Britaniya boş vazirligi uçun kuraş. Jonson va Sunak yetarliça tarafdorlarga ega
|19:11 / 23.10.202220 1548 min
Foto: BBCRussianFoto: BBCRussian
Liz Trass Buyuk Britaniya boş vazirligi lavozimini tark etgaç, uning örni uçun kuraş avj olmoqda. Hozirça faqat Jamoatlar palatasi rahbari Penni Mordont saylovga öz nomzodini qöyişi haqida e’lon qilgan. Lekin hali jim turgan bölişsa-da, sobiq boş vazir Boris Jonson va uning hukumatida moliya vaziri lavozimida işlagan Rişi Sunak asosiy favoritlar - ular saylovda qatnaşiş uçun zarur bölgan kamida 100 nafar deputat tomonidan qöllab-quvvatlanmoqda.
BBC hisob-kitoblariga köra, şanba kunining ikkinçi yarmiga kelib yozda Konservativ partiya va boş vazirlik uçun bölib ötgan saylovlarda Liz Trassning asosiy raqibi bölgan Sunakni Jamoat palatasida torilar partiyasidan 112 nafar deputat qöllab-quvvatlaşini bildirgan.
Sentyabr oyi boşida boş vazirlik lavozimini egallagan Trass ikki oy ötmasdan iste’foga çiqqanidan keyin yangi rahbarni saylaş uçun partiya bu safar yuqori ötiş çegarasini joriy etdi: Jamoatlar palatasida torilar fraksiyasining kamida 100 nafari tomonidan qöllab-quvvatlanayotgan nomzodgina saylovda iştirok etişi mumkin.
Konservatorlar partiyasi hozirda parlament quyi palatasida 357 mandatga ega bölgani tufayli, saylovda köpi bilan uç nafar nomzod iştirok etişi mumkin.
Dominikan Respublikasida oilasi bilan ta’til ötkazayotgan sobiq boş vazir Boris Jonson şanba kuni tongda Londonga uçib keldi. Guvohlarning sözlariga köra, Jonson boş vazir uçun taqdim etilgan qöriqçilar bilan kelgan bölsa-da, u ekonom-klassda uçgan. U qönişi bilan bayonot berişga şoşilmadi.
Penni Mordontni esa, BBC hisoblariga köra, hozirça 21 nafar deputat qöllab-quvvatlagan. Saylov jarayonida autsayder ekaniga qaramay, u saylovda iştirok etiş niyati haqida birinçi bölib e’lon qildi va u bu borada hozirça yagona bölib turibdi. U hatto partiyaning oddiy a’zolari uçun dastlabki saylovoldi rolikni namoyiş etdi - saylov jarayoni söngida aynan oddiy a’zolar partiya rahbari uçun ovoz berişadi.
Rişi Sunak ham öz uyi atrofida töplangan muxbirlarga hozirça heç narsa demadi. Ammo BBC manbalariga köra, u ham tez orada partiya yetakçiligi uçun nomzodini qöyiş niyatini e’lon qiladi.
Mavzuga oid
Britaniya boş vazirligi örni yakunlangan haftada böş qoldi - Liz Trass iqtisodiy siyosatdagi dastlabki qadamlari muvaffaqiyatsizlikka uçraşi ortidan olti hafta boş vazirlikdan keyin iste’fo berdi.
Partiyaning yangi rahbari va boş vazirni konservatorlar 28 oktyabr kuni saylaşi kutilmoqda.
Jonsonning imkoniyatlari qanday?
Hozirça u saylovga nomzodini qöyiş niyati haqida rasman e’lon qilmadi, ammo uning vakillari bergan ma’lumotga köra, uni allaqaçon 100 dan ortiq deputatlar qöllab-quvvatlamoqda.
Şu bilan birga, Sunakning tarafdorlari Jonsonni qöllayotgan konservator deputatlar röyxatini taqdim etişni söraşmoqda. Ular bunday 100 deputat haqiqatda mavjudligiga şubha bilan qaraşmoqda.
Politologlar esa Boris Jonson yaqinda mojaroli tarzda boş vazirlikdan ketganiga qaramay, unda bu lavozimga qaytiş uçun yaxşi imkoniyat borligini qayd etişmoqda.
Jonsonda partiyada ham, parlamentdan taşqarida ham yetarliça köp tarafdorlar bor. Boşqa tomondan, Jonsonning muxoliflariga köra, aynan partiya elitasi uni yozda boş vazirlikdan quvib solgandi - mojarolar va omma oldida yolğon gapirişi tufayli u partiya uçun ortiqça yuk bölib qolgani, u bilan konservatorlar keyingi saylovlarda ğalaba qozona olmasligi aytilgandi.
Bunday ayblovlar hozir ham Jonsonga töğanoq bölişi mumkin: parlament Jonson Dauning stritdagi «kovid ziyofat» borasidagi ayblovlarni özidan soqit qiliş maqsadida Jamoat palatasida yolğon gapirgani masalasida tekşiruvlarni davom ettirmoqda. Uşbu tergov natijasida Jonsonning deputatlik vakolatlari töxtatilişi va hatto butkul bekor qilinişi mumkin, buni esa boş vazir uçun tasavvur qilib ham bölmaydi.
