Tarğibot uçun qurilgan maskan: Şimoliy Koreyadagi heç kim yaşamaydigan şahar
|20:51 / 23.07.202234 7779 min
Koreya yarimoroli ikkiga bölingandan buyon şimoldagi kommunistlar koreyslarga «baxtli va farovon hayot»ni va’da qilib, tarğibot olib boradi. Janub esa erkin jamiyat va bozor tamoyillariga amal qiliş yölida sobitqadam ekanini aytib kelmoqda. Vaqt esa kim töğri yölda ekanini yaqqol körsatmoqda.
1945 yil kuzda, Yaponiya ikkinçi jahon uruşida yengilganidan söng AQŞ va SSSR Koreya yarimorolini 38-paralleldan böliş böyiça kelişuvga erişadi. Şundan söng mamlakat şimoli SSSR, janubiy qismi AQŞ nazoratiga ötadi.
Garçi Koreya yarimoroli ikkiga bölingan bölsa-da, AQŞ va SSSR yarimorolni töliq egallab, uning barça qismini öz nazoratiga oliş rejasidan voz keçmagandi. Şu sababli, yarimorol ikkiga bölingandan boşlab har ikki tomon öz tarğibotlarini boşlab yuboradi.
Şimoldagi kommunistlar koreyslarga «baxtli va farovon hayot»ni va’da qila boşlaydi. Janub esa inson huquqlariga rioya qilinadigan erkin jamiyat va erkin bozor tamoyillariga asoslangan davlat qurişni rejalaştiradi.
Har ikki tomon Koreya yarimoroliga yakkahukmronlik qilişni xohlardi. Şu sababli turli fitnalar ortidan 1950 yilda yarimorolda kommunistik tuzum tarafdorlari bölgan şimolliklar va AQŞ boşliq Ğarb bilan yaqin aloqa örnatişni xohlovçi janubliklar örtasida fuqarolar uruşi boşlanadi. Şimolliklarga SSSR armiyasi yordam beradi, janubliklar AQŞ armiyasi yordamiga tayanadi.
Uç yil davom etgan uruşdan söng tomonlar 1945 yildagi kelişuv böyiça 38-parallel çiziği atrofidan çegara ötkazilişiga rozi böladi.
Şimolda kommunistik partiya yakkahokimligiga asoslangan Koreya Xalq Demokratik Respublikasi, janubda esa Koreya Respublikasi tuziladi. Şu tariqa 1945 yilgaça Yaponiya mustamlakasi bölgan Koreya yarimorolida ikkita koreys davlati paydo böladi.
Yarimorol ikkita davlatga bölingandan söng Koreya Respublikasiga AQŞ va boşqa Ğarb davlatlaridan köp miqdorda investitsiyalar kiritiladi va mazkur davlat qisqa muddatda rivojlanib ketadi.
Şimoldagi qöşnilar esa sovetlar yordami bilan ma’muriy buyruqbozlikka asoslangan davlat barpo etişadi. Sovetlar tomonidan qöyilgan rahbar Kim Ir Sen mamlakatni 1948 yildan 1994 yilgaça, ya’ni vafot etgança boşqaradi.
KXDR aholisi Kim Ir Sen davrida asosan sobiq ittifoqdan oladigan yordami bilan kun köradi. Şunday bölsa-da, bu mamlakat özining qoloq bir davlat ekanini, aholining turmuş darajasi janubdagi qöşnilardan ança ortda qolib ketganini yaşiriş uçun doimiy tarzda tarğibot olib boradi.
Mavzuga oid
Foto: Reuters
Janubdagi qöşnilardan kam emasligini körsatiş uçun şimolliklar hatto çegaradan janubliklarga körinib turadigan Kijondon qişloğini şaharça körinişida butunlay yangitdan qurişadi. Ammo bu şaharçada çegaraçi harbiylardan boşqa heç kim yaşamasligi va u tarğibot uçun tiklanganini barça biladi.
