seven Jade» misolida tahlil qildi.
Oʻzbekiston kiberfiribgarlar uchun «qaynoq bozor»lardan biriga aylanib qoldi. Oxirgi paytlarda moʻmay daromad vaʼda qilib, oʻn minglab insonlarni milliardlarga chuv tushirgan moliyaviy piramidalar haqida tez-tez eshitadigan boʻlib qoldik. Shunga qaramay, bunday koʻrinishdagi firibgarlikning bozori kasod boʻlish oʻrniga «gullab-yashnayapti». Xoʻsh, moliyaviy piramida nima, u qanday ishlaydi? Nega oʻzbekistonliklar firibgarlarning tuzogʻiga osongina tushyapti? Aldanib qolmaslik uchun nimalarga eʼtibor berish kerak? Jinoyatchilar asosan qanday sxemalarni qoʻllayapti?
Moliyaviy piramida nima?
Moliyaviy piramidalarning ishlash mexanizmi tizimga muntazam ravishda yangi odamlarni va ularning sarmoyalarini jalb etishga asoslanadi. Bu jarayonda tarmoqqa avval qoʻshilganlarning foydasi faqatgina keyingi qoʻshilganlarning pullari hisobidan qoplab boriladi. Koʻpincha bunday loyihalar oʻz aʼzolaridan maʼlum bir miqdorda badal toʻlashni hamda kamida ikki yoki undan koʻp odamni tarmoqqa olib kirishni talab qiladi. Ushbu shartlar bajarilgan taqdirda, kiritilgan mablagʻni juda katta ulush bilan qaytarib berish kafolatlanadi.
Koʻp hollarda piramidalar qonuniy tijorat korxonasi niqobi ostida roʻyxatdan oʻtadi va qandaydir soxta loyihalarni amalga oshirish maqsadida «investitsiya» yigʻayotganini iddao qiladi. Ular mijozlarga uzoq muddatli va haddan tashqari yuqori daromadni vaʼda qilishadi, garchi bu iqtisodiy jihatdan mutlaqo imkonsiz boʻlsa ham. Aslini olganda, bunday tuzilmalar hech qanday real mahsulot yoki qiymat yaratmaydi, ularning faoliyati faqat yangi aʼzolarning toʻlovlariga bogʻliq. Aynan shu jihati bilan piramidalar haqiqiy biznesdan keskin ajralib turadi. Hech qanday ishlab chiqarishning yoʻqligi va bajarib boʻlmas vaʼdalar sababli, har qanday moliyaviy piramida oxir-oqibat qulaydi. Piramida asoschilari avvaliga odamlarning ishonchiga kirish maqsadida dastlabki aʼzolarga vaʼda qilingan foydani toʻlab berishadi. Toʻlovlar haqidagi xabarlar esa qarindosh-urugʻ va tanish-bilishlar orasida tez tarqalib, tashkilotchilarning «biznesi» yanada gullashiga xizmat qiladi.
Oʻzbekiston tarixida kuzatilgan eng yirik va shov-shuvli moliyaviy firibgarlik tarmogʻi, shubhasiz, chinozlik Ahmadjon Tursunboyev hamda uning sheriklari tomonidan yaratilgan. Olib borilgan tergov harakatlari davomida «Ahmadboy ishi» doirasida 11 ming 700 kishi jabr koʻrgani va ularga yetkazilgan umumiy moddiy talafot 418 milliard 293 million soʻmni tashkil etgani maʼlum boʻladi. Bu oʻsha paytdagi rasmiy kurs boʻyicha 142 mln dollardan ortiqni, qora bozordagi kurs boʻyicha esa qariyb 70 mln dollarni tashkil etgan.
