«Otam şunçaki - qörqoq». Safarbarlik qanday qilib rus oilalarni bir-biridan ajratmoqda?
|14:38 / 09.10.202244 36028 min
DMITRY AKHMADULLIN/TASSDMITRY AKHMADULLIN/TASS
Vladimir Putin e’lon qilgan safarbarlik rus oilalarida kelişmovçiliklarga sabab bölmoqda. Hozirda safarbar qilinganlarning qarindoşlari öz yaqinlarini ortga qaytarişga va ular bilan aloqani yöqotmaslikka harakat qilyapti. BBC naşri özi uruşga borişni xohlamagan, ammo ota-onasi bosimi ostida harbiy komissariatga borişga majbur bölgan ikki rossiyalik haqida hikoya qiladi.
— Harbiy komissariatga bormasangiz 3 ming rubl jarima tölaysiz. Agar u yerga borsangiz eng yaxşi holatda ruxlangan tobutda uyga qaytasiz.
— Mening otam sobiq harbiy. Uning aytişiça uruşga boriş kerak, bölmasa ular (politsiya) meni qidirişdan töxtamaydi.
Moskvalik 30 yoşli Igor advokat bilan şunday suhbatlaşgan (safarbar qilinganlarning ism-şariflari ularning xavfsizligi yuzasidan özgartirilgan). Ota-onasi uni harbiy komissariatga borişga köndirgan. Igor hozirda Belgorodda, Ukraina bilan çegaradagi harbiy qism qismda.
Igorga yordam berişga uringan advokat Dmitriy Zaxvatov Igorning ota-onasi haqida fikr bildirib, şunday yozadi: «Bunday ajdodlar bilan heç qanday Putinga ehtiyoj yöq».
Kurskdagi boşqa bir maşğulot markazida belgorodlik 24 yoşli Daniil ham bor. Uning otasi çeçen uruşida qatnaşgan va u ham ota-onasi bosimi ostida harbiy komissariatga borgan. Har ikki yigitning onasi ularga çaqiruvdan boş tortmaslikni maslahat bergan.
Safarbar qilingan bu yigitlarning barça oila a’zolari ham ota-onalari fikriga qöşilmaydi. Igorning opasi qança harakat qilsa-da, ukasiga yordam bera olmagan, Daniilning xotini esa erini uyga qaytarişga muvaffaq bölgan.
«Otam asabiylaşdi va bosim ötkaza boşladi»
Moskvalik Igor 29 sentabr kuni Belgorod şahridan turib, opasi Valentinaga «Joylaşdik, ertadan maşğulotlarga kirişamiz» deya xabar yozadi. U joylaşuv va vaziyat haqida boşqalarga batafsil gapirib bermaslik haqida ogohlantirilgandi.
— Ovqatlantirişdi. Biz palatkalar şaharçasidamiz.
— Sovuq emasmi?
— Ozgina.
Mavzuga oid
— Uxlaş uçun matras bormi?
— Yöq, faqat buşlat (harbiy kurtka), vatnik va özimning issiq kiyimlarim bor.
Igorning çaqiruv qoğozini 24 sentabr kuni ota-onasi bilan birga yaşaydigan uyiga olib kelişgan. Qoğozga uning otasi imzo çekkan.
«Igor uyda edi, ammo qoğozni oliş uçun özi çiqmadi», – deydi uning opasi Valentina. Valentina ota-onasiga ukasiga heç qanday jinoiy iş xavf solmayotgani va harbiy komissariatga boriş kerak emasligini tuşuntirişga urinadi. Biroq Igorning otasi uni harbiy komissariatga olib boradi.
26 sentabr kuni ertalab u öğlini harbiy komissariatga olib borib, özi işga jönab ketadi. Igor beş soat davomida binoga kirişga jur’at eta olmaydi.
Igorga şunday çaqiruv qoğozi bermoqçi bölişgan. Uni otasi olib qolgan.
Igor Moskva davlat xalqaro munosabatlar institutida (MGIMO) öqigan, bakalavriatdan söng armiyada xizmat qilgan, keyin esa Rossiya Taşqi işlar vazirligi Diplomatik akademiyasi magistraturasini tamomlagan. Otasi uni vazirlikka işga kiritmoqçi bölgan va davlat idoralarida karera qilişiga umid qilgan. Ammo bu öxşamagan.
