"Yaşaş uçun oyiga 800-1000 Kanada dollarigaça ketadi..." - Dalhauzi universiteti magistranti bilan suhbat

3 ta universitetga hujjat topşirdim va barçasiga qabul qilindim

Rivojlangan davlatlarda ta’lim oliş va yaşaş şu davlatlarning ustun taraflarini yaxşiroq anglab yetişga yordam beradi. Bunday davlatlarning ustunligi faqat iqtisodiyot tomonidangina emas, balki qonunlarning işlaşi, odamlarning ularga rioya qilişi kabi jabhalarda ham öz aksini topadi. Şu sababdan 2017 yilda Janubiy Koreyada ta’lim olayotgan paytimda magistratura bosqiçini rivojlangan davlatda öqiş töğri qaror bölişini hamda bu menga orttiradigan tajribalarimni keyinçalik Özbekistonga joriy qiliş imkoniyatini berişini tuşunib yetdim. Bakalavrni tugatişim bilan özim uçun töğri keladigan universitetlar röyxatini tuzişni boşladim. Universitetlarni tanlab oliş uçun asosiy jihatlar quyidagilar edi:

1. Men qiziqqan yönalişlar – «Machine Learning», Sun’iy ong va Kiberxavfsizlikning universitetda mavjudligi hamda universitet joylaşgan davlatlar uşbu sohalar böyiça yuqori tajribaga ega bölişi;

2. Reyting – Jahonda TOP-500 talikda bölişi;

3. Til – Ta’limning ingliz tilida olib borilişi;

4. Grantlar – Yangi va öqiyotgan talabalar uçun grantlarning mavjudligi.

Yuqoridagi jihatlarni hisobga olgan holda Kanada hamda Avstraliyadagi universitetlarga e’tibor qaratdim. Yakunda 3 ta universitetga hujjat topşirdim va barçasiga qabul qilindim: Melburn universiteti, Monaş universiteti (Ikkalasi ham Avstraliya), Dalhauzi universiteti (Kanada).

Bu yerda öquv yili ikkiga emas, uçga bölinadi

Oçiğini aytişim kerak, Melburn universiteti mening birinçi raqamli tanlovim edi. Biroq öqiş tölov pullari juda qimmatligi (yiliga taxminan 32 000 AQŞ dollari) asosiy muammo edi. Şu sababdan 2018 yilda taşkil qilingan «El-yurt umidi» jamğarmasi stipendiyasi uçun hujjat topşiriş variantini körib çiqdim. Fondning bir neçta talablari orasida ikki yillik iş tajribasiga ega böliş talabi ham bor edi. Endigina bir yillik iş tajribasiga ega bölganim uçun bu fondga hujjat topşira olmadim va Melburn hamda Monaş universiteti tanlovlaridan voz keçişimga töğri keldi va e’tiborimni Dalhauzi universitetiga qaratdim.

Hozirda Dalhauzi universitetida «Kompyuter fanlari» mutaxassisligi böyiça magistratura bosqiçida öqiyapman. Köplab magistratura yönalişlari kabi bu yönaliş ham ikki yillik. Faqat farq şundaki, bu yerda öquv yili ikkiga emas, uçga bölinadi.

Talabalardan birinçi yilda asosan «Kompyuter fanlari» yönalişidagi tört fanni öqib tugatiş talab etiladi, qolgan vaqtda esa ilmiy iş jarayonlarida qatnaşib, tezis yoziş kerak. Mening tezisim Internetdagi kiberhujumlarni «Machine Learning» yordamida aniqlaşga qaratilgan. Bunday mavzuni tezis yozişda menga körsatma beradigan professorning tavsiyasi hamda özimning qiziqişimdan kelib çiqib tanladim.

Kanadadagi bir neçta universitetlar kabi Dalhauzi universiteti ham ilmiy işlar miqyosi hamda natijalari böyiça yuqori örinlarda turadi. Bunga asosiy sabablardan biri universitet professorlar hamda talabalarga ilmiy iş qilişlari uçun zarur bölgan yordamni ayamaydi. Bundan taşqari öqiş davomida yaxşi natija körsatgan talabalarga grantlar ajratiladi. Men ham dekabr oyida ilmiy iş uçun universitet tomonidan grant sohibiga aylandim. Oradan köp ötmay, birinçi bosqiçda yuqori baholarga öqiganim uçun universitet yana qöşimça grant ajratdi. Bunday yutuqlar talabalarni, şu jumladan meni yanada yaxşiroq izlanişga undamoqda.

“Culture şosk” böldi

Kanadaga birinçi kelganimda eng birinçi böladigan narsa “Culture şosk” böldi. Odamlari doim kulib yuradi. Xuddi tanişingizdek. Kuningiz yaxşi ötsin deb döstona gapirib qolişlari ham mumkin. Juda uzr söraşni yaxşi körişadi. Hatto sizning aybingiz bilan nimadir bölsa ham. Yumşoqtabiat va samimiy insonlar. Öqişga 5 kun keç qolib kelganman. Darslarni ötkazib yuborganman. Ustozlarni bu yerda ismi bilan çaqirişadi. Menga bu noqulay bölgan. Kanadada hayratlantirgan narsa yonimizda okeanga yaqin joyda park bor. Örmonga öxşaydi. Daraxtlar sinib yotgan. Juda qaralmagan joydek körinadi. Boşida nega tozalanmagan deb öylaganman. Lekin bu yovvoyi tabiatni saqlaş uçun qilingan ekan. Öşa singan şoxlar tagida jonivorlar, qumursqalar yaşaşi mumkin. Şahardan taşqari çiqsangiz, yöl çeti botqoqlik, arça daraxtlari sinib yotgan, xuddi heç kim qaramayotgandek körinadi. Bir yarim yil yaşagan bölsam hali daraxt kesilganini körganim yöq. Men yaşab turgan şaharda çet elliklar juda köp. Ziddiyatlarni körmaysiz. Totuv hayot keçirişadi. Kutubxonalar tizimi juda yaxşi yölga qöyilgan. A’zo böliş tekin. Undan xohlagan kitobingizni uyingizga olib kelib öqişingiz mumkin. Olgan kitobingizni aynan öşa kutubxonaga topşirişingiz şart emas. Çunki barça kutubxonalar bitta tizimda işlaydi. Odamlarni kutubxonaga a’zo bölişga undaydilar. Ular çiroyli qurilişdan taşqari yaxşi şaroitlarga ham ega. Hatto a’zo bölganingizda kartangizga pul taşlab berişadi. Printerlardan tekin foydalaniş uçun.

Yaşaşga oyiga örtaça 800-1000 Kanada dollarigaça ketadi

Kanadaga kelmoqçi bölganlar ingliz tilini bilişi lozim. Bakalavrda öqimoqçi bölsa, IELTS’dan 6.5 olgan bölişi zarur, magistraturada 7 bölişi va heç bir bölim 6.5dan past bölmasligi kerak. Muddat juda muhim narsa, albatta. Bundan taşqari, grantlarga topşirmoqçi bölişadi. Bular alohida böladi har doim. Universitet saytiga kirib, öqişga hujjat topşirganda grantlarga ham topşiriş kerak böladi. Ba’zilar şu öqişga kiraman deydi va bitta universitetga topşiradi. Men bir neçta universitetga topşirişni maslahat bergan bölardim. Reytinglarda ham xilma-xillikka e’tibor beriş kerak böladi.

Kanadada özim uçun yaşaşga oyiga örtaça 800-1000 Kanada dollarigaça ketadi. Hozir men oz fan öqiyman va ilmiy iş bilan köproq şuğullanaman. Albatta, bu uçun ilmiy rahbar tanlanadi. Agar bu iş qandaydir kompaniyadan olinadigan bölsa, professor talabaga qançadir miqdorda grant ajratişi mumkin. Bu yerda bir yilda 3 ta semestr bor. Har semestrda Supervisor 5000 ming dollar miqdorida grant beradi. Endi IT yönalişidagi talabalarga keladigan bölsak, loyiha olib masofadan işlab ham pul topsa böladi.

Kanadada ham taniş-bilişçilik yöq emas

Talabalarga internetdagi ma’lumotlarni töğri qidira olişni örganişni tavsiya qilaman. Misol uçun, kimdir bir universitetga topşirmoqçi. Öqişga topşirayotganda özimizga kerak bölgan ma’lumotni oliş juda qiyin bölib qoladi. Universitetning rasmiy veb-saytlaridan foydalanişlarini tavsiya qilardim. Tavsiya xati oliş kerak. Odatda professor qanday xat berganini siz bilmaysiz. Özini yaxşi baholovçi ustozlardan olişni maslahat beraman. Davlatning qonunlarini örganiş kerak. Iqlimi, yaşaş şaroitlarini örganiş kerak. Kanadada kontraktdan taşqari xalqaro talabalar tölaydigan qöşimça tölov bor. Bu kiçkina summa emas. Buni ham bilib oliş kerak. Amaliyotlar mavjud, ulardan ham töğri foydalana oliş kerak. Kanadada ham taniş-bilişçilik yöq emas. Buni bu yerda netvorking deyişadi. Öşa işlamoqçi bölgan korxonangizdan kimnidir topib, tanişlar orttirib yurişingiz kerak böladi.

Yurtimizda unçalik rivojlanmagan yoki biror-bir yangi sohada böladi

Yaqin kelajak uçun birinçi reja, albatta, öqişni muvaffaqiyatli tugatib oliş. Olingan ta’limni amalda qöllab köriş juda muhim, deb hisoblayman. Şuning uçun Kanadaning özidagi katta kompaniyalardan birida 2-3 yil tajriba orttirişni maqsad qilganman. Söngra Özbekistonga qaytib borib, bu yerda örganganlarimni, tajribalarimni joriy etişga harakat qilaman. Bu asosan, yurtimizda unçalik rivojlanmagan yoki biror-bir yangi sohada böladi.

Asliddin Annayev suhbatlaşdi