Mavzuga oid
U odamlardan naqd pul, avtomobil va chorva mollarini yillik 100 foizlik, baʼzan undan ham yuqori kafolatlangan daromad vaʼdasi bilan yigʻib oladi. «Ahmadboy» modelida shaffoflikdan asar ham boʻlmagan: odamlar oddiy tilxat yoki daftar yozuvi asosida butun boyliklarini topshirib ketavergan. Ushbu sxema jamiyatda ishonch fenomenining qanchalik koʻr-koʻrona ishlashini amalda isbotlab ham berdi.
Moliyaviy piramidalarning yangi toʻlqini
Soʻnggi paytlarda firibgarlar Oʻzbekistonda shiddatli ravishda «palak yoyyapti». Buni statistik raqamlar ham isbotlaydi. Xususan, oxirgi olti yilda kiberjinoyatlar boʻyicha murojaatlar soni 48 baravarga
. Kun.uz bu borada bir qator surishtiruv va oʻrganishlar oʻtkazdi. Masalan, odamlar koʻngliga «10 ta tuxum, 4 ta shashlik va 3 ta banan» bilan kirib borgan
Pioneer Global Media
nomi ostidagi platforma minglab odamlarning millionlab pulini oʻzlashtirib oldi. Piramida oʻzini Londonda joylashgan,
YouTube, TikTok va Facebook
kabi gigantlar bilan ishlaydigan xalqaro reklama agentligi deb tanishtiradi. Odamlarga ilovalarni yuklab olish va topshiriqlarni bajarish evaziga «kunlik ish haqi» vaʼda qilingan, ammo bunga erishish uchun avval «mehnat depoziti» sifatida pul tikish talab etiladi. Ishonchga kirish uchun hududlarda bepul oziq-ovqat mahsulotlari, masalan, tuxum, banan, yogʻ, makaron, tarqatilgan va dasturxon atrofida «choyxonalar» tashkil qilingan. Mahsulot olgan kishilar PGM ilovasini ushlab rasmga tushirib olinadi, buning ortidan boshqa minglab odamlar tuzoqqa ilintiriladi.
Pullar rasmiy kompaniya hisobiga emas, P2P orqali jismoniy shaxslarning bank kartalariga yigʻilgan. Telegram kanallar ham 2022-yildan beri mavjuddek koʻrinishi uchun eski kanallar sotib olinib, nomi oʻzgartiriladi.
Natijada PGM atigi 6 oy ichida minglab odamlarni kredit va qarzlarga botirib, millionlab mablagʻlarini oʻzlashtirib ketdi.
FastAI nomi bilan targʻibot olib borgan platforma esa «robot sotib ol va boyib ket» shiori ostida odamlarni oʻziga jalb qildi. Firibgarlar 1000 dollarga robot sotib olib, 60 kun davomida kunlik 37 dollardan daromad koʻrishni taklif etadi.
Goʻyoki, robot unga investitsiya kiritgan inson uchun «ishlaydi». Biroq na robotni, na u qilayotgan ishni amalda koʻrish imkonsiz. Moliyaviy piramida klassik «pul tiking va foyda koʻring» formulasiga asoslangan.
FastAI’da ham koʻproq odamni jalb qilganlarga bonuslar taklif etiladi. Masalan, jamoasida 10 kishini toʻplaganga 20 dollar, 80 kishini toʻplaganga 100 dollar, 500 kishini toʻplaganga esa 1000 dollar maosh vaʼdasi. Faqat buning uchun shuncha odam platformada oʻz akkauntini faollashtirishi zarur.
Munchoq ortiga yashiringan tuzoq
Ayni paytda faol targʻibot kompaniyasini olib borayotgan va oʻzbekistonliklarni chuv tushirishga qaratilgan yana bitta moliyaviy tuzoq «Seven Jade». Kompaniya 2026-yil 20-yanvar kuni «Seven Jade Manufacturing» nomi ostida Oʻzbekistonda roʻyxatdan oʻtkazilgan. Faoliyat turi - ixtisoslashgan ulgurji savdo. Tashkilotning yagona taʼsischisi chet ellik Lin Nanzhou. U «Happyads» MChJda ham 100 foizlik ulushga egalik qiladi.
