«Koʻngillilar koalitsiyasi» kuzda yirik harbiy mashgʻulotlar oʻtkazadi
|12:16 / 25.08.202612 2887 min
Ukraina Mustaqilligi kuni munosabati bilan Kiyevda «Koʻngillilar koalitsiyasi» sammiti boʻlib oʻtdi. Unda 30 ta hamkor davlat yetakchilari ishtirok etdi. Ukraina yangi harbiy va energetik yordam paketlarini oldi, Patriot tizimlari uchun raketalar yetkazib berish, dronlar uchun mablagʻ ajratish va uzoq masofali raketalar texnologiyalarini berish masalalari muhokama qilindi. Biroq Ukraina uchun real va uzoq muddatli xavfsizlik kafolatlarini yaratish masalasi hamon ochiq qolmoqda.
Foto: REUTERSFoto: REUTERS
«Koʻngillilar koalitsiyasi» Buyuk Britaniya va Fransiya hamraisligida tuzilgan boʻlib, uning asosiy maqsadlaridan biri Rossiyaning harbiy agressiyasiga qarshi Ukrainaga yordam berish va mamlakat uchun amaliy xavfsizlik kafolatlarini ishlab chiqish hisoblanadi.
Kiyevdagi uchrashuvda 30 ta hamkor davlat rahbarlari ishtirok etdi. Ayrim yetakchilar Ukraina poytaxtiga shaxsan kelgan boʻlsa, boshqalari muzokaralarga videaloqa orqali qoʻshildi.
Kiyevga Buyuk Britaniya bosh vaziri Endi Byornem, Yevropa kengashi raisi Antoniu Koshta, Finlandiya prezidenti Aleksandr Stubb, Litva prezidenti Gitanas Nauseda, Shvetsiya tashqi ishlar vaziri Mariya Malmer Stenergard, Latviya bosh vaziri Andris Kulbergs, Lyuksemburg bosh vaziri Lyuk Friden va Moldova prezidenti Mayya Sandu keldi.
Fransiya prezidenti Emmanuel Makron va Germaniya kansleri Fridrix Mers uchrashuvda videaloqa orqali ishtirok etdi.
Sammit yakunlari boʻyicha Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy mamlakat harbiy va energetik yordam paketlarini olganini maʼlum qildi.
Uning taʼkidlashicha, hamkorlar Ukrainani qoʻllab-quvvatlashni davom ettirishga tayyor. Havo hujumidan mudofaa tizimini mustahkamlash esa asosiy ustuvor vazifalardan biri boʻlib qolmoqda.
Patriot uchun yangi raketalar
Uchrashuvda muhokama qilingan asosiy masalalardan biri Ukraina havo mudofaasini qish mavsumi oldidan kuchaytirish boʻldi.
Xususan, Patriot havo mudofaa tizimlari uchun yangi raketa-toʻsuvchilar yetkazib berish masalasi muhokama qilindi.
Bundan tashqari, Ukraina Mudofaa kuchlarini moliyalashtirishdagi 27 milliard dollarlik taqchillikni bartaraf etish, Qora dengizdagi vaziyatni yaxshilash va Freyja ballistik raketalarga qarshi mudofaa loyihasini tezlashtirish sammitning asosiy mavzulari qatorida boʻldi.
Britaniya Ukrainaga raketa texnologiyalarini beradi
Buyuk Britaniya bosh vaziri Endi Byornem uchun Kiyevga tashrif ushbu lavozimdagi birinchi xorijiy safar boʻldi.
Byornem Ukrainaga Rossiya raketa zarbalariga qarshi kurashish imkoniyatlarini oshiradigan texnologiyalarni berishga vaʼda qildi.
Mavzuga oid
Xususan, Buyuk Britaniya Ukraina hududida uzoq masofali raketalar ishlab chiqarish uchun zarur texnologiyalarni taqdim etishga rozilik bergan.
London Yevropaning MBDA mudofaa kompaniyasiga Ukraina bilan SCALP qanotli raketalarida qoʻllanadigan Britaniya komponentlari haqidagi maxfiy maʼlumotlarni boʻlishishga ruxsat bergan.
SCALP - Britaniyaning Storm Shadow qanotli raketasining Fransiya versiyasi hisoblanadi.
Biroq bu kelishuv Ukraina yaqin vaqt ichida bunday raketalarni katta miqdorda mustaqil ishlab chiqara boshlaydi, degani emas.
Defense Express bosh muharriri Oleg Katkovning fikricha, siyosiy qaror qabul qilinishi bilan haqiqiy seriyali ishlab chiqarishni boshlash oʻrtasida katta texnologik va tashkiliy farq mavjud.
Buning uchun ishlab chiqarish infratuzilmasini yaratish, zarur komponentlarni yetkazib berish zanjirini yoʻlga qoʻyish, texnologiyalarni oʻzlashtirish va seriyali ishlab chiqarish jarayonini tashkil etish kerak boʻladi.
«Ishlab chiqarishni tashkil etish va ishga tushirish yillar talab qiladi», - deya taʼkidlagan ekspert DW nashriga.
Shu sababli, uning fikricha, mazkur kelishuv qisqa muddat ichida frontdagi vaziyatni keskin oʻzgartirishi qiyin.
Shunga qaramay, ekspert kelishuvni ijobiy baholagan. Uning taʼkidlashicha, SCALP raketalaridan foydalanish tajribasi hatto bunday qurollarning cheklangan miqdori ham muhim nishonlarga zarba berishda ahamiyatli boʻlishi mumkinligini koʻrsatgan.
