BMTda chiqish qilgan yetakchilar va Turkiyada bolalar ishtirokidagi otishma – kun dayjesti
|14:331 3818 min
Oʻtgan kun davomida jahonda roʻy bergan eng asosiy voqea va yangiliklar sharhi bilan kundalik xabarnomada tanishtiramiz.
BMTdagi chiqishlar
22 cyentabr kuni Nyu Yorkda BMT Bosh Assambleyasi 81-sessiyasining yuqori darajadagi umumiy munozaralari boshlandi. 6 ish kuni davom etadigan munozaralar kelasi dushanba kuni yakunlanadi.
Birinchi kun ikki xil dunyoqarashlar toʻqnashuvi bilan esda qoldi. Antoniu Guterrish BMT Bosh kotibi sifatida Assambleyadagi soʻnggi nutqini qildi. U soʻnggi yillarda dunyodagi yoriqlar jarlarga aylanganini aytdi. Uning soʻzlariga koʻra, super davlatlar xavfsizlikni kafolatlash yoki dunyo muammolarini hal qilish uchun yetarlicha qudratga yakka oʻzi ega emas.
U Isroil nomini tilga olmasdan, Gʻazodagi vaziyatni oʻz faoliyatida koʻrmagan miqyosdagi qirgʻin va vayronagarchilik deb atadi. Shuningdek, Gʻarbiy sohildagi zoʻravonlik va koʻchmanchilar ekspansiyasi ikki davlat yechimini yoʻqqa chiqarayotganidan ogohlantirdi.
Braziliya prezidenti Lula da Silvaga koʻra, BMTning obroʻsi Xavfsizlik Kengashining veto huquqidan foydalanishi va geosiyosiy keskinlik tufayli zaiflashgan.
Mezbon davlat sifatida chiqish qilgan AQSH prezidenti Donald Tramp esa uzoqroq gapirdi. U Eron bilan kelishuv tuzish yoki uni butunlay yoʻq qilish oʻrtasida qaror qabul qilayotganini aytdi. U sunʼiy intellektni global tartibga solish gʻoyasini rad etdi. Tramp Kuba hukumati yaqinda qulashini bashorat qildi va Xalqaro jinoyat sudiga aʼzo davlatlarni undan chiqishga chaqirdi. Shuningdek, u sunʼiy intellektni «superintellekt» deb qayta nomladi va narkokartellarni ISHID bilan qiyosladi.
Tramp Kubaga bosim kampaniyasi haqida gapirganda Kuba delegatsiyasi zalni tark etdi. Nutqdan soʻng u AQSH rasmiylari Assambleya chetida Eron vakillari bilan uch soatlik «juda yaxshi» uchrashuv oʻtkazganini maʼlum qildi.
Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdoʻgʻan nutqi markaziga Falastin masalasini qoʻydi. U xalqaro hamjamiyatni Gʻazo boʻyicha qatʼiyroq harakat qilishga, Falastin davlatini tan olishga chaqirdi. Uning nutqi paytida Isroil delegatsiyasi zalni tark etdi.
Fransiya prezidenti oʻlaroq BMTdagi soʻnggi nutqini soʻzlagan Emmanuel Makron dunyo tanlov oldida turganini aytdi: yo «oʻrmon qonuni»ga qaytish, yo sivilizatsiyalashgan xalqaro jamiyatda yashash. U Rossiya va Ukraina energetika, fuqarolik infratuzilmasiga zarba berishdan oʻzaro voz kechishini qoʻllab-quvvatladi. Tramp global sunʼiy intellekt regulyatsiyasini rad etgan boʻlsa, Makron davlatlarni Xitoy va AQShdan mustaqil boʻlgan – ochiq kodli ilgʻor sunʼiy intellekt modelini birgalikda yaratishga chaqirdi.
Mavzuga oid
Makron, shuningdek, Gʻazo haqida «barchamizni sharmanda qiladigan bu manzaraga qarab turmasligimiz kerak», dedi. U ikki davlat yechimi barcha uchun xavfsizlik kafolati ekanini taʼkidladi.
Shuningdek, BMT ilk kunidagi tadbirlarida oʻnlab boshqa davlatlar yetakchilari ham chiqish qilib, global masalalarni kun tartibiga qoʻydi.
Zelenskiyning bayonoti
Ukraina prezidenti seshanba kuni eʼlon qilingan bayonotida Rossiya uning mamlakatiga qarshi yangi yirik hujum tayyorlayotganini aytdi. Volodimir Zelenskiy Ukraina yangi havo hujumidan mudofaa tizimlarini taʼminlash borasida oʻz ittifoqchilari bilan doimiy aloqada ekanini taʼkidladi.
«Hozirda Rossiya Ukrainaga qarshi yangi ommaviy hujum tayyorlayotgani haqida razvedka maʼlumotlari mavjud», dedi u. Zelenskiyga koʻra, «ukrainaliklar har kuni raketa va dronlar hujumi xavfi ostida yashayotgan bir paytda» Rossiyaga nisbatan sanksiyalarni yumshatish haqida hech qanday gap boʻlishi mumkin emas.
Rossiya kuchlari uzoq vaqtdan beri tunda dronlar va raketalar yordamida keng koʻlamli hujumlar uyushtirib kelmoqda, biroq soʻnggi haftalarda taktikani oʻzgartirib, kun davomida tinimsiz zarbalar bermoqda.
Nyu Yorkda boʻlgan vaqtida Zelenskiy AQSH prezidenti Donald Tramp bilan sulh, energetika obyektlari boʻyicha ehtimoliy ikki tomonlama oʻt ochishni toʻxtatish masalasini muhokama qildi.