«Seven Jade»ga Soliq qoʻmitasi tomonidan QQS toʻlovchisi sifatida roʻyxatdan oʻtganligi toʻgʻrisida guvohnoma ham berilgan.
Aynan shu ikki hujjatdan moliyaviy piramida tashkilotchilari odamlarni goʻyoki faoliyatlari qonuniy ekaniga ishontirish uchun asos sifatida foydalanyapti.
«Bosh qarargoh Hongkongda»
Firibgarlar koʻpincha odamlarni aldash uchun ilgari mavjud boʻlgan, ammo hozirda yopilib ketgan yoki umuman boshqa faoliyat bilan shugʻullangan kompaniyalarning nomlarini oʻgʻirlab, oʻzlarini oʻsha «xalqaro brendning davomi» yoki «filiali» qilib koʻrsatishadi. Xususan, Oʻzbekiston uchun ishlab chiqilgan «biznes reja»da «Seven Jade Manufacturing» bosh qarorgohi Hongkongda joylashgan qayta ishlash korxonasi sifatida tanishtiriladi.
Hongkong kompaniyalarni roʻyxatga olish departamentining onlayn tizimi bunday nomdagi tashkilot mavjud emasligini koʻrsatyapti. Dunyodagi eng yirik ochiq kompaniya maʼlumotlari bazasi boʻlgan Opencorporates saytidagi qidiruv natijasi esa Hongkong hududida «Jade Seven Development Limited» nomli tashkilot boʻlganini aniqladi. Ammo, bu kompaniya ham hozirda mavjud emas, uning faoliyati toʻxtatilgan.
Sxema qanday ishlaydi?
«Seven Jade» oʻzining asosiy faoliyatini Telegram’dagi turli xil kanal va guruhlar orqali olib boryapti. Masalan, 7-oktabr holatiga «SEVEN JADE Official» nomli kanalda 11 mingdan ortiq obunachi toʻplangan.
Kun.uz muxbiri bilan gaplashgan va oʻzini Dildora deya tanishtirgan targʻibotchilardan birining soʻzlariga koʻra, «Seven Jade» zargarlik va hunarmandchilik mahsulotlarini ishlab chiqarish hamda sotish bilan shugʻullanuvchi xalqaro loyiha. Odamlar tomonidan kiritilayotgan pullar ishlab chiqarish va biznes faoliyatini moliyalashtirishga sarflanadi. Kompaniyaning savdo tarmogʻi butun dunyoga yoyilgan, Oʻzbekistonda ham yangi zavodlar qurib, buyurtmalarni tez va sifatli yetkazib berishni taʼminlayotgani aytildi.
Hamkor boʻlish uchun amalda yoʻq boʻlgan virtual mahsulotga pul kiritish kerak. Buning uchun, sevenjade.vip nomli platforma tashkil etilgan. Unda ushbu moliyaviy piramidaning pul tikish paketlari, hisobni toʻldirish va kunlik daromadni yechib olish usullari haqida maʼlumotlar bor. Paketlar munchoqdan yasalgan taqinchoq mahsulotlari bilan niqoblangan. Bu yerda 8 ta braslet turi bor. Roʻyxatdan oʻtgan odamga 2 kunlik Gift paket beriladi. Bunda kuniga 10 ming soʻmdan umumiy 20 ming soʻmga ega boʻlish mumkin. Eng qizigʻi, bu platformaga kirgan odamni ushlab qolishga qaratilgan tuzoqning boshlanishi. Shaxsiy kabinetda 2 kun davomida 20 ming soʻm yigʻiladi, ammo uni yechib olish imkonsiz. Buning uchun hisobda 30 ming soʻmdan ortiq mablagʻ boʻlishi kerak, yaʼni keyingi bosqich oʻtib, xarid amalga oshirishga majbur qilinadi.
