Фарғоналик тадбиркорнинг меҳнатлари электр танқислиги оқибатида пучга чиқмоқда(ми?)

KUN.UZ таҳририятига Фарғона вилояти, Фарғона туманида фаолиятини кенг тармоқда бошлаб, муаммоларга дуч келган тадбиркор томонидан юборилган мурожаат келиб тушди. Ишбилармон йигит билан учрашиш мақсадида йўлга отландик.

Тимурбек Абдумажидов Фарғона туманининг Хонқиз қишлоғидаги “Сойбўйи” маҳалласи гузарида бундан 8 ой муқаддам қурилиши тугалланмаган касалхона биносида тадбиркорликни бошлади.

У бинони таъмирдан чиқаргач, қишлоқ аҳли учун энг зарур бўлган - нон маҳсулотлари ишлаб чиқариш, тикувчилик цехи, қишлоқ хўжалик маҳсулотларини сақлаш учун совутгичли камера ва турли маиший хизмат шохобчаларини юргизишга бел боғлаб, маҳаллада истиқомат қилувчи 17 нафар фуқарони доимий иш билан таъминлаган.

Юқорида келтирилган ишларни рўёбга чиқаришнинг машаққати эса барчага аён. Афтодаҳол бинони таъмирдан чиқариш, ускуна ва дастгоҳлар сотиб олиш, ҳужжатларни расмийлаштириш, коммуникация тизимини яратиш катта суммадаги харажатлар эвазига бўлади.

Ёз ойларида ишлар рисоладагидек юришди. Тадбиркор ҳам, ишчилар ҳам аста-секин юксалаётган фаолиятдан кўнгиллари тўқ эди. Баҳор, ёз ўтиб, куз келгач эса Тимур энг катта муаммога дуч келди. Бу ўша, қишлоқ жойларда тадбиркорликка кишан бўлаётган – ЭЛЕКТР ТАНҚИСЛИГИ МУАММОСИ ЭДИ.

Мана, бир ойдирки, ишчилар куннинг ярмини бекор ўтказишяпти. Электрдаги ҳаддан зиёд узилишлар ортидан эса қатор муаммолар юзага келган.

Булар:

1. Ишчилар иш ҳақининг камайиши;
2. Буюртмаларнинг кечикиши ва мижозларнинг ишончсизлиги ортиши;
3. Даромад топиш ўрнига зиёнга ишлаш.

Иш куни давомида қишлоққа электр бор-йўғи 4 соат берилмоқда. Унда ҳам  жадвал бўйича эмас, палапартиш равишда.

Бундай шароитда тадбиркорлик қилиб бўладими?

Нон цехига кирамиз. Қишлоқ аёллари замонавий печларда буханка пиширишни ҳадисини олибди. Печ суюлтирилган газга мослашган бўлсада, унинг кўп қисми электр билан ишлар экан.

“Шу йилнинг апрель ойида 1 литр суюлтирилган газ нархи 1300-1400 сўм эди, ҳозир 3000-3800 сўм оралиғида бўляпти. Агар хамирни қориб, печда пишириш пайтида ток ўчса, 1 миллион сўмлик хомашё увол. Электр тармоқларига мурожаат қилавериб, натижа бўлмаганидан бошни ушлаб ўтирибмиз”, — дейди тадбиркор.

Тикув цехида чақалоқлар кийими тикиляпти. Афсуски, 10 нафар қиз-жувон электр ўчганида тикув машинасига термулиб ўтиришга мажбур. Бежирим тикилган кийимлар жамланмасининг сифати  кўзни қувонтиради.

100 тонна мева-сабзавотни сақлаш учун мўлжалланган совутгич ҳам электр муаммоси туфайли зўр-базўр ишлаб турибди.

Тимур Абдумажидов Жанубий Кореяда ишлаш чоғида кўриб келган шароитларни қишлоқ жойда қўлламоқчи бўлгани таҳсинга лойиқ. У ишчилар учун, биринчи навбатда, худди шаҳардагидек, замонавий дам олиш, ювиниш хоналарини қурдирган. Тадбиркорнинг  қишлоқда яхши лойиҳаси амалга оширмоқчи бўлгани, бор маблағини сарфлаб бизнесга тиккани наҳотки ўзини оқламаса?!

