Oʻtgan haftada oxirida AQSH va Kanada oʻrtasidagi muzokaralar Kanada tovarlariga nisbatan kiritiladigan yangi tariflarning oldini olishda kelishuvga erishilmagach, barbod boʻldi. Kanada bunga «dollarga dollar» tarzida javob qaytarishga vaʼda berdi.
21-avgust kuni Kanada bosh vaziri Mark Karni Amerika tomoni soʻnggi daqiqalarda «adolatsiz, iqtisodiy jihatdan mantiqsiz va har qanday kelishuvning ishonchliligini shubha ostiga qoʻyadigan» shartlarni kiritgani uchun muzokaralarni toʻxtatganini aytdi.
Ertasi kuni kanadaliklarga qaratilgan taʼsirchan nutqida Karni prezident Trampning boj tariflari hujumiga uchragani va AQSH bilan «urush holatida» ekanligini taʼkidladi. New York Times nashri savdo urushiga olib kelgan vaziyatni tahlil qildi.
Oʻzgaruvchan Tramp
AQSH prezidenti Donald Tramp kamida ikki marta qoʻshnisi bilan kelishuvga erishilganini aytgandi.
Xususan, oʻtgan seshanba u ikki mamlakat baʼzi tafsilotlarni hisobga olmaganda kelishuvga erishganini va yangi tariflar joriy etilishi kerak boʻlgan avvalgi muddatni uzaytirganini aytgan edi.
Hatto, juma kuni – har ikki tomon muzokaralar barbod boʻlganini eʼlon qilishidan bir necha soat oldin ham Tramp kelishuvga erishish mumkin deb oʻylashini aytgandi.
Nima uchun muzokaralar barbod boʻldi?
Mark Karni muzokaralarning barbod boʻlishida soʻnggi daqiqalarda AQSH tomonidan qoʻyilgan talablarni aybladi. Uning aytishicha, Amerika muzokarachilari boshqa narsalar qatori Kanadaning boshqa davlatlar bilan erkin savdo qilish imkoniyatini cheklashi va fransuz tili hamda madaniyatini himoya qilish kabi ichki siyosatiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan.
Karnining jangovar soʻzlari
AQShning taklifini «yomon kelishuv» deya keskin tanqid qilgan Karni – Trampning tariflarini Kanadaga qilingan hujum deb hisoblashini ochiq-oydin koʻrsatdi. «Biz boshidan Amerika oʻzgarganini tushunib yetgandik. Biz baʼzida uning imzosi qalam bilan yozilishini ham tan olamiz», dedi u.
Oʻz nufuzini Trampga qarshi tura oladigan rahbar sifatida oshirib borayotgan Karni, «ishchilarimiz va bizneslarimizni himoya qilish uchun» Kanada yangi tariflarga javob qaytarishini aytdi.
AQSH nima demoqda?
AQSH savdo vakili Jeymison Grir New York Times'ga bergan intervyusida, kutilmaganda barbod boʻlgan muzokaralardan oldin Qoʻshma Shtatlar poʻlat, alyuminiy va avtomobillar uchun tariflarni pasaytirishni hamda yaqinda Kanada yogʻochiga joriy etilgan tarifni bekor qilishni taklif qilganini aytdi.
Yakshanba kuni ertalabda esa Tramp oʻzining ijtimoiy tarmogʻida Kanada «shtat boʻlmasdan turib, shtat boʻlish afzalliklariga ega boʻlishni» xohlayotgani haqida yozdi: «Ular koʻp yillar davomida bizning ajoyib fermerlarimizdan ulkan miqdorda bojlar undirib kelishdi. Endi yetar!!!»
Ammo u Karnining AQShga qarshi qaratilgan shiddatli nutqiga bevosita javob qaytarganga oʻxshamadi.