Masalan, Azure glow bracelet mahsuloti narxi 200 ming soʻm qilib belgilangan. Ushbu paket 30 kun davomida faol boʻladi. Uni sotib olish orqali kuniga 10 ming soʻmdan bir oyda 300 ming soʻm daromad olish vaʼda qilingan. Yaʼni bir oyda kiritilgan mablagʻni 150 foiz qilib koʻpaytirib olish taklif etiladi.
Shuningdek, 600 ming soʻmga Vintage amethyst bracelet mahsulotini sotib olib, 30 kunda 900 ming soʻm, 2 mln soʻmga Lucky Tangerine Bracelet taqinchogʻi bilan esa 30 kunda 3,3 mln soʻm daromad olish mumkinligi iddao qilinadi. Shu tariqa narxlar va undan keladigan daromad miqdori oshirib boriladi.
4,7 mln soʻmdan 40 mln soʻmgacha boʻlgan tariflar yopib qoʻyilgan. Bu ham qopqonga ilingan odamlarni qiziqtirish va azartga berilishiga erishishga qaratilgan hiyla hisoblanadi. Kanal adminlari deyarli har kuni qiziqishni oshirish va «yopiq klub» sindromini shakllantirish uchun maʼlum vaqat oraligʻida qimmat tariflar mavjud boʻlishi va cheklangan sondagi takliflar borligini aytib, tinimsiz ravishda eʼlonlar joylab borishyapti.
Pul qayerga yigʻilyapti?
Paket sotib olish uchun platformada roʻyxatdan oʻtib, shaxsiy kabinet ochish kerak boʻladi. Soʻngra balans toʻldiriladi. Bu jarayonda pul oʻtkazish P2P shaklida amalga oshiriladi. Platformada buning uchun Zarniso Navroʻzova nomiga ochilgan bank kartasi raqami kiritib qoʻyilgan.
Pullar rasmiy kompaniya hisobiga emas, P2P orqali jismoniy shaxslarning bank kartalariga yigʻilishi ham tizimning shaffof emasligini koʻrsatadi.
Nima uchun «Seven Jade» moliyaviy piramida?
Yuqoridagilardan kelib chiqadigan boʻlsak, bir qator jihatlar , «Seven Jade» faoliyati moliyaviy piramida ekanligiga ishora beradi.
Birinchidan, real iqtisodiy faoliyat mavjud emas. Odamlar zargarlik yoki hunarmandchilik mahsulotlarini sotib olayotgandek tuyulsa-da, aslida ular amalda mavjud boʻlmagan virtual tovarlarga pul tikishmoqda. Bu esa real tovar ayirboshlash emas, balki pulni aylantirishdir. Shuningdek, firibgarlar odamlarni ishontirish uchun oʻzlarini Hongkongdagi yirik qayta ishlash korxonasining filiali deb tanishtiryapti. Biroq amalda bunday tashkilot mavjud emas.
Ikkinchidan, loyiha ishtirokchilariga juda qisqa muddatda (30 kunda) kiritilgan mablagʻini 100 foiz yoki undan ham koʻproqqa koʻpaytirib berish vaʼda qilinyapti. Masalan, 200 ming soʻm tikkan odamga bir oyda 300 ming soʻm (jami 500 ming soʻm), qimmatroq paketlarda esa bundan-da yuqori foyda koʻrishi iddao qilingan. Real bozor sharoitida bunday qisqa fursatda kafolatlangan yuqori daromad keltiradigan qonuniy biznesning oʻzi yoʻq.