Энди ёш ишбилармон йигитнинг бугунги ҳолатга нисбатан таҳлилий фикрини эшитинг:

“Ахир, бу муаммо фақат менда эмас ва бугун пайдо бўлмаган. Бу муаммо бир неча йиллардан буён бутун Ўзбекистон халқини, энг аввало, тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланувчиларни қийнаб келмоқда. Қишлоқларимиз бир неча йиллар аввал табиий газ тармоғидан узилган.

Ҳозирда республикада, асосан, кўп қаватли уйлар ва айрим ҳудудларгина табиий газ билан таъминланган. Аҳолининг катта қисми бу неъматдан бебаҳра қолмоқда. “Ўзтрансгаз”нинг ахборотларига қулоқ соладиган бўлсак, ҳаммаси рисоладагидек. “Хонадон тармоққа уланган”, дегани, табиий газ билан таъминланган дегани эмаску? “Ўзтрансгаз” эса Хитойга 4-магистрал қувурни тортишни ташвишини қиляпти. Аҳоли табиий газ билан тўлиқ таъминланмас экан, иситиш ва бошқа мақсадлар учун табиий газ ўрнига электр энергиясидан фойдаланишга тўғри келади. Кўриб турганимиздек, табиий газ таъминотидаги муаммо, электр энергиясига бўлган талабнинг сунъий ошишига ва ички электр энергияси ишлаб чиқариш қувватларининг талабни қондиролмай, электр энергиясидаги узилишларни вужудга келишига сабаб бўлмоқда. Бу масалани мутасаддилар яхши тушуниб турганига шубҳамиз йўқ. Мени қизиқтираётган нарса, қачонлардир  аҳоли яна доимий равишда табиий газ билан таъминланармикан ёки экспорт устуворлигича қолармикан?

Халқни рози қилишнинг энг осон йўли, унинг энг оғриқли дардига малҳам бўлиш. Сўнгги 10 йилликда қишда жон сақлаш учун қанча боғлар, тутзорлар кесилиб кетди. Бу эса пиллачиликни оқсашига сабаб бўлмоқда. Кўриб турганимиздек, биргина табиий газ муамоси бир-бирига боғлиқ бўлган бир неча муаммоларни келтириб чиқармоқда.

Бир неча йил иш юзасидан Жанубий Корея Республикасида бўлдим. Барчага маълумки Корея Республикаси ер ости қазилма бойликлари жиҳатидан ўта қашшоқ. Деярли фойдали қазилмаларига эга бўлмаган, хусусан, табиий газ қазиб олинмайдиган давлат. Табиий газ тўлиқ четдан импорт қилинади. Яқин йилларга қадар аҳоли истеъмоли учун суюлтирилган газдан фойдаланиб келинган бўлса, улар энди босқичма-босқич қувурлар орқали аҳолига табиий газ етказиб беришни йўлга қўймоқда. Буни кўриб, “Ўзбекистон табиий газ захираси ва қазиб олиш бўйича дунёда етакчилардан. Қачондир халқ манфаати биринчи ўринга қўйилиб, чекка-чекка қишлоқларга хам зангори олов етиб борар?”, деган умид уйғонади кишида.

Бизда аҳолига табиий газ етказиб бериш талаб даражасида бўлмасада инфратузилма мавжуд. Фақат хоҳиш бўлса бас. Лекин табиий газ таъминоти тўғрисида гап очилса, мутасаддилар томонидан аҳолининг қарздорлиги масаласи ўртага кўндаланг қўйилади. Ахир буларнинг ҳеч бири ечиб бўлмас муаммолар эмаску? Сизларга бу гапларни айтишдан  мақсадим, аҳолига табиий газ етказиб бериш бўйича ҳукуматимиз стратегияси қандай? Батафсил ўрганиб, мақола тайёрласангизлар. Сизлардан чиройли мақола ва мутасаддилардан халқ кўнглини хотиржам қилувчи жавоб кутиб қоламиз”, — деди у.

Тадбиