Kosmonavtlardagi demontaj. Hokimlik nega «yaxşi niyatdagi» işni qonuniy bajarmadi?
|04:03 / 16.02.202239 42411 min
Toşkent şahri hokimi Kosmonavtlar maydonidagi demontaj işlariga izoh berar ekan, bir neça bor bunga davlatning bir söm puli ketmayotganiga urğu berib, hududni çiroyli qilib qöyişni öziga qöyib berişni söradi. Lekin mazkur madaniy meros obektida buziş işlari tegişli tartibda amalga oşirilmagan.
13-14 fevral kunlari Toşkent şahri Yakkasaroy tumanidagi Kosmonavtlar maydonida kosmonavt Vladimir Jonibekov byusti atrofidagi granit plitalari köçirib taşlangan. «Gazeta.uz» saytida bu holat haqidagi fotosuratlar e’lon qilingaç, Toşkent şahar Madaniy meros agentligi hududning demontaj işlari ruxsatsiz boşlanganini ma’lum qildi.
«1984 yilda oçilgan «Koinot» yodgorligi (rasmiy nomi) monumental san’at yodgorliklari röyxatiga kiritilgan va (Vazirlar Mahkamasining 2019 yil 4 oktyabrdagi qarori bilan) davlat muhofazasiga olingan.
Qonunçilikka muvofiq, madaniy va moddiy meros obektlarida quriliş, ta’mirlaş va restavratsiya işlarini faqat Madaniy meros agentligi huzuridagi Ilmiy-ekspert kengaşi tasdiqlaganidan keyin amalga oşirişga ruxsat beriladi. Yuqoridagi holatda esa demontaj işlariga bu kabi ruxsat olinmagan.
Madaniy meros agentligi xodimlari hodisa joyiga borgaç, Toşkent şahar hokimligi tomonidan obekt atrofiga yotqizilgan marmar (brusçatkalar)ni almaştiriş rejalaştirilganini aniqladi. Yodgorlik buzilmagan, rekonstruksiya qilayotgan Mimar Group’ga esa ogohlantiriş berilgan. Iş töxtatildi», deyiladi boşqarma bayonotida.
Lekin maydondagi granit plitalarni köçirib taşlaş davom ettirilgan.
Yakkasaroy tumani hokimi Anvar Sayfiddinov loyiha haqida oldidan xabar berilmaganini işlarni şoşilinç boşlaşga töğri kelgani va bu «şanba va yakşanba kunlari töğri kelib qolgani» bilan izohlagan.
U jurnalistlar bilan muloqotda hokimiyat «yaxşi maqsadlarni közlagani» haqida gapirdi. Keyinroq Toşkent şahri hokimi Jahongir Ortiqxöjayev ham bu iş aholiga qulaylik yaratiş maqsadida qilinayotganini ta’kidladi.
Toşkent şahri hokimi Jahongir Ortiqxöjayev
15 fevral kuni Kun.uz muxbiri monumental san’at yodgorliklari röyxatiga kiritilgan uşbu yodgorlik atrofidagi holatni örganiş maqsadida majmua hududida böldi.
Mavzuga oid
Aniqlanişiça, 13 fevral kuni maydonning pastki qismidagi plitalar işçilar tomonidan buzilgan, 14 fevral kuni kuni bevosita yodgorlik ostiga yotqizilgan qora marmar plitalar sindirilgan. 15 fevral kuni esa maydondan qöporib olingan plitalar olib ketiş uçun maxsus texnikalarga joylandi.
Örganiş jarayonida hududga Toşkent şahar hokimi Jahongir Ortiqxöjayev ham yetib kelgan va sayt muxbiriga holat haqida izoh berdi. Uning aytişiça, hududda mahalliy aholi vakillari iltimosi bilan rekonstruksiya işlari boşlangan.
«Maydonni tozalaşyapti hozir. Hozir yaxşisini (brusçatkalarni) zavodda tayyorlaşyapti, olib kelişadi. Pastdagi zinalar qoladi. Avval qanday bölsa, şunday böladi, faqat tekis, yangi granitlar böladi.
Aholi bizga bolalarimiz skeyt uçadi, şu yerda yuramiz, tekislab beringlar, deya iltimos qilgan. Mana şu atrofda 6 ming 850ta oila turadi. Bizga iltimos, talab böldi. «Mana şu yerniyam sal çiroyli qilib beringlar, odamlarimiz şu yerda ötirişadi», deyişdi.
Masalan, marmarlarning orasi 10 santimetrlab qoçib ketgandi. Odamlarning oyoği qoqiladi. Orqa tarafni körgan bölsangiz, svetofor ostini yaşil hudud qilamiz», – dedi hokim.
