Евро-2024 мезбонлиги учун Германия – Туркия қарама-қаршилиги: бугун ғолиб аниқ бўлади

Бугун, 26 сентябрь куни УЕФА 2024 йилги Европа чемпионатининг финал босқичи қайси мамлакатда бўлишини эълон қилади. Даъвогарлар иккита – Германия ва Туркия.

Аввалбошдан фақат ушбу икки давлат мезбонлик учун курашиб келди. Германия 2014 йил сентябрь ойида Англия ҳукумати билан келишиб олган бўлиб, унга кўра инглизлар Евро-2024`га даъво қилмайдиган бўлди. Бунинг эвазига германияликлар Евро-2020 нинг ҳал қилувчи ўйинлари (ярим финал ва финал баҳслари) Лондонда ўтишига қаршилик кўрсатишмади. Шу тариқа, Германия асосий рақиби деб кўрилган номзод билан муроса йўлини танлаб, 10 йилдан кейинги мусобақани ўзида ўтказиш учун катта қадам ташлаган эди.

Германия ҳозирга қадар 2 марта Жаҳон чемпионати ва 1 марта Европа чемпионатини ўзида қабул қилган. Туркияда эса бундай йирик мусобақаларга мезбонлик қилиш тажрибаси йўқ.

Сайлов кампанияси давомида немислар УЕФАни ўз мамлакатининг барқарор ва хавфсиз экани, Европа Иттифоқига аъзо экани ва қитъа марказида жойлашгани бутун Европадан ташриф буюрадиган мухлисларга қулайлик туғдиришини катта устунлик сифатида кўрсатиб келди. Ўз навбатида, Туркия томони 2008, 2012 ва 2016 йилги Европа чемпионатлари мезбонлиги учун курашда қатнашиб, имкониятни бой бергани туфайли қитъа футболининг бош ташкилоти ниҳоят ушбу мамлакатга ишонч билдиришидан умид қилмоқда.

Жумладан, Туркия Евро-2016 мезбонлиги учун сайловда биргина кам овоз тўплаган ҳолда Францияга имкониятни бой берган эди. УЕФАнинг ўша вақтдаги президенти Мишель Платини бунда асосий тўсиқ бўлгани айтилган. Шундан сўнг Ражаб Тоййиб Эрдўған ҳукумати 2020 йилда бўлиб ўтадиган Европа чемпионати ва ёзги Олимпиада мезбонлиги учун курашларни ҳам муваффақиятсиз якунлади.

Германия расмийлари давлатнинг ижтимоий соҳадаги сиёсати туркларникига қараганда анча демократик ва очиқроқ руҳда эканини таъкидлаб келишди. Хусусан, икки давлатнинг тайёргарлиги тўғрисидаги УЕФА ҳисоботида ҳам Туркияда «инсон ҳуқуқлари борасида ҳаракатлар режасининг мавжуд эмаслиги эътиборга олиниши керак бўлган омил» экани қайд этиб ўтилган.

Таъкидлаш ўринлики, тарихда илк маротаба йирик футбол мусобақаси мезбонини аниқлаш мезонлари орасига инсон ҳуқуқлари таъминотининг даражаси ҳам киритилди. Евро-2024ни ўзида ўтказиш учун УЕФАга ариза билан чиққан мамлакатлардан БМТнинг «Бизнес ва инсон ҳуқуқлари соҳасидаги асосий принциплар»и бўйича ҳам ҳисобот тақдим этиш сўралди.

Иккала номзод ҳам 51 та ўйиндан иборат бўладиган мусобақа учун 10 тадан стадионни тақдим этган.

Германиядаги ареналарнинг барчаси ҳозирнинг ўзидаёқ тайёр ҳолатда ва улар орасидан фақат Дюссельдорфдаги стадионгина ЖЧ-2006 ўйинларидан четда қолган. Берлин (70 минг томошабинга мўлжалланган) ва Мюнхендаги (60 минг) асосий ўйингоҳлар финал баҳсини қабул қилиши мумкин. Ушбу стадионлар 2012 ва 2015 йилларда Европа Чемпионлар лигаси финалига мезбонлик қилган.

Туркия тақдим этган ареналар орасида Анқарадаги бош стадион ҳозир кенгайтириш ишлари кетаётгани муносабати билан фойдаланишга шай ҳолатда эмас. Агар бу мамлакат Евро мезбонлигини қўлга киритса, Истанбулдаги «Отатурк» олимпия стадиони ЕЧЛ-2020 финалидан кейин қайтадан қурилади ва томошабинлар сиғими 85 минг кишига етказилади.

Баъзи кузатувчилар ЕЧЛнинг 2020 йилги финалини ўтказиш ҳуқуқи Туркияга берилгани бежизга эмаслиги, бу билан УЕФА туркларнинг қитъа чемпионати учун аризасини яна бир марта рад этишга ҳозирлик кўрган бўлиши мумкинлиги ҳақида айтишмоқда.

Икки мамлакатдан ташқари, УЕФА ҳақида ҳам гапирадиган бўлсак, ташкилотнинг Европа чемпионатлари орқали топадиган даромади ўз қарамоғидаги 55 та федерацияни молиялаштиришда катта ёрдам беради. 24 жамоа иштирок этган 2016 йилги илк қитъа биринчилигида УЕФАнинг даромади 2 миллиард евро атрофида бўлди (2,35 млрд доллар), фойда эса 847,3 млн еврони ташкил этди. Ташкилот шундан 610,5 млн еврони ўзига аъзо федерацияларни 2020 йилга қадар молиялаштиришга йўналтирди. Яъни, ҳар бир федерацияга 11,1 млн евродан ажратилди.

«Масаланинг иқтисодий жиҳати ўта муҳим аҳамиятга эга», - деган эди УЕФА президенти Александер Чеферин Германиянинг ZDF телеканалига берган интервьюсида.

Дарҳақиқат, молиявий томондан қаралса, Туркиянинг имкониятлари Германияникидан сезиларли камроқ экани ҳақиқат. Немислар 300 мингдан ошиқроқ чипта сотилишини ваъда қилган. Туркия аризасида кўрсатган 10 та стадиондан 3 тасининг сиғими 35 мингдан камроқ, Германия таклиф этаётган ареналарнинг ҳар бири эса камида 46 минг томошабинни ўз бағрида сиғдира олади. Албатта, туркларнинг бу борада бироз устунлик тарафи йўқ эмас. Аризадаги барча стадионлар Туркия Спорт вазирлигига қарашли ва ҳукумат уларни УЕФАга бепул асосда ижарага беришга тайёр.

Дарвоқе, Туркия лирасининг сўнгги вақтларда УЕФА иш кўрадиган валюта – еврога нисбатан ўз қийматини қарийб икки баробарга йўқотгани ҳам эътиборга олиниши шубҳасиз.

Бугун УЕФА Ижроия қўмитасининг 17 аъзоси Евро-2024 мезбонини аниқлашда овоз бериш учун Швейцариянинг Ньон шаҳридаги бош штаб-квартирада йиғилади. Овоз бериш олдидан якуний тақдимотлар бўлиб ўтади. Якуний хулоса Тошкент вақти билан соат 18:00да эълон қилиниши кутилмоқда.