Uchinchidan, tizimga «bogʻlab qoʻyish» va «qopqon» mexanizmlari qoʻllanyapti va moliyaviy oqimlar shaffof emas. Roʻyxatdan oʻtganlarga dastlab 2 kunlik sovgʻa sifatida 20 ming soʻm beriladi, biroq uni yechishning imkoni yoʻq. Pulni olish uchun esa majburiy ravishda keyingi bosqichga oʻtish va kamida 200 ming soʻm pul kiritish kerak. Adminlar odamlarda shoshqaloqlik va «azart» uygʻotish uchun cheklangan sondagi takliflar borligini aytib, doimiy ravishda psixologik bosim oʻtkazadi. Bundan tashqari, qonuniy va shaffof biznes hech qachon oʻz daromadlari yoki investitsiyalarini P2P koʻrinishida shaxsiy kartalarga yigʻmaydi.
Toʻrtinchidan, , «Seven Jade»da boshqalarni taklif qilish orqali daromad olish vaʼdasi ham bor. Bu moliyaviy piramidalarning asosiy toʻrt ustunidan biri hisoblanadi. Taklif qilingan odam sotib oladigan paketdan ham bonus vaʼda qilingan. Bu moliyaviy piramidaning navbatdagi ustuni.
Kun.uz «Seven Jade Manufacturing» MCHJ faoliyatini oʻrganish va huquqiy baho berish uchun Ichki ishlar vazirligi va Markaziy bankka soʻrov yubordi.
«Oilamizda halovat yoʻq»
Moliyaviy piramidalarning zarari faqatgina xorijga chiqib ketayotgan millionlab mablagʻlar bilan oʻlchanmaydi. Tarmoqli firibgarlik sxemalariga odatda eng yaqin qarindoshlar, doʻstlar va tanishlar jalb qilinishi ortidan jamiyatda oʻzaro ishonch yoʻqolib, ogʻir moliyaviy holatga tushgan oilalar soni keskin ortyapti. Kun.uz bilan suhbatlashgan Sardor Qahhorovning (suhbatdosh talabi bilan ism-familiya oʻzgartirilgan) taʼkidlashicha, moliyaviy piramida sabab oilasida halovat yoʻqolgan, onasi va yaqinlari oʻrtasidagi munosabatlar keskinlashib boryapti.
«Kun.uz saytida firibgarliklar va moliyaviy piramidalar haqida tez-tez maqolalar eʼlon qilinadi. Shu sabab bizning oilada kuzatilayotgan vaziyatni aytib berishga qaror qildim, zora kimgadir saboq boʻlar. Onam bitta kompaniyadan yaxshigina pulga har xil dori va kosmetika mahsulotlarini olib keldi. Bu narsa tarmoqli marketing ekanligini bittada tushundim, ammo xafa boʻlmasligi uchun indamadim. Ammo, keyinchalik ham topgan pullarini oʻshalarga beravergan. Kamiga qarindoshlar va qoʻshnimizni ham olib borib qoʻshibdi. Ular bilan ham oramizga yaxshigina sovuqchilik tushgan. Bir kuni ishxonamga kelib, ishchilardan pul olib ketibdi. Kuni kecha yana mendan 2000 ming dollar soʻradi. Pul bermasang, bergan tarbiyamga rozi emasman, degan gaplarni gapiryapti. Ukan bilan ham xuddi shunday vaziyat. Oliamizda halovat yoʻq. Nima qilishni bilmayapmiz. Oldin nevaralari bilan birga koʻp vaqt oʻtkazardi. Hozir fikr-u xayoli oʻsha firibgarlarning tizimiga yangi odam qoʻshish va pul kiritish boʻlib qoldi», deydi murojaatchi.
Nega odamlar aldanishda davom etyapti?
Birinchi omil, moliyaviy piramidalarda odamlarni shunga ishontiruvchi targʻibotchilar qatlami shakllangan. Ular tushunib yoki tushunmagan holda boshqalarni turli shubhali platformalarga jalb qilib, katta daromad vaʼda qilishadi. Hatto buni kasb qilib olganlar bor. Aynan mana shu «oʻrta qatlam» piramidalarning tegirmoniga suv quyyapti. Yakunda ular suvdan quruq chiqib ketyapti. Oʻz yolgʻonlari bilan boshqalarning chuv tushib qolishiga sababchi boʻlayotganlarga jazo choralari koʻrilmas ekan, bu yoʻnalishda targʻibot davom etaveradi.