Undan «Koinot» yodgorligi hududi demontaj qilinayotganda nega Madaniy meros agentligi xulosasi olinmagani haqida söralgan.
«Kelişilgan hammasi. Mana Aziz Abduhakimov hozir keladi. Özi buni biz qilişimiz kerak emas. Madaniy merosning özi qilişi kerak. Hokimiyatning işi emas aslida. Endi şuni tartibga solib qöyaylik, deb tartibga solyapmiz.
Agar notöğri iş qilayotgan bölsak, aytinglar. Davlatning puli ketayotgani yöq. Homiylik asosida qilinyapti. Quruvçilar qilib beryapti. Davlatning xarajati bölayotgani yöq. Agar bu xato iş bölayotgan bölsa, aytinglar. Asl maqsad xatolikdami yoki mendan ayb topişmi? Masalan, siz jurnalissiz.
Maqsad – mana şu joyni obod qiliş. Inson qadri yili bölgani uçun, aholi roziligini oliş. Mana şu yerda keçasi, işdan keyin dam oluvçilar roziligini oliş. Töğrimi?
Agar asl maqsad şu bölsa, aholi roziligini oliş bölsa, 10 kungina sabr qilinglar. Agar notöğri bölsa, meni har qança ayblaşlaringga roziman.
Agar 10 kundan keyin aholi norozi bölsa, qança ayblasangiz roziman. 10 kundan keyin. Böldi, böldi. Mening fikrimça, şu. Böldi.
Mana şuni çiroyli qilişga qöyib beringlar. Bir söm davlatning puli ketmayapti. Aholi roziligi, şu yerda aylanişi uçun qilyapmiz. Iltimos, şu yerni çiroyli qilişga qöyib beringlar. Böldi, men madaniy merosgayam tegmayman, atrofi obod böladi. Xuddi şunday «Monument mujyestva» (Jasorat monumenti) obod qilindi. Töğrimi, körganmisiz, qanaqa edi, qanaqa böldi.
Xuddi şunga öxşab, Xalqlar döstligi maydonini ham qilganmiz. Böldi, boşqa savolingizga javob berolmayman.
Agar mana şu madaniy merosning bir joyiga tiğ tegsa, meni javobgarlikka tortasiz. Agar millatga, xalqimizga yaxşi bölsin desangiz, 10 kun sabr qiling. Boşqa narsani aylantirganingiz bilan meni... Şaharda qaçon iş ketadi? Tezroq iş ketişi kerak, kun yoruğ. Tezroq bu issiq kunlardan foydalanişimiz kerak», degan u.
Suhbat davomida Kun.uz muxbiri maydondagi granit plitalar 1984 yilda Şarof Raşidov davrida örnatilganini eslatib, ular ham saqlab qolinişga loyiq ekanini bildirgan.
«Döstim, Şarof Raşidov qurgan. Joylari jannatda bölsin. E’tirof qilaman, ular köp işlar qilgan. Bizgayam nasib qilsin ularday uluğ inson bölişni. Lekin bu plitalar yoşini yaşab böldi – 30 yildan oşdi.
10 kun sabr qilinglar. Hozir aylantirib nima qilasiz? Jurnalissiz, bilaman... Agar hozir hayp qilmoqçi bölsangiz, yuring, men sizga köp hayplar... Agar mening ustimdan yozmoqçi bölsangiz yoki boşqa iş qilmoqçi bölsangiz, yuring, men sizga köp narsalarni körsatib beraman.
Hozir bularni olyapsiz-u, bitgandan keyin ham kelib olasiz. Agar yomon bölsa, Ortiqxöjayev buzibdi buni deb aytasiz. Yaxşi bölsa, yaxşi qilibdi, baraka topsin deb aytasiz.
Prezidentimizning topşiriqlarini bajaribdi, insonlar bilan gaplaşibdi, aholi rozi bölibdi, degan gapni yozasiz. Rozimisiz?» degan hokim.
Jahongir Ortiqxöjayev yana 15 kundan keyin gaplaşişini eslatadi.
«Men Gazeta.uz’dan ham, Kun.uz’dan ham köra, mahalliy aholi, şahrimiz xalqining hurmatini qadrlayman, uluğ köraman.
Kun.uz bugun bor, ertaga yöq. Töğrimi? Sizlar bitta MÇJmi? Bir kunda 3 ming MÇJ yopilib, 3 mingtasi oçilyapti. Lekin millat mana şu yerda yaşaydi», – deydi u.
Muloqotga voqea joyiga yetib kelgan boş vazir örinbosari, Turizm va sport vaziri Aziz Abduhakimov ham qöşilgan.