Wall Street Journal’ga bergan intervyusida Zelenskiy - Rossiya prezidenti muzokaralar oʻtkazishga oʻzini majbur deb bilmayotganini aytdi.
«Jang maydonidagi vaziyat Putin uchun muvaffaqiyatli emas. U yutmayapti, bu rost. U yutqazmayapti ham, bu ham rost. Chunki u uchun inson yoʻqotishlari magʻlubiyat hisoblanmaydi... ammo uning jamiyati odamlarni yoʻqotmoqda», dedi Zelenskiy. «U toʻxtashi kerakligini his qilmayapti».
Turkiyada yana bolalar ishtirokida otishma
Turkiyaning Manisa viloyatidagi maktab yaqinida sodir boʻlgan otishma oqibatida kamida 11 oʻquvchi jarohat oldi, ulardan ikki nafarining ahvoli ogʻir. Mahalliy hokimiyat organlarining maʼlum qilishicha, hujum Turgutlu tumanidagi litseyda - tonggi 8 larda sodir boʻlgan.
Mamlakat adliya vaziri Akin Gurlekning aytishicha, otishma sodir etgan shaxs ushbu maktab oʻquvchisi boʻlgan. U oʻzining ota-onasi va bobosi bilan birgalikda hibsga olindi.
Gumonlanuvchi qurolni bobosi va buvisining uyidan olgani, bobosining ushbu qurolga ruxsatnomasi boʻlgani taxmin qilinmoqda.
Otishma sabablari tergov qilinmoqda. Ayrim xabarlarga koʻra, oʻquvchi maktabda bezorilik va bullingdan aziyat chekkan boʻlishi mumkin.
Internetda eʼlon qilingan videolavhalarda maktab yaqinida miltiq koʻtarib yurgan erkak kishi tasvirlangan. Politsiya oilalarni bu hududdan uzoqroq turishga chaqirgan.
Turkiyada maktablardagi otishmalar kam uchraydigan holat, ammo birgina joriy yilning oʻzida millatni larzaga solgan ikkita ketma-ket otishma sodir boʻldi.
Prezident Erdoʻgʻan soʻnggi otishmaga munosabat bildirib, qurol ustidan nazoratni yanada kuchaytirishga vaʼda berdi.
Tramp va OAVlar mojarosi
Oq uy AQShdagi bir qator OAVlar bilan ziddiyat fonida prezident haqida oʻzining onlayn kanalini ishga tushirdi. Dushanba kuni «Trump TV» deb nomlangan strim boshlandi. Oq uyning xabar berishicha, strim 24/7 rejimda ishlaydi.
TV'ning ishga tushirilishi Trampning bir nechta OAVlar bilan kuchayib borayotgan ziddiyati fonida boʻlib oʻtdi.
Oʻtgan haftada prezident Tramp ularni feyk yangiliklar tarqatishda ayblab, CNN, MS NOW telekanallari va Politico nashri muxbirlarini Oq uyga kirish huquqidan mahrum qildi. Tanqidchilar buni qoʻrqitishga urinish va matbuot erkinligiga hujum sifatida baholadi. Uchta mediakompaniya daʼvo arizalari bilan sudga murojaat qildi.
Kirishning cheklanishiga javoban, Amerikaning boshqa yirik telekanallari prezident ishtirokidagi tadbirlarni har kunlik yoritishni qisqartirdi. Yirik gazetalar, jumladan, New York Times va Washington Post ham norozilik belgisi sifatida fotosyomkalarni qisqartirdi. Oq uy televizion puli konsorsiumi raisi, Fox News'ning Vashington byurosi rahbari Brayan Bouton ham «CNN'ga qilingan munosabat uchun» televizion pul Donald Tramp ishtirokidagi tadbirlarni yoritishni toʻxtatishini eʼlon qildi.
Ayni paytda bir nechta amerikalik jurnalist Trampning chiqishini masxara qildi. Ularning fikricha, Tramp ushbu chiqishida oʻzi oʻrnatgan senzura qurboniga aylangan: Oq uydagi matbuot tadbirida prezident bir necha daqiqa gapirdi, biroq Oq uyning toʻgʻridan toʻgʻri translyatsiyasida uni eshitib boʻlmadi.
Yaponiyada kuchli tayfun
Shu kunlarda Yaponiyaga joriy yildagi 25-tayfun «Dujuan» yopirilgan. U keltirib chiqargan kuchli yomgʻirlar oqibatida baʼzi hududlarda yer koʻchkisi sodir boʻldi.
Rasmiylar chorshanba tongida Kanagava va Chiba prefekturalarida jami toʻqqiz kishining halok boʻlgani tasdiqlandi. Tokioga tutash boʻlgan ushbu ikkala prefekturada yana besh kishi bedarak yoʻqolgan.
Prefektura hukumatlari harbiylar va qutqaruvchilar hamkorligida bedarak yoʻqolgan odamlarni qidirmoqda.
Dushanba kuni Yaponiyaning sharqiy qirgʻoqlariga yaqinlashgan «Dujuan» tayfuni evakuatsiya boʻyicha koʻrsatmalarni keltirib chiqargan hamda yuzlab aviareyslarning bekor qilinishiga sabab boʻlgandi.
Olimlarga koʻra, tayfun soatiga 144 kilometr tezlikdagi shamollar va kuchli yomgʻirlarni olib kelgan. Tabiiy ofat Osiyo oʻyinlariga mezbonlik qilayotgan Ayti prefekturasidagi ayrim tadbirlarga, shuningdek, ichki sayyohlik yoʻnalishlariga ham taʼsir qilgan.