Kijondon şaharçasi
Kijondon şaharçasi Şimoliy Koreyaning Janubiy Koreya hududidan köriş mumkin bölgan yagona aholi maskani hisoblanadi. Bu şaharça ötgan asrning 50-yillarida sanoqli oila yaşagan kiçik bir qişloq bölgan.
Şimolliklar Janubiy Koreyaning juda tez sur’atda rivojlanib borayotganini körib turişardi. Şu sababli, ular janubliklarga Koreya xalq demokratik respublikasi ham ulardan qolişmayotganini körsatiş uçun çegara hududida joylaşgan Kijondon qişloğini zamonaviy şaharçaga aylantira boşlaşadi.
Foto: alamy.com
Bugun Kijondon zamonaviy şaharça körinişini olgan. Şaharçada bir qança köp qavatli uylar bilan birga boşlanğiç va örta maktab, boğça, şifoxona va harbiy qism joylaşgan. Ammo kunduzi şaharçada na aholi, na öquvçilar va boğça bolalari, na harbiylar körinişadi.
Şimoliy koreyaliklarning rasmiy ma’lumotlarida şaharçada 200 ta oila yaşaşi va aholi jamoa xöjaligida (kolxoz) mehnat qilişi aytiladi. Şaharçani doimiy ravişda kuzatib kelayotgan janubiy koreyaliklar u yerda heç kim yaşamasligini ma’lum qilişgan.
Kunduz kunlari şaharçada kam sonli quruvçilar va obodonlaştiriş xodimlari körinadi. Yana bir guruh ayollar şahardagi binolarning oynalarini tozalab yurişadi. Janubiy koreyaliklarga köra, ular harbiylar bölib, kunduzlari şaharçada quruvçi va işçi qiyofasida yurişadi. Tunda esa janubiy koreyaliklarni kuzatişadi.
Janubiy koreyaliklar uzoqni körsatuvçi teleskoplar bilan kuzatib, Kijondondagi uylarda heç kim yaşamasligi va ular böm-böşligini, xonadonlarning faqat taşqi tomoni jihozlanib, içi hatto ta’mirlanmaganini körişgan. Janubliklar öz kuzatuvlariga asoslanib, 15 yil davomida oyna tozalovçi ayollar ham özgarmaganini aytişgan.
Şuningdek, janubliklar yillar davomida şaharçadagi barça turar joy binolarida, köp qavatli uylarda çiroq bir vaqtda yonib bir vaqtda öçişini qayd etişgan.
1980-yillarda janubiy koreyaliklar çegara yaqinida balandligi 98 metr bölgan flagştok örnatişadi. Şundan söng şimolliklar ortda qolişni xohlamay janubliklarning flagştokidan biroz baland bayroq örnatişadi. Şu tariqa ikki örtada «musobaqa» boşlanadi.
Oxir-oqibat bu raqobatda 160 metr balandlikdagi temir minoraga ulkan bayroq örnatgan şimolliklar ğalaba qozonadi. Uşbu raqobatni ğarb ommaviy axborot vositalari «bayroqlar uruşi» deb ataşgan.
Foto: alamy.com
Kijondondagi ulkan bayroqning oğirligi 270 kilogramm bölib, uni kötarişga 50 kişi kerak böladi.
Şaharçani kuzatayotgan janubliklar har kuni ertalab quyoş çiqişi arafasida ana şu minoraga Şimoliy Koreya bayroği kötarilişini qayd etişgan.
2004 yilda Şimoliy Koreya televideniyesida Kijondon şaharçasining tez sur’atlarda rivojlanib borayotgani haqida maxsus körsatuv namoyiş etiladi.
Körsatuvda Şimoliy Koreyaga hamohang tarzda Kijondonda ham odamlar farovon yaşayotgani haqida lavhalar körsatiladi.
