Özbekistonda yilning eng ğayritabiiy qarorlaridan biri qabul qilindi
|18:22 / 21.07.2018217 88910 min
2017 yil 22 dekabr kuni Prezident mamlakat tarixida ilk bor parlamentga Murojaatnoma yölladi. Juda köp asoslarga köra bu tarixiy kun böldi. Zero, parlamentga murojaat mazmun-mohiyatiga köra xalqqa murojaatdir.
Birinçi voqea
Şu kuni Prezident qonunlar muhokamasiga keng xalq ommasini jalb qiliş, buning uçun zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etiş, jumladan, Internet tarmoğida maxsus “maydon”lar yaratiş zarurligini ta'kidladi. Prezidentning 2018 yil 22 yanvardagi Qarori bilan tasdiqlangan Davlat dasturining 34-bandiga muvofiq “Mening fikrim” maxsus veb-portali oçildi. Şu orqali Oliy Majlis palatalari, xalq deputatlari viloyat, tuman va şahar Kengaşlariga elektron jamoaviy murojaat yöllaş tartibi joriy etildi.
“Mening fikrim” veb-portali fuqarolarning jamiyat va davlat işlarini boşqarişda iştirok etiş, deb nomlanadigan Konstitutsiyaviy huquqini kafolatlovçi muhim institutlardan biriga aylanişi kutilayotgandi.
Mazkur veb-portal orqali Siz bilan biz davlat va jamiyat ahamiyatiga molik muhim masalalar yuzasidan qonunçilikka takliflarimizni elektron jamoaviy murojaat şaklida yuborişimiz mumkin böldi.
Jamoatçilik içida tuğilgan taşabbusning respublika miqyosiga çiqişi osonlaşganini öylab, köpçilik xursand böldi. Şunday yurtdoşlarimizdan birining yengil avtomobillarning oynalarini qoraytirişga ruxsat beriş haqidagi taklifi portalga (2018 yil 30 aprel) joylaştirildi. 3 ta asos körsatildi.
1. Özbekiston issiq ölka.
2. Avtomobilning orqa örindiğida ötirgan bolalarga juda issiq, nafas oliş qiyin, ularni quyoş urişi ham mumkin.
3. Parda tutiş (orqa yon oynalarga) taqiqlangan.
Minglab yurtdoşlarimiz ana şu jihatlarni hisobga olib, bu taklifni qöllab-quvvatladi. Ya'ni, köpçilik ovoz berayotganlar maşinasining oynasini qoraytirib olib, oliftagarçilik qiliş haqida emas, farzandi, yaqinlari, siz bilan bizning jigarbandlarimizni ham öylab munosabat bildirdi. Balki şuning uçun taşabbus tez orada 10 ming ovoz töpladi va rasman petitsiya maqomini oldi.
Şundan söng uşbu petitsiya körib çiqiş jarayonida bölgan takliflar qatoriga ötkazildi. Hamma kuta boşladi. Azbaroyi jaziramadan qiynalib ketganlar maşinasining orqa yon oynalarini yaxşilab artib, tozalaşga ham tuşdi...
Mavzuga oid
Ikkinçi voqea
Kutilmaganda... joriy yil 28 iyun kuni Özbekiston Respublikasi normativ huquqiy hujjatlar loyihalarining muhokamasi portali (regulation.gov.uz)ga transport vositalarining oynalarini qoraytiriş tartibi töğrisidagi hukumat qarori loyihasi jamoatçilik muhokamasi uçun joylaştirildi. Birdaniga hamma özini “guv” etib ana şu portalga urdi. Nihoyat!.. Loyihaning izohlanişi bir qaraşda juda umuminsoniy körindi: transport vositalari haydovçilari, şuningdek, mamlakatimizga keluvçi sayyohlar uçun qulay şaroit yaratiş maqsadida...
Lekin birinçi taassurot aldamçi bölib çiqdi.