Ikkinchi omil, «boshqalar aldansa ham, men piramidaning yorilishidan oldin pulimni olib chiqib ketaman» degan illyuziyaga ishonuvchilar bor. Insonlardagi ayni shu fikrlash sababli ham moliyaviy piramidalar hamon yashab kelyapti. Kichik miqdor kiritib foyda olgach, mashinasi yoki boshqa mulkini sotib tizimga kiritib yuboradiganlar ham bor.
Uchinchi omil, Oʻzbekistonda moliyaviy savodxonligi past boʻlgan odamlarni ogohlantiradigan tizim shakllanmagan. Koʻplab davlatlarda shubhali biznes loyihalarni kuzatadigan, ularning faoliyati boʻyicha tezkor choralar koʻradigan tuzilmalar bor. Masalan, Qozogʻistonda alohida davlat tashkiloti – Moliyaviy monitoring agentligi mavjud va aynan ular tomonidan moliyaviy piramidalar roʻyxati yuritiladi. Bu orqali odamlarning soxta loyihalar, moliyaviy piramidalar boʻyicha xabardorligi oshirib boriladi. Rossiya Markaziy banki veb-saytida ham moliyaviy bozorda noqonuniy faoliyat belgilari aniqlangan kompaniyalar roʻyxati shakllantirilgan. Saytda deyarli har kuni soxta loyihalar va platformalar boʻyicha materiallar joylashtiriladi. Ushbu kompaniyalardan maʼlum muddat ichida eʼtiroz kelib tushmasa, ular faoliyati toʻgʻridan toʻgʻri huquqni muhofaza qiluvchi organlar tomonidan tekshiruvga olinadi.
Toʻrtinchi omil, odamlarning hissiyotlari bilan oʻynashish. Masalan, «Credit House», «In Fin Stroy Invest» qurilish korxonalari kvartira olib berish vaji bilan 2 ming nafar fuqaroni aldab, 490 mlrd soʻm pullarini oʻzlashtirgan. «Umid Avtolizing», «Halol Avtolizing» kabi firmalar esa 1800 nafar fuqaroning 80 mlrd soʻmini qoʻlga kiritgan. «Credit House» va «In Fin Stroy Invest» keysida Kun.uz muxbiri suhbatlashgan jabrlanuvchilarning bir qismi halol nasiya savdoga uy olib berish vaʼdasi tufayligina shu kompaniyalar bilan ishlashga rozi boʻlganini taʼkidlashgan.
Qonunchilikda qanday jazo bor?
Jinoyat kodeksining 188-1 moddasida (pul mablagʻlarini va (yoki) boshqa mol-mulkni jalb etishga doir noqonuniy faoliyat) moliyaviy piramidalar tashkil qilganlik uchun ogʻirlik darajasiga qarab 10 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish jazosi nazarda tutilgan. Jinoyat protsessual kodeksining 325-moddasiga koʻra, bunday jinoyat ishlarini qoʻzgʻatish uchun jabrlanuvchilarning shikoyati talab etilmaydi. Kun.uz oʻrgangan sud hujjatlariga koʻra, Z.Sharipova «Vadim Mashurov» ismli shaxs va boshqa sheriklari bilan til biriktirib, Buxoro shahrida «S-GROUP» nomi ostida moliyaviy piramida tashkil etadi. Fuqarolarga kompaniya faoliyati qonuniy ekanligini targʻib qilib, sarmoya kiritish orqali 1 yil davomida har oyda 10 foizgacha daromad olish vaʼda qilingan. Jabrlanuvchilarning telefoniga «S-GROUP» dasturini oʻrnatib, naqd pullarni goʻyoki platformaning «SWCT» va «SGCT» deb nomlangan ichki valyutasiga aylantirib berganiga ishontiradi. Tergov davomida aslida hech qanday loyihaga pul yoʻnaltirilmagani, dastlabki investorlarning majburiyatlari yangi jalb qilingan odamlarning pullari hisobidan qoplab borilgani maʼlum boʻldi. Yigʻilgan pullar shaxsiy ehtiyojlar uchun sarflangan va Binance birjasi orqali elektron hamyonlarga oʻtkazilib, noqonuniy kripto-savdolarda ishlatilgan.