Igor Tsokolnikidagi muzey-öquv markaziga işga kiradi va xitoy tilidan maqolalarni tarjima qila boşlaydi. Pandemiya davrida bu yerda kovid kasalxonasi oçiladi, natijada xodimlar ştatdan kamaytiriladi. Igor işini yöqotadi hamda kurer bölib işlay boşlaydi.
Igor uruş boşlanişini xohlamagan, u Rossiya va Ukraina örtasidagi mojaroga diplomatik yeçim topilişiga umid qilgan.
«Ukamning ahvoli psixologik jihatdan unçalik ham barqaror emas. U uy farzandi, zaif bola, qolaversa ipoxondrik – köp şikoyat qiladi va har qanday oddiy yaradan vafot etişi mumkin», – deydi Valentina.
Igor muddatli harbiy xizmatni ötaganida, ota-onasi öğlini juda qattiq himoya qilgan: ular uni xizmatdan saqlab qola olmaydi, ammo öğillari joylaşgan harbiy bölinma boşliği unga qarab turişi va xafa bölişga yöl qöymasligiga erişadi. Igor poytaxtdan unçalik uzoq bölmagan joyda – avval Vladimir yaqinidagi Kovrovda, keyin Moskva yaqinidagi Naro-Fominskda xizmat qiladi.
Qarindoşlari doimo uning oldiga borib turadi, özlari bilan oziq-ovqat olib borişadi. Igor ular bilan doimiy aloqada va nazorat ostida edi.
«Nihoyat u serjant darajasiga kötarildi. Unda harbiy unvon bor va hozir bu ‘juda yomonʼ», – deydi uning opasi Valentina.
Moskva atrofida maşğulot ötayotganlar. Foto: ARTYOM GEODAKYAN/TASS
Ukrainada uruş boşlanganidan söng Valentina Rossiyadan Tbilisiga köçib ketadi. U ukasi harbiy komissariatga borganini bilgaç, uning mobil telefoniga töxtovsiz qönğiroq qila boşlaydi.
«Beş soat davomida otam bilan Igor uçun kuraşdik. Dadam uni qamoqqa olişlarini aytib baqirdi, ukangning taqdiri uçun javobgarlikni öz zimmangga olasanmi deb söradi. Men ‘Ha! olamanʼ deya javob berdim», – deydi Valentina.
Valentina harbiy komissariat ukasini topmasligi uçun vaqtinça yaşab turişga joy topadi. U ukasidan nima qilişni öylab olgunlariça öşa yerga borişni, u yerda çoy içib ötirişni iltimos qiladi.
Igor doimo yaşirinib yurişni istamasligini aytib, e’tiroz bildiradi, u politsiyaçilar ota-onasi oldiga borişidan xavotirda edi. Valentina unga «Xöp, agar ular kelsa, eşikni oçişmasin» deya maslahat beradi.
Igor Valentinaning iltimosiga köra opasi topgan advokat bilan gaplaşadi. Advokat bilan suhbatlaşgandan söng u hatto uruşga bormasdan qamalişga ham rozi böladi. Ammo Valentinaning sözlariga köra, otasi buni eşitib asabiylaşadi va öğliga bosim ötkaza boşlaydi. Keçroq suhbatga telefon orqali onasi ham qöşiladi, bu paytda Igor harbiy komissariat binosi oldida ötirgan edi.
Suhbatdan beş soat ötib u qönğiroqlarga javob berişni töxtatadi.
Ularning peşonasida «Z» yöq, ammo juda ham qörqişadi
Keçqurun onasi Valentinaga ukasini ikki oyga Naro-Fominskka jönatişganini yozadi. Opa ukasiga özi qönğiroq qiladi va ukasi
Tamansk yoki Kantemirov diviziyasida ekanini bilib oladi (har ikkala qism Naro-Fominsk tumanida joylaşgan edi).
«Harbiy mutaxassisligi böyiça Igor aloqaçi. Radiotexnika qöşinlarida xizmat qilgan», – deydi Valentina.