Turizm va sport vaziri Aziz Abduhakimov
«Vaziyatni OAV orqali öqigaç, hurmatli hokimimiz bilan gaplaşdik. Hokimimiz hozir aytganidek, bu işlar agentlik bilan kelişmasdan boşlangan, lekin bu yerda çindan yaxşi maqsadlar bölgan.
Hozirga kelib, bilişimça, hokimimiz tezkor ravişda hamma loyiha va materiallarini tayyorlab qöydi va bizning ekspertlar bilan işni boşlab yubordi. Materiallarni bugun yana körib çiqamiz. Biz ularga toşlar rangi, sifati kabi barça talablarni tuşuntirib berdik.
Lekin haqiqatan ham, ta’kidlaş kerakki, bu joy madaniy meros obekti ekani tufayli öz talablari bor. Ya’ni avval loyiha qilinişi, u esa barça bosqiçlardan ötişi kerak. Şundan keyingina bunday işlarni boşlaş mumkin. Biz bu böyiça hokimga murojaat qildik va hokim kerakli narsalarni qilib bermoqda», – dedi Abduhakimov.
U mavzu borasida Kun.uz muxbiri savollariga ham javob qaytargan.
— «Koinot» yodgorligi majmuasi monumental san’at yodgorliklari röyxatiga kiritilgan. Toşkent şahar Madaniy meros boşqarmasi bu borada demontaj işlari agentlik bilan kelişilmaganini ma’lum qildi. Hokimlik esa xulosalar endi olinganini aytmoqda.
Aytingçi, madaniy meros obektini buzib bölingandan keyin unga xulosalarni tayyorlaş qançalik töğri?
— Albatta, bu notöğri. Avvallari bu borada na ma’muriy va na jinoiy javobgarlik belgilanişi holati kuzatilgan. Hozir esa aniq tizim yaratdik.
Avvallari madaniy meros obektlari faqat Madaniyat vazirligi qoşidagi kiçik departament miqyosida himoya qilingan. Hozir esa u töla davlat organiga aylantirilib, hatto alohida agentlik ham mavjud. Bundan taşqari, Vazirlar Mahkamasi qoşida bu böyiça alohida inspeksiya ham işlab turibdi. Şuningdek, Boş prokuratura qoşida boşqarma taşkil etilgan.
— Kosmonavtlar maydonidagi holat böyiça kimdir javobgarlikka tortiladimi?
— Hozir bu borada juda qattiq va vertikal tizim yaratilgan. Qayerda qonun buzilişi holati bölsa, aybdorlar aniqlanib, javobgarlikka tortilyapti. Bu obekt misolida esa haqiqatan ham tartib buzilgan. Uni esa yuristlar bilan örganib çiqib, xulosamizni qilamiz.
Bu yerda qonun talablarini bajartiriş va ikkinçi tomondan tuşuniş kerakki, holat tezkorlik bilan bölganiga alohida sabablar bor. Masalan, Toşkentga köplab va şu jumladan, yuqori darajali mehmonlar keladi. Işlar şu tufayli ham tezkorlik bilan taşkil qilingan.
Hozir eşitişimça, hokim ham öz uzrini söradi. Ya’ni bular hudud madaniy meros obekti ekanini örganmasdan turib, boşlab yuborgan, bu – notöğri.
Biz bu borada tegişli çoralarni köramiz va şuningdek, asosiy maqsad – aholi dam oladigan çiroyli maskanni tiklab oliş.
— Siz aholi dam oladigan joy qiliş kerak deyapsiz, xöş, bu yer töliq yangilanar ekan, keyin uni madaniy meros obekti deyiş mumkin böladimi? U qandaydir yangidan qurilgan maydongina bölib qolmaydimi?
— Yöq, masalaga bunday yondaşiş notöğri böladi. Bu yerda kosmonavt Jonibekovning byusti va uning orqasidagi kompozitsiyaga töğridan töğri ta’sir yöq. Biz bu masalada hokim bilan telefon orqali juda uzoq gaplaşdik. Uning menga tuşuntirib bergani – yoğingarçiliklar vaqtida bu yerda suv yiğilib, marmarlar buzilgan. Şundan kelib çiqib, uni tartibga keltirişga qaror qilişgan.
Men sizlar tutgan pozitsiyaga yana bir bor qöşilaman. Işlar boşlanişidan avval keng jamoatçilik bilan kelişib, qonun doirasida qilinişi kerak edi.
Bu holat nafaqat Toşkent şahar hokimligi, qolaversa, viloyatlarda ham örganib, keyin iş boşlaşga xulosa bölişi kerak.
Ilyos Safarov tayyorladi.
Tasvirçi va montaj ustasi – Abduqodir Tölqinov.