Sud hujjatida qayd etilishicha, oʻnlab fuqarolardan jami 118 ming 800 dollar va 43 mln soʻm naqd pul firibgarlik yoʻli bilan yigʻib olingan. Binance orqali esa 5 milliard 70 million 217 ming soʻmlik taqiqlangan kripto-aktivlar aylanmasi amalga oshirilgan. Jinoyat ishlari boʻyicha Qorovulbozor tuman sudining hukmi va keyingi instansiyalar ajrimiga asosan, Z.Sharipovaga qator moddalar bilan jami 6 yil-u 2 oy muddatga ozodlikdan mahrum qilish jazosi tayinlandi. Yana bir holat yuqorida nomi tilga olingan PGM platformasi bilan bogʻliq. Kun.uz surishtiruvida nomi tilga olingan I.Rajabovga nisbatan ham 7 yillik qamoq jazosi qoʻllandi. Sudlanuvchi «MIA» ismli shaxs bilan til biriktirib, PGM piramidasining ofisini Sirdaryo viloyatida ochgan va fuqarolarga uni qonuniy reklama kompaniyasi deb tanishtiradi. Daromadni oshirish uchun foydalanuvchilar F-1, F-2, F-3, F-4, F-5 va C-1 kabi pulli darajalarni (statuslarni) sotib olishlari kerak boʻlgan. 2026-yil yanvar oyida platforma pullarni muzlatib qoʻygan va mablagʻlarni yechib olish uchun foydalanuvchilardan kiritilgan summaning 20 foizi miqdorida qoʻshimcha «soliq» toʻlashni talab qilgan, keyin esa dastur butunlay ishlamay qolgan. 2025-yil sentabr oyidan 2026-yil yanvar oyiga qadar jami 38 nafar fuqarodan aldov yoʻli bilan 614 mlndan koʻproq pul mablagʻlari yigʻib olingan.
Raqamli texnologiyalar va anonim toʻlov tizimlariga moslashgan zamonaviy moliyaviy piramidalar Oʻzbekiston fuqarolarini ham qurbon, ham jinoyat quroliga aylantirmoqda. Asosiy muammo - kiberjinoyatlarning mahalliy «yuzlar» orqali amalga oshirilishi boʻlib, bunda xorijda yashiringan haqiqiy tashkilotchilar fuqarolarning ishonchi va tez daromad topish istagidan ustalik bilan foydalanmoqda. Odamlarni ishontirish va piramidaga jalb qilish yuki bilib-bilmay jinoyatga sherik boʻlayotgan oʻzbekistonliklar zimmasiga tushyapti va piramida qulaganida butun huquqiy javobgarlik ham aynan ularning chekida qolmoqda.
Xulosa oʻrnida aytish lozimki, tarmoqli marketing niqobiga oʻranib olib, fuqarolarning mablagʻlarini shilayotgan soxta ishbilarmonlar va uzluksiz ravishda paydo boʻlayotgan shubhali tizimlarga qarshi keskin jazo choralari qoʻllanib, qatʼiy kurash olib borilmas ekan, buning oxiri juda ogʻir yoʻqotishlarga sabab boʻlishi muqarrar. Oson boylik orttirish haqidagi qop-qop vaʼdalarga ishonib, uy-joy va mol-mulkingizdan ayrilib qolmang. Tekin pishloq faqat qopqonda boʻladi.