Harbiy çaqiruv qoğozlari tarqatila boşlanganda Valentina ukasini ham olib ketişlarini darhol tuşunadi va ota-onasiga uni tezroq mamlakatdan olib çiqiş kerakligini aytadi. Biroq ular armiyaga jang qilişni xohlovçi köngillilar kerakligi, öğlini olib ketiş uçun heç kim kelmasligiga işonadi.
Igorga berilgan safarbarlik qoğozida (BBC’da bu hujjatning nusxasi bor) uning qayerga çaqirilgani körsatilmagan. Ammo ikki vertikal qatorda: «harbiy xizmatga çaqirilgan» va qavs içida «fuqarolik xodimi lavozimiga yuborilgan» deb yozilgan. Hujjatda bu variantlardan heç biri belgilanmagan. Çaqiruv qoğozida sana körsatilmagan, ammo muhr va imzo bor. Igor va uning ota-onasi hujjatni öqib çiqqaç, uni harbiy qismga fuqarolik mutaxassisligi böyiça xizmatga yuborişadi degan fikrga keladi.
Igorga çaqiruv qoğozi topşirilgani töğrisida ma’lumotnoma. U qayerga safarbar qilingani - harbiy xizmatga yoki fuqarolik xizmatiga - körsatilmagan.
Valentinaning fikriça, ukasini harbiy komissariatda aldaşgan.
«Uşbu çaqiruv qoğozlari qatorlari orasida quyidagilar yozilişi kerak: ‘biz frontga ma’lum miqdorda töplar uçun tayyor göşt yiğmoqçimiz, sen – nomzodlardan birisanʼ. U yerda nima deb yozilgani muhim emas, har qanday holatda ham harbiy komissariatga bormaslik lozim», – deydi BBC bilan suhbatlaşgan advokat Dmitriy Zaxvatov.
Valentina otasi bilan gaplaşmay qöygan, ammo ukasi qönğiroqqa javob bermagan paytda onasiga xabar yozib turadi.
«Ota-onam hukumatni hurmat qilmaydi, ammo undan juda ham qörqadi. Ularga doimo farqi yöq bölgan, ularning peşonasida «Z» harfi yöq. Uruşning dastlabki oylarida onam menga bendera va millatçilar haqida gapirişga harakat qildi, biz köp bahslaşdik, asabiylaşdik. Va oxiri u menga «Men şunçaki uruşni xohlamayman» deb aytdi. Şubhasiz, onam öz öğlini Ukraina bilan urişiş uçun frontga yuborişni xohlamaydi. Ammo otam «xizmatdan böyin tovlaş» böyiça jinoiy iş oçilişidan juda qörqadi», – deydi Igorning opasi.
Igor boşqa safarbar qilinganlar bilan birga Moskva oblastidan poyezdda Belgorodga yuborilgan (fotoda - Volgograd oblastida safarbar qilinganlarni kuzatiş). Foto: DMITRY ROGULIN/TASS
Uruşdan oldin Valentina Moskvadagi norozilik namoyişlarida faol qatnaşgan. Oila bundan norozi, ota-onasi Valentina ularning boşiga qora bulutlar olib kelişidan xavotirda edi. Igor va Valentinaning otasi tergovçi bölib işlagan va 1992 yilda nafaqaga çiqqan. Hozir u mulk huquqi böyiça advokat, lekin huquqni muhofaza qiliş organlarida döstlari hali ham bor va ular bilan aloqalarga ega.
Taniş xavfsizlik xodimi Valentina norozilik mitingida iştirok etganidan keyin otasiga qönğiroq qilgan. «Ular qanday qörqitişni biladi va otam hokimiyatdan qörqadi», – deydi Valentina.
«Meni uning yurist ekanligi, lekin harbiy xizmatga doir qonunlarni va bunday vaziyatda özini qanday tutişni bilmasligi ğazablantiradi. Otam şunçaki – qörqoq. Siz otamning Igor ustidan qanday hokimiyatga ega ekanligini bilmaysiz. Agar şunday bölmaganida ukam harbiy komissariatga bormasdi va men uni qutqarib qola olardim», – deya qöşimça qiladi Valentina.