Kijodondagi yana bir öziga xos uskuna – bu juda baland ovoz çiqara oladigan öziga xos ovoz kuçaytirgiçlar hisoblanadi. 2004 yildan boşlab şimolliklar ular yordamida janubliklarga sutkasiga 20 soatdan KXDRdagi «farovon hayot» haqida tarğibot matnlarini öqib turişgan. Bundan taşqari ovoz kuçaytirgiçlar orqali mamlakat madhiyasi va harbiy marşlar eşittirilgan.
Foto: alamy.com
Bunga javoban, 2004 yilda Janubiy Koreya tomoni ham Kijondondan 1800 metr uzoqlikda, çegara yaqinida joylaşgan Pxanmunjom qişloğiga kuçli ovoz kuçaytirgiçlar örnatadi. Janubliklar ular orqali rok musiqasini eşittira boşlaşadi.
Oradan bir neça yil ötib ikki tomon ovoz kuçaytirgiçlarning faoliyatini töxtatiş haqida kelişuvga erişadi. Şundan söng hududdagi şovqin – janubliklarning rok musiqasi, şimolliklarning gimni töxtaydi.
Bugun Kijondonni şimoliy koreyaliklar «Tinçlik şahri», janubiy koreyaliklar esa «Tarğibot şahri», deb ataşadi.
Tarğibotlar naf bermaganda
Bugun KXDR va Janubiy Koreya örtasidagi iqtisodiy farq yer bilan osmonça. Janubliklar bir neça ming dollar maoş olayotgan va mamlakatning özi ham iqtisodiy tomondan nihoyatda rivojlanib ketgan bir paytda şimolliklar 100 dollar atrofida beriladigan kamtarona maoşga kun körişga majbur.
Şuningdek, janubliklar dunyoga maşhur bölib ulgurgan yirik kompaniyalari bilan maqtanişsa, şimolliklar uzoq masofalarga uça oladigan raketalari va yadro quroliga egaligi bilan maqtanişi mumkin.
Bundan taşqari, Şimoliy Koreya yopiq davlat bölib, uning fuqarolari mamlakatdan xorij davlatlariga erkin kirib çiqa olmaydi. Ana şu omillar tufayli, garçi Şimoliy Koreyada doim farovon hayot borligi tarğib qilinsa-da, uning aholisi janubga qoçib ötişga harakat qiladi. Yoki qöşni Xitoyga çiqib, mamlakatga qaytmaydi.
Ma’lumotlarga köra, 1953 yilda uruş tugab, Koreya yarim oroli ikkita davlatga bölingandan buyon Şimoliy Koreyadan Janubiy Koreyaga 24 ming odam qoçib ötgan. Qoçoqlar soni 2000 yildan keyin keskin oşgan.
Aksariyat tahlilçilar, har ikki davlat örtasidagi çegara qattiq qöriqlanişini, aks holda şimoldan janubga qoçib ötgan insonlar soni bir neça barobar köp bölişi mumkinligini aytişadi.
Foto: alamy.com
1962 yilda Janubiy Koreyada «Şimoliy Koreyadan qoçib ötayotgan insonlarni himoya qiliş haqida»gi qonun qabul qilinadi. Qonunda şimoldan qoçib kelganlarga ruhiy va moddiy yordam körsatiş, ularni janubdagi hayot tarziga moslaştiriş, ularni iş bilan ta’minlaş kabilar nazarda tutilgan.
Şimoliy Koreyadan janubga qoçib ötganlar eng avval xavfsizlik xizmati xodimlarining suhbatidan ötkaziladi. Ular Şimoliy Koreyadan maxsus yuborilgan josus emasligiga işon hosil qilingandan söng qoçoqlar uçun taşkil etilgan maxsus reabilitatsiya markaziga yuboriladi.
Markazda qoçoqlar 3 oy davomida turli kasblar böyiça öqitiladi. Şundan söng ular turli kompaniyalarga işga joylaştiriladi. Şu tariqa, şimoldagi «farovon hayot»dan bezib ketganlar Janubiy Koreyadagi haqiqiy farovon hayotda yaşay boşlaydi.