Oynalarni qoraytiriş davlat yöl harakati xavfsizligi tuzilmalari tomonidan 1 yil muddatga beriladigan ruxsatnoma asosida, IIV qoşidagi innovatsion loyihalar va aholiga xizmat körsatiş markazi davlat unitar korxonasi tomonidan amalga oşiriladi, narxi jismoniy şaxslar uçun eng kam oylik iş haqining 90, yuridik şaxslar uçun 120, xorijiy davlatlarning yuridik şaxslari uçun esa 140 barobari miqdorida belgilanadi, degan sözlar köpçilikning umidini puçga çiqargani, mayli, kapalagini ham uçirib yubordi. Hisob-kitob qobiliyatimiz işga tuşib ketdi. “Qulaylik yaratiş maqsadida...”, bir yilga 16.5 million söm... Bu sözlar va raqamlar bir-biriga heç qovuşmadi.Ayrimlar öyladi: bu qaror loyihasi biron xato tufayli “ötib” ketgandir... Axir Özbekistonda aholining aksariyat qismi yil davomida bunça mablağni orttira olmaydi-ku!? Bu haqda internet saytlar bong urdi, gazetalar yozdi, televizorda ham gapirildi.
Internetni kavlaşga tuşib ketdik. Şu orada “Taraqqiyot strategiyasi” markazi muşkulimizni oson qildi. Bu masalani obdon tahlil qilib berdi:
“Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2015 yil 24 dekabrdagi 370-sonli qarori bilan tasdiqlangan tartibga köra, barça transport vositalarining old, yon va orqa tomondagi oynalarining yoruğlik ötkazişi kamida 70 foiz bölişi şartligi belgilangan. Bunday normaning qöllanilişi uçun jamoat tartibi va xavfsizlik nuqtai nazardan qandaydir asoslar bölişi mumkin, lekin bu fuqarolarga qator noqulayliklar tuğdiradi.
Şu örinda savol tuğiladi: Tusi özgartirilgan oynalarga ega bölgan transport vositalari iştirokida sodir etilgan yöl transport hodisalari haqida ma'lumot bormi, oynaning tusi özgartirilganligi haydovçiga qanday ta'sir ötkazadi? Bu borada, afsuski, asoslantirilgan javob va ma'lumot mavjud emas.
Qaror loyihasi avvalida ta'kidlanganidek, hujjat avvalo transport vositalari haydovçilari va mamlakatimizga taşrif buyuruvçi sayyohlarga qulaylik yaratiş maqsadida işlab çiqilmoqda. Ammo, şu örinda uşbu tölov miqdori va muddatini belgilaşdan közlangan maqsad, tölov qiymatini asoslovçi omillar, qöllaniş kölamining tavsifi va yana boşqa tabiiy savollar tuğiladi. Şuningdek, yilda bir marotaba tusi özgartirilgan oynali transport vositalaridan foydalaniş uçun ruxsatnoma oliş uçun murojaat qiliş – navbatdagi byurokratiya omillarining paydo bölişiga olib kelmaydimi?
Uşbu masalani yanada kengroq tahlil qiliş maqsadida xorijiy davlatlar tajribasi bilan tanişiş mumkin. Qator rivojlangan davlatlar, xususan, orqa va yon orqa oynalari 100 foiz tusi özgartirilgan transport vositalaridan foydalanişga Buyuk Britaniya, Germaniya va Ispaniyada ruxsatnoma raqamiga va oyna tusi kim tomonidan özgartirilganligi haqidagi ma'lumotni tasdiqlovçi hujjatga ega böliş şarti bilan, Belgiya, Çexiya, Fransiya, Italiya, Polşada esa tusi özgartirilgan oyna sertifikatlangan bölişi şarti bilan bepul ruxsat etiladi. Bu holat yöl harakati xavfsizligiga tahdid soluvçi sabab va omillar sifatida umuman qaralmaydi. Aksinça, transport vositasiga kiradigan quyoş nurlaridan himoyalaniş, orqadan kelayotgan transport vositasining çiroq nurlarini qaytariş sifatida qaraladi.
Pullik ruxsat beriş tizimi mavjud bölgan mamlakatlardan qöşni Qirğiziston Respublikasida transport vositasi orqa va yon orqa oynalarini tusini özgartirişga ruxsat oliş uçun tölov bir yilga 200 AQŞ dollariga teng miqdorda hamda Tojikiston Respublikasida bir yilga 310 AQŞ dollariga teng miqdorda undirilişi belgilangan. Bu esa Özbekistonda taklif etilayotgan tölov miqdori bilan taqqoslaganda Qirğiziston Respublikasidan deyarli 10 baravarga, Tojikiston Respublikasidan qariyb 7 baravarga qimmat degani...”