Uning sözlariga köra, onasi «ança aqlli ayol», Xorijiy tillar institutini tugatgan. Lekin uning «pravoslav folbinlar toifasi»dan eski tanişi bor, Valentina uni «şantajçi va yolğonçi» deya tariflaydi. Folbin Igorning onasiga öğli «bunkerda ötirişi» va unga heç nima bölmasligiga va’da bergan.
«Mening ukam va onam juda böş, otam esa bundan foydalanadi», – deya xulosa qiladi Valentina.
«Hamma ölimdan qörqadi, biroq vatan oldida qarzimiz bor»
Dastlab, Igorni Moskva yaqinidagi özi xizmat qilgan Naro-Fominsk tumaniga yuborişadi.
Harbiylar unga darhol vaqtinçalik şartnoma imzolaşni taklif qila boşlaydi. Ular Igorni xotirjam qilmoqçi bölib, «qörqma, bu töliq şartnoma emas, şunçaki senga pul tölanişi uçun» deyişgan. Ular ança faol işlagan», – deydi Valentina.
«Ukam safarbar qilinganidan söng tuşkunlikka tuşdi, ammo u yolğiz emas edi. U va safarbar qilingan boşqa yigitlar bilan bir-birlarini qöllab-quvvatlagan va hatto xursandçilik ham qilgan. Ularga bu vaqtda istalgan payt telefon orqali qönğiroq qilişga ruxsat beriladi. U menga ‘Ahvol yomon emasʼ deb aytdi. Unga hozir jiddiy narsa yöqdek körinayotgan bölişi mumkin. Ammo barça şartnoma imzolasa, u ham imzolaydi. Men esa köproq şundan qörqaman», – deydi Igorning opasi.
Igorga ularni bir oy davomida tayyorlaşlarini aytadi. Uning ota-onasi Igorni körgani keladi. Ammo ertasiga komandirlar safarbar qilinganlarga ular çegaraga olib ketilişlari haqida xabar beradi. Ularga uskunalar va gazniqob (protivogaz) tarqatiladi. Igor opasiga harbiy komissariatga boriş qaroridan afsusda ekani, agar vaqt köproq bölganida boşqaça yöl tutgan bölişini aytadi.
«Uni mamlakatdan oldinroq olib çiqmaganim uçun meni aybladi», – deydi Valentina.
«Men unga agar vaziyat oğir bölsa, taslim bölişni maslahat berdim», – deya qöşimça qiladi u.
Safarbarlik boşlanişidan bir kun oldin Davlat dumasi Jinoyat kodeksiga «Ixtiyoriy taslim böliş» degan yangi moddani qöşdi. Unga köra, agar vatanga xiyonat belgilari bölmasa, harbiylar taslim bölgani uçun 3 yildan 10 yilgaça qamoq jazosiga hukm qilinadi. Bu jazodan qutulib qoliş uçun askar birinçi marta taslim bölgan bölişi, yoxud «bu qarorni ozod böliş, harbiy qism yoki xizmat joyiga qaytiş uçun qabul qilgan bölişi va asirlikdagi davrida boşqa harbiy jinoyatlar sodir etmagan bölişi» kerak.
Poyezdda Belgorodga ketayotganlarida Igor va uning safdoşlaridan telefonlarini olib qöyişadi. Faqatgina ba’zi-ba’zida ularga qarindoşlari bilan gaplaşiş uçun telefonlarni berib turişadi. Safarbar qilinganlar ma’lumotlardan uzib qöyiladi. Igor opasidan uruşda ahvol qandayligi, safarbar qilinganlarning qançasi frontga jönatilgani va prezident murojaatidan nimalar ma’lumligi haqida söragan.
29 sentabr kuni u opasiga ularni «jangga emas, yangi hududlarga jönatiş»ni va’da qilişganini aytadi. Ertasi kuni opasi undan aynan qayerga yuborişlarini söraganda u «hozirça bilmayman, şunçaki uxlab yotibmiz» deya javob beradi.
Öşandan keyin Igor opasi bilan boşqa boğlanmagan. 3 oktyabrda Valentinaning onasi unga ukasi hali ham «dalada» ekani va ofitserlar ştab-kvartirasida navbatçilik qilayotgani, ammo tez orada uni Moskva oblastiga qaytarib yuborişlari mumkinligi haqida yozadi. Valentina bunga işonmaydi.