Xavfsizlik kafolatlari yana kun tartibida
Sammitda Ukraina uchun urushdan keyingi xavfsizlik kafolatlari masalasi ham muhokama qilindi.
Fransiya prezidenti Emmanuel Makron 2026-yil oktabr–noyabr oylarida «Koʻngillilar koalitsiyasi» ishtirokida keng koʻlamli qoʻshma harbiy mashgʻulotlar oʻtkazilishini maʼlum qildi.
Makron bu mashgʻulotlarni Ukraina uchun urushdan keyingi xavfsizlik kafolatlari bilan bogʻladi.
Uning soʻzlariga koʻra, mashgʻulotlar koalitsiyaning operatsiyalarga tayyorligini va janglar toʻxtatilganidan keyin harakat qilish qobiliyatini namoyish etadi.
Fransiya prezidenti bu masala Ukraina kelajakda muzokaralarni boshlashga qaror qilgan taqdirda, ehtimoliy kelishuvlarning muhim elementlaridan biri boʻlishini taʼkidladi.
Ukraina Milliy strategik tadqiqotlar instituti Tashqi siyosat tadqiqotlari markazi bosh maslahatchisi Ivan Us sammitning muhim natijalaridan biri sifatida xavfsizlik kafolatlari mavzusi unutilmaganini koʻrsatdi.
Uning fikricha, baʼzi vaqtlarda «Koʻngillilar koalitsiyasi» faoliyati ikkinchi planga tushib qolgandek koʻringan, ammo Kiyevdagi yigʻilish bu masala hamon dolzarb ekanini namoyon qildi.
Sammit katta burilish yasadimi?
Ayrim ekspertlar Kiyevdagi uchrashuv Ukraina uchun muayyan amaliy natijalar berganini tan olsa-da, uni xavfsizlik kafolatlari boʻyicha jiddiy burilish deb baholashga hali erta ekanini aytmoqda.
«Ukrainskaya prizma» tahliliy markazi eksperti va Kiyev-Mogilyan akademiyasi oʻqituvchisi Aleksandr Krayevning fikricha, asosiy muammo koalitsiyaga aʼzo davlatlarning siyosiy bayonotlardan aniq harakatlarga oʻtishga qay darajada tayyor ekani bilan bogʻliq.
Eng muhim savollardan biri - ehtimoliy oʻt ochishni toʻxtatish kelishuvidan keyin Yevropa davlatlari Ukrainaga harbiy kontingent yuborishga tayyormi yoki yoʻq.
Buyuk Britaniya va Fransiya bunday imkoniyatni koʻrib chiqishga tayyor ekanini avval ham bildirgan.
Krayevning qayd etishicha, London va Parij taxminan bir yarim yil avval oʻt ochishni toʻxtatish boʻyicha kelishuvdan keyin Ukrainada doimiy asosda harbiy kontingent joylashtirish imkoniyati haqida gapirgan.
Hatto janglar toʻliq tugamasidan avval ham bunday kuchlarni joylashtirish ehtimoli muhokama qilingan.
Biroq ekspertning fikricha, oʻtgan vaqt mobaynida bu yoʻnalishda sezilarli siljish kuzatilmagan. Shu sababli sammitni toʻliq muvaffaqiyat deb baholashga hali erta.
Ukraina uchun hamkor davlatlarning siyosiy bayonotlari aniq va ishlaydigan xavfsizlik mexanizmlariga aylanishi muhim boʻlib qolmoqda.
Shu bilan birga, Krayev qoʻshma harbiy mashgʻulotlarni oʻtkazish boʻyicha kelishuvni ijobiy baholagan. Uning fikricha, bu keyinchalik rivojlantirish mumkin boʻlgan aniq va amaliy hamkorlik shaklidir.
Rossiya uchun signal
Ivan Usning fikricha, Kiyevdagi sammitni faqat Ukraina Mustaqilligi kuniga bagʻishlangan ramziy tadbir sifatida baholash notoʻgʻri.
Uning taʼkidlashicha, uchrashuvda Ukrainani qoʻllab-quvvatlashning aniq mexanizmlarini ishlab chiqish va amalga oshirish masalalari koʻrib chiqilgan.
Ekspert bunday harakatlarni Rossiya uchun ham muayyan signal deb baholagan. Uning fikricha, ballistik raketalar kabi tahdidlarga qarshi kurashga eʼtibor kuchaytirilishi va Yevropa mudofaa-sanoat majmuasining faolroq ishlashi Moskva uchun salbiy signal boʻlishi mumkin.
Shunday qilib, Kiyevdagi sammit Ukrainaga yangi harbiy va energetik yordam paketlari, Patriot uchun raketalar, raketa texnologiyalari va qoʻshma harbiy mashgʻulotlar kabi amaliy natijalarni berdi.
Biroq Ukraina uchun uzoq muddatli va real xavfsizlik kafolatlarining qanday ishlashi, Yevropa davlatlari harbiy kontingent yuborishga tayyor boʻladimi va siyosiy vaʼdalar qay darajada amaliy mexanizmlarga aylanishi kabi asosiy savollar ochiq qolmoqda.
Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiyning maʼlum qilishicha, «Koʻngillilar koalitsiyasi»ning navbatdagi yigʻilishi sentabr oyida boʻlib oʻtadi.