24-avgust kuni tongda prezident Tramp 2027-yil 1-yanvardan boshlab Kanadadan keltiriladigan barcha yengil avtomobillar, yuk mashinalari, avtomobil ehtiyot qismlari va poʻlatga bojlarni 50 foizga oshirish bilan tahdid qildi.
U ijtimoiy tarmoqdagi postida Kanadani «oʻzini hamma narsaga haqli deb biluvchi» deb atadi va «BIZGA KANADA KERAK EMAS, BIZ ULARGA KERAKMIZ!» deb yozdi.
AQSH qaysi mahsulotlarga boj joriy etadi?
Yangi tariflar amerikaliklar oʻtgan yili Kanadadan sotib olgan $382 milliard dollarlik mahsulotlarning $20 milliardiga toʻgʻri keladi. Nashrning yozishicha, bu it bogʻichlarigacha boʻlgan keng koʻlamdagi tovarlarni qamrab oladi. Jami 500dan ortiq mahsulotlarga bojlar joriy qilindi. Tariflar 22-avgustdan kuchga kirdi.
Roʻyxatda bir nechta sanoat tarmoqlari, xususan, AQSH uzoq vaqtdan beri nishonga olib kelayotgan oʻrmon xoʻjaligi sohasi alohida taʼkidlangan. Qurilish mahsulotlari, ayniqsa fanera, yupqa qogʻoz kabi boshqa mahsulotlar ham bundan zarar koʻradi. Roʻyxatdan sut mahsulotlari va kiyim-kechaklar ham joy olgan.
Kanadaning javob tariflari qaysi tovarlarga qoʻllaniladi?
Karnining aytishicha, Kanadaning bunga javob tariqasidagi tariflari 8-sentabrdan kuchga kiradi. Ammo, Kanada hukumati oʻz roʻyxatini hali eʼlon qilmadi.
Karnining aytishicha, asosan «poʻlat, sut mahsulotlari, maishiy texnika, qishloq xoʻjaligi uskunalari, sellyuloza va qogʻoz, elektronika» nishonga olinadi.
Kanadaning aholisi eng koʻp yashaydigan provinsiyasi – Ontario bosh vaziri Dug Ford janob Karnini neft, gaz va elektr energiyasiga, shuningdek, muhim minerallarga eksport soliqlarini joriy etishga chaqirmoqda. Chunki energetika Kanadaning AQShga yoʻnaltiriladigan eng yirik eksportidir.
Vaziyat oldin ham keskin edimi?
Aslida Tramp oʻzining ikkinchi muddatini boshlaganidan beri AQSH va Kanada oʻrtasidagi munosabatlar taranglashgan.
Tramp Kanadani nafaqat tariflar bilan nishonga olgan, balki uning rahbarlarini haqorat qildi, chegarani shunchaki shartli chiziq deb hisoblashiga ishora qildi. Bundan tashqari, u Kanadani 51-shtat sifatida qoʻshib olishni bir necha bor taklif qildi. U oʻzi xohlagan narsaga erishish uchun Kanadaga «iqtisodiy ogʻriq» yetkazishga tayyorligini taʼkidladi va ular «faqat Qoʻshma Shtatlar sharofati bilangina yashayotganini» aytdi.
Yanvar oyida Shveysariyaning Davos shahrida soʻzlagan nutqida Karni AQSH endi barqarorlik kafolati emasligini, Kanada kabi oʻrtamiyona qudratga ega davlatlar omon qolish uchun birlashishi kerakligini aytgan edi. Ushbu nutq va uning dunyo hamjamiyati tomonidan qizgʻin kutib olinishi Trampning gʻazabini keltirgan.
Bundan tashqari, 1-iyul – Kanadaning milliy bayrami kuni, Tramp maʼmuriyati savdo boʻyicha AQSH-Meksika-Kanada kelishuvini (USMCA) yana 16 yilga uzaytirishni rad etdi. Bu shuni anglatadiki, kelishuv endi har yili qayta koʻrib chiqiladi.