BBC bilan suhbatda Igorning onasi öğli «öquv markazida» ekanligini aytgan, biroq aynan qayerdaligiga oydinlik kiritmagan. Onasi öğli bilan aloqada ekanini tasdiqlagan va «dalada» şaroitlar yaxşiligi, safarbar qilinganlar «issiq palatkalarda uxlayotgani»ni aytgan.
BBC naşrining safarbarlikka nisbatan qanday munosabatda ekani haqidagi savoliga javoban Igorning onasi şunday javob bergan: «Uruşni yoqlamayman. Ammo safarbarlik bu – qarz. Qattiq xavotirdaman. Menga ham oson emas. Bir neça hafta ötdi, biroq hali ham sarosimadaman. Menga şunçaki qöllab-quvvatlov kerak».
U öğlini frontga jönatişdan boşqa heç qanday yöl körmaganini aytgan: «mamlakatni tark etiş qandaydir sanksiyalar ostida qolişni anglatadi va şu sabab unga yaxşigina moliyaviy ta’minot kerak». Onaning fikriça, Igor safarbarlik şaroitida alternativ fuqarolik xizmatini tanlay olmaydi (aslida esa bunday emas).
Igorning onasi «öğlingiz Ukrainaga yuborilişidan qörqasizmi?» degan savolga, «Siz nima deb öylaysiz? Hamma ölimdan qörqadi. Ammo vatan oldida qarzimiz bor» deya javob bergan. Uning aytişiça, oilada safarbarlik böyiça heç qanday janjal bölmagan.
«Men va erim bunga rozi edik. Balki Igor ba’zi döstlari bunga kabi qarşi bölgandir. Yoşlar ölimdan qörqadi, lekin umid qilamanki, hammasi yaxşi böladi», – deydi Igorning onasi.
Opasining iltimosiga köra Moskvada Igor bilan gaplaşgan advokat Dmitriy Zaxvatov bu odamga yordam berişning iloji yöq degan xulosaga kelgan.
«Hozir Rossiyada harbiy xizmatçilar huquqlari sohasida har qanday qonuniylik haqida gapiriş va şunga mos ravişda qonunni buziş Somali qonunlari haqida gapiriş kabi kulgili: albatta, ular mavjud, ammo aniq emas. Harbiy komissariatlar oldida oddiy va tuşunarli vazifa turibdi: qanday bölmasin planni töldiriş. Bu vazifani bajariş uçun ular qiyşiqmi, körmi, yoşmi, keksami, soğlommi yoki kasalmi – farqi yöq, barini tutib safarbar qilmoqda», – deydi advokat.
«Seni qidirişadi va baribir topişadi»
Belgorod oblastida yaşovçi Anastasiya Rossiya prezidenti Vladimir Putin safarbarlik e’lon qilişi bilanoq, eri Daniilni safarbarlikdan saqlab qoliş yöllarini qidira boşlaydi.
«Men erimga ham çaqiruv qoğozi kelişi mumkinligini bilardim», – deydi u.
Daniil 2018-2019 yillarda motoöqçi qöşinlari safida muddatli harbiy xizmatni ötagan. Unda bir neçta harbiy-öquv mutaxassisliklari bor: tank operator-öqçisi va aloqaçi.
Anastasiya inson huquqlari böyiça ma’lumotlar beruvçi telegram kanallariga a’zo böladi va harbiy xizmatni muqobil fuqarolik xizmati bilan almaştiriş (Alternativnaya grajdanskaya slujba — AGC) huquqi haqida axborot topadi. U eri bilan şunday ariza yozişga qaror qiladi.
Daniilga 21 sentabr, safarbarlik e’lon qilinişi bilanoq, u röyxatdan ötgan ota-onasi uyi joylaşgan Belgorod oblastidagi qişloq fuqarolar yiğinidan qönğiroqlar boşlanadi. Ular tuni bilan qönğiroq qiladi, lekin Daniil javob bermaydi. Ertasi kuni ertalab Daniil qönğiroqqa javob beradi va örnidan turib, narsalarini yiğa boşlaydi.