Boşqa nomzodlar haqida qisqaça
Rişi Sunak
Ruşi Sunak va Penni Mordont yozda Jonson iste’foga çiqqanida Konservativ partiya rahbarligi uçun poygada iştirok etgan, birinçi raundda Sunak katta farq bilan birinçi bölgandi.
Rişi Sunak. Foto: Reuters
U Britaniya parlamenti deputati bölganiga köp vaqt bölmagan - bu 2015 yilda röy bergan. 2019 yilda Jonson hukumatida moliya vaziri (kansler) etib tayinlangan va bu lavozimda 2022 yil 5 iyuliga qadar qolgan, öşanda u öz hamkasbi, soğliqni saqlaş vaziri Sajid Javid ortidan iste’fo bergandi.
Ularning ikkisi ham lavozimidan ketarkan, Boris Jonsonning harakatlarini keskin qoralaşgandi.
Sunak torilarning bölajak yetakçisi sifatida körilayotgandi, ammo uning rafiqasi Akşatu Murti atrofidagi mojaro pand berdi. Otasining Hindistondagi Infosys kompaniyasida katta uluşga ega bölgan va ötgan yili dividendlar sifatida 10 mln funtdan ortiq daromad olgan Murti Britaniyada norezidentlik bahonasida soliq tölaşdan böyin tovlaganlikda ayblangan va bu uning turmuş örtoğining obrösiga putur yetkazgan.
Moliya vaziri ekanida Sunak pandemiya oqibatlariga qarşi kuraşib, lokdaun çoğida iqtisodiyotni qöllab-quvvatlaş uçun katta miqdordagi mablağlarni yönaltirişga majbur bölgandi. Bunday siyosat aslida uning qaraşlariga zid keladi (u özini past soliqlar va yuqori bölmagan davlat xarajatlari tarafdori bölgan an’anaviy konservator deb hisoblaydi), ammo bu uning maşhurligi ortişiga yordam bergan.
Penni Mordont
2019 yilda Penni Mordont Britaniya mudofaa vaziri bölgan tarixdagi ilk ayolga aylanadi.
Penni Mordont. Foto: Reuters
Uning siyosiy faoliyati Devid Kameron hukumatida boşlangan, u öşanda qurolli kuçlar böyiça vazir örinbosari lavozimini egallagan. Konservatorlar partiyasiga esa u ösmirlik çoğidayoq kelgan, u yoş torilar harakati saflarida bölgan.
Hozirda u Jamoatlar palatasi raisi va Vorislik kengaşi lord-raisi hisoblanadi. Şu tufayli u qiroliça Yelizaveta II ölimidan keyingi dafn tadbirlarida iştirok etgandi. Xususan, Çarlz III taxtga çiqqani rasman qayd etilgan hujjatga uning imzosi ham qöyilgan.
Kuraş natijalari böyiça prognozlar
Britaniyaning köplab gazetalari juma kuni Boris Jonsonning Dauning-stritga yana qaytişi bir neça oy oldin tasavvurga siğmagan bölsa-da, endi real ehtimolga aylangani, asosiy kuraş u va Sunak örtasida keçişi haqida yozişdi.
«Bu imkonsiz. Yoki imkoni bormi? Boris Jonson Dauning-strit, 10 ga qaytadimi?» - Daily Express sarlavhasi
Masalan, Daily Mail aynan şu ikki siyosatçi «torilar qalbini zabt etiş uçun kuraşişi», Jonsonda favoritga aylaniş uçun barça imkoniyatlar borligini qayd etdi. Naşr partiyada uning qaytişiga qat’iyan qarşilar mavjudligini tan olgan holda, partiyadagi öz ta’siridan foydalanişi mumkin bölgan oğir vaznli siyosatçilar uni tanlaşini ta’kidlaydi.
Times esa Penni Mordontni hisobdan çiqarmaslikka çaqirib, u yozdagi partiya içidagi saylovlarda syurpriz körsatib, partiya yetakçilari safiga yorib kirganini eslatib, u ham partiyadoşlar orasida katta vaznga egaligiga e’tibor qaratgan.
Konservatorlarning «norasmiy ovozi» hisoblangan Daily Telegraph naşri taxmin qilişiça, Jonson torilarning köpçiligini partiya faqat uning rahbarligida keyingi umummilliy saylovlardan keyin ham hokimiyatni saqlab qolişi mumkinligiga işontirişga qodir.
Hozirda konservatorlarni birlaştira oladigan yagona narsa - bu umummilliy saylovlar qarşisidagi qörquvdir, deya bu fikrga qöşiladi Financial Times.
Allaqaçon barça muxolif partiyalar, şuningdek Uels (bu yerda hukumat leyboristlar tomonidan şakllantirilgan) va Şotlandiya hukumati (hudud Şotlandiya milliy partiyasi tomonidan boşqariladi) zudlik bilan navbatdan taşqari saylovlar ötkazişga çaqirgan.