Ortiqça izohga hojat yöq. Jamoatçilik muhokamasiga qöyilgan qaror loyihasi qabul qilinmasa kerak, deb öylay boşladik. Çunki portalning özida ham fuqarolar tomonidan yuzlab keskin inkor etuvçi fikr-mulohazalar bildirilgan edi...
Yöq, 18 iyul kuni hukumat qarori e'lon qilindi. Unga köra, bir yilga eng kam iş haqining 90, 120 va 140 baravari, degan jumlalar özgarmasdan qoldi. Ya'ni, aksariyat rahbarlarimiz işlatişni juda yaxşi köradigan “xalqaro tajriba va amaliyot” ham, katta qiziqiş bilan kuzatib turgan mamlakatimiz jamoatçiligining fikri ham umuman hisobga olinmadi.
Töğrisi, bu holat byurokratik kayfiyat naqadar qaysar bölişi va özgariş uning uçun azob ekanini körsatib qöygandek böldi. Aftidan, bu yerda “tonirovka” sözi qörqinçli çiqqandek körinadi. “Nima, endi hammaning maşinasi tonirovka böladimi? Hamma oliftaga aylanarkan-da!”. “Yöq, bor-yöği ikkita orqa yon oynani qoraytirsak, böldi, bolalar qiynalyapti!..”
Şunça gaplarni erinmay aytib çiqişdan maqsad quyidagi savollarni beriş edi:
1. “Mening fikrim” maxsus veb-portaliga 2018 yil 30 aprel kuni joylaştirilgan, yetarliça ovoz töplagan petitsiyaning taqdiri nima böladi? Öşa taklif hukumatga emas, parlamentga qaratilgan emasmidi?
(Qabul qilingan qaror bu savolga javob bölolmaydi. Öşa jamoaviy murojaat IIV ga emas, Oliy Majlisga yöllangan. Jamoaviy murojaat jamoatçilik tomonidan yetarli miqdorda qöllab-quvvatlanganda, u tegişliligi böyiça Oliy Majlis palatalari (yoki xalq deputatlari mahalliy Kengaşi) tomonidan körib çiqilişi rasman ma'lum qilingan).
2. Oliy Majlis öziga yöllangan murojaatlarga davlatning boşqa tuzilmalari orqali javob beradimi? Şunday bölgan taqdirda ham murojaatni öqib, ovoz bergan 10 ming nafardan ortiq faol fuqaroning hurmati uçun, heç bölmasa, qisqagina rasmiy bayonot berilmaydimi?
3. Jamoaviy murojaatdagi asosiy maqsad va mavzu – maşinaning orqa örindiğidagi bolalarni jazirama ta'siridan, quyoş urişidan asraş masalasi oçiq qolib ketaveradimi?Maşinadagi bolalarga jazirama quyoş nuri zarar yetkazişi yoki zarar yetkazmasligi haqida Soğliqni saqlaş vazirligining rasmiy xulosasi olinganmi? Parlament bu masalaga qanday munosabat bildiradi?
4. Dunyoda bor amaliyot nima uçun Özbekistonga töğri kelmasligi böyiça qandaydir asosli tahlil olib borilganmi?
5. Özbekiston Respublikasi normativ huquqiy hujjatlar loyihalarining muhokamasi portaliga joylaştirilgan ma'muriy hujjatlar loyihalari böyiça fuqarolar tomonidan berilayotgan takliflar, bildirilgan fikr-mulohazalar inobatga olinmaydimi?Unda jamoatçilik muhokamalari nima uçun ötkaziladi? Takliflar nega qabul qilinmagani haqida heç qanday tuşuntiriş, izoh berilmaydimi?..
Manba: Telegram/Raisbuva_uz
Şu kabi savollarga yaqin vaqtlar içida javob topilmasa, tusi özgartirilgan (qoraytirilgan) oynali yengil avtotransport vositalaridan foydalanişni tartibga soliş çora-tadbirlari töğrisidagi qaror yilning eng ğayritabiiy qarorlaridan biri bölganini jamoatçilik fikri sifatida e'tirof etişni taklif etaman.