Qöliga qurol olişni istamagan safarbar qilinganlar alternativ fuqarolik xizmatiga ötkazişni söraşi mumkin. Ammo bu haqda köpçilik bilmaydi. Foto: DONAT SOROKIN/TASS
Oila Daniilning ota-onasi uyidan 160 km uzoqlikda yaşardi. Ular qişloq ma’muriyatiga ularning ayni paytdagi manzili va telefon raqamini beradi. U yerdagilar Daniilga çaqiruv qoğozi kelgani, zudlik bilan qişloq kengaşiga kelişlari kerakligini aytadi.
Igorning hikoyasidagi kabi, Daniilning ota-onasi ham öğli uruşga borişini xohlamaydi, ammo ular öğlini qidirib topişlaridan qörqişadi. Ota-ona öğlini kelişga köndira boşlaydi: «Seni qidirişyapti».
Daniil qişloqqa boriş kerak degan qarorga keladi. Biroq xotini uni qöyib yuborişni xohlamaydi, Anastasiya yiğlaydi, tiz çökib eridan biroz qolişni, nima qiliş mumkinligini öylab körişni söraydi. Daniil «heç qanday qörqinçli joyi yöq, men şunçaki borib nima gapligini bilib kelaman» deya uni tinçlantirişga urinadi. Er-xotin qişloqqa, Daniilning ota-onasi oldiga keladi va butun tunni AGC uçun ariza yoziş bilan ötkazadi.
Ular vijdon e’tiqodi – patsifistik qaraşlar va unga zöravonliklarda qatnaşiş mumkin emasligi haqida ariza yozişadi (diniy e’tiqod tarafdan zöravonlikdan voz keçiş).
Ertasi kuni qişloq kengaşi yana qönğiroq qiladi, Daniilning onasi uning şu yerda ekanini tasdiqlaydi. Ular unga çaqiruv qoğozini olib kelişmaydi, aksinça özi kelişi kerakligini aytişadi. Daniilning hali çaqiruv qoğozini olmagan ukasining rafiqasi va Anastasiya erlarini şimolga olib ketmoqçi böladi. Öşa yerdagi qarindoşlari ularni çaqirib, öz yordamini taklif qiladi.
Ota-ona «qoçiş yoki yaşirinişdan foyda yöq, baribir qayerdadir töxtatib qolişadi yoki topişadi», deya öğillarini qörqita boşlaydi. Daniil boşqa iloj yöqligiga rozi böladi va çaqiruv qoğozi uçun qişloq kengaşiga boradi. Uning turmuş örtoği Anastasiya esa poçta bölimiga borib, erining AGC uçun yozgan arizasini buyurtma xat orqali çaqiruv komissiyasiga, şuningdek, rayon va oblast harbiy komissariatlari, oblast gubernatori va ombudsmaniga yuboradi.
Daniilning çaqiruv qoğozida unga ertasi kuni safarbarlik punktiga kelişi kerakligi aytiladi. Anastasiya eridan yana heç qayerga ketmaslikni iltimos qildi. U rozi böladi, biroq vaziyatga Daniilning onasi aralaşadi.
Rossiyadagi oilalar erlarini uruşga jönatişni istaşmaydi, ammo jinoiy iş oçilişi xavfidan köproq qörqişadi. Foto: AFP
«U ‘nima xohlasangiz şuni qiling, lekin men bunga rozi emasmanʼ dedi. Keyin Daniilni harbiy komissariatga borişga köndiriş uçun har xil narsalarni gapira boşladi. Uning aytişiça, komissariatga bormaslik xizmatdan böyin tovlaş hisoblanadi hamda jinoiy javobgarlikka tortişga asos böladi. Uni olib ketişadi va sud qilib, jarimaga tortişadi, balki qamaşadi. Şuningdek, u öğliga ‘Qamoqxonada senga qiyin böladi, bardoş berolmaysan, seni masxara qilişadi, lekin ular seni baribir armiyaga yuborişadi. Va u yerda ham seni qoçoq deb ustingdan kulişadiʼ deya bosim ötkazdi. Biroq u öğli halok bölişi mumkinligi haqida öylamadi», – deydi Anastasiya.
«Daniilning ota-onasi uruşni qöllab-quvvatlaydimi?» degan savolga Anastasiya «tuşunib bölmaydi» deya javob bergan.
«Erim va men uruşga qarşimiz. Ikkimizning ham Ukrainada döstlarimiz bor va biz fevral oyining boşidan beri juda xavotirdamiz», – deydi u.
Daniil baribir onasining gapiga quloq solib, harbiy komissariatga boradi. Uni öşa kuni Kursk oblastidagi harbiy qismga yuborişadi. Ularga u yerda bir hafta qolişlari, keyin esa Voronej yoki Belgorodga jönatilişlarini aytişadi. Dastlabki kunlarda ular tekşirilib, hujjatlar rasmiylaştirildi, söng maşğulotlar boşlanadi.
«Qaynonam menga ‘sen medalga loyiqsanʼ deb aytdi»
Daniil jönatiş punktiga borgan kuni, uning AGC arizasi allaqaçon öz manzillariga borib yetgan edi. Inson huquqlari böyiça vakil va gubernator ma’muriyati Anastasiyaga murojaat harbiy komissariatga yuborilganini ma’lum qiladi (BBC’da hujjatlarning nusxasi mavjud). Oradan bir hafta ötsa-da, javob kelmaydi.
Anastasiya eri uçun uruşga bormaslikning yagona yöli – AGC ekanini tuşunadi. U huquq himoyaçilari yordamida Daniilning komandiriga eri «maxsus operatsiyada iştirok etişdan boş tortişi», qöliga qurol olmasligi va odam öldirmasligi haqida raport tayyorlaydi.
Anastasiya raport matnini yozadi va uni ertasi kuniyoq birinçi avtobusda erining harbiy qismiga jönaydi. Unga Daniil bilan uçraşişga ruxsat beriladi.
Nazorat-ötkaziş punktida körişiş joyi bor bölib, u yerda odam köp edi. Harbiy qism şahardan uzoqda, atrof töla ofitserlar edi. Bu yerdan maşinasiz deyarli qoçib bölmasdi.
«Harbiy qismda safarbar qilinganlar juda köp. Belgorod oblastidagi hamma odamlar adekvat va bir-birlarini qöllab-quvvatlaydi, yeguliklarni bölişadi, va bu hatto qiziqarli ham», – deydi Daniil xotiniga.
«Ammo u bu vaqtinçalik ekanini tuşunib yetiş kerak. Ularni umuman boşqa narsa kutmoqda», – deydi Anastasiya bunga javoban.
Anastasiya erining taşqi körinişi va jismoniy holatini quyidagiça tasvirlaydi: «U xuddi qamoqdan çiqqandek. Asabiy edi, ovqatga e’tibor bermadi, odam köpligi va şovqin tufayli yaxşi uxlamagandi».
Ammo Daniilga kiyim borasida omad kulib boqadi – barça kiyimlari unga mos tuşadi. Kattaroq va kiçikroq erkaklar uçun kiyimlar yetarli emas edi.
Anastasiya raportning bir neça nusxasini eriga beradi, qanday harakat qiliş kerakligini tuşuntiradi, eslatmani körsatadi. Daniil raportga imzo çekib, uni navbatçiga zobitga beradi. Daniil örganişi va savollarga tayyorgarlik körişi uçun hisobot nusxasidan özida saqlab qoldi.
Anastasiya turmuş örtoğining raporti e’tiborsiz qolmasligi uçun uning raport bergani haqida boş va harbiy garnizon prokuraturasiga ham xat jönatadi.
Bu paytda maşğulotlar allaqaçon boşlangandi, lekin Daniil maşqlarni bajarişdan qoçişga harakat qiladi. 1 oktyabr kuni maşğulotlar tugaşi kerak edi, lekin 29 sentabr kuni ularga yana 10 kunga qolişlarini aytişadi. Safarbar qilinganlar salomatligi va ahvolini sinçiklab tekşiriş böyiça oblast gubernatori buyruği keladi. Şifokorlar Daniilning şikoyatlarini yozib oladi, biroq rasmiy tasdiq zarurligini aytişadi.
Dastlab, çaqiruv qoğozi kelganida, Anastasiya eri va ota-onasidan birinçi bölib söragan narsa – erining ketişini sekinlaştiruvçi tibbiy körsatkiçlari bor-yöqligi böladi. «Men unda ruhiy muammolar va allergiya borligini bilardim, lekin ular heç narsa yöq deyişdi», – deydi Anastasiya.
Öğli frontga yuborilişi aniq bölgaç, ota-ona Anastasiyaga tibbiy guvohnomani berişga rozi böladi. Ma’lum bölişiça, u ularing uyida bölgan. Ular, şuningdek, şifoxonadan qöşimça tasdiqnoma olişga va’da beradi.
«Uning onasi meni eşitişi kerak bölgani va ahmoqlik qilganini tan oldi», – deydi Anastasiya.
Daniilning ota-onasi AGC uçun kerakli tibbiy hujjatlarni yiğib, uni öğliga jönatişga va’da beradi. Anastasiya esa erining noqonuniy ravişda harbiy xizmatga çaqirilişi ustidan şikoyat tayyorlay boşlaydi. 30 oktyabrda u tibbiy ma’lumotnomani oliş uçun qaynotasinikiga yölga çiqadi. Biroq bularning heç qaysi kerak bölmaydi: unga eri qönğiroq qilib, taksida uyga qaytayotganini aytadi. Bu vaqtga kelib, barça hududlardagi hokimiyatlar safarbarlik bilan boğliq janjallarni bartaraf etişga harakat qilayotgandi.
Daniilga uni qöyib yuboriş sababini aytişmaydi. Öşa kuni u xotini bilan kelişilgandek harakat qiladi: maşğulotlardan boş tortib, kazarmada qoladi. Bir kişi uning yoniga kelib, özini «gubernator vakiliman» deb taniştiradi va «Böpti, narsalaringni topşirib, hujjatlaringni olib uyingga ketaver, sen bu yerda kerak emassan», deb aytadi. Keyinçalik ma’lum bölişiça, gubernator tekşiruv ötkazişni va noqonuniy çaqirilganlarning barçasini uyiga qaytarişni buyurgan. Daniil bilan birga yana sakkiz kişi qöyib yuboriladi.
Aynan nimani noqonuniy deb tan olişganini ham Daniilga aytişmaydi. Anastasiyaning öylaşiça bunda köp narsa rol öynagan, xususan, gubernatorga yozilgan xat, harbiy qism komandiriga berilgan raport. Endilikda Daniil qaytib kelgani haqida harbiy komissariatni xabardor qilib, röyxatdan ötişi lozim. Huquq himoyaçilari unga komissariatga xotini bilan borişni maslahat bergan, Daniil Anastasiya nomiga işonçnoma beradi va safarbar qilingani hamda ortga qaytarilgani haqida ma’lumotnomalar nusxalarini olib qaytadi.
Anastasiya tibbiy taşxislarini tasdiqlaş uçun erini yaqin orada kasalxonaga olib bormoqçi. Daniilning ota-onasi öğlining qaytganidan behad xursand bölgan. Daniilning onasi Anastasiyaga «senga medal beriş kerak bolam» deya mamnuniyat bildirgan.
BBC Daniilning ota-onasi bilan boğlana olmagan.
«Qisman safarbarlik»ning birinçi kunidanoq harbiy xizmatga çaqiruv idoralari qonunlarni buzgan hamda jangovar tajribasi bölmagan, kasalliklar bilan oğrigan erkaklarni ham harbiy xizmatga çaqira boşlagan. Şundan söng, rasmiylar safarbarlik ortidan paydo bölayotgan noroziliklarni bartaraf etişga harakat qila boşlaydi.
Hududlarda tekşiruvlar boşlanadi, safarbar etilganlarning bir qismi harbiy xizmatga çaqiruvdan ozod etiladi, şu jumladan, AGC böyiça ariza topşirganlar ham.
3 oktyabr kuni «Vijdon uçun voz keçiş harakati» harbiy komissariatlardan birining birinçi marta patsifistni safarbarlikdan ozod qilgani va «agar davlatga bunday mutaxassislar kerak bölsa» uni AGC böyiça çaqirişini aytganini ma’lum qildi.
Safarbar qilinganlardan qançasi uyiga qaytgani hozirça noma’lum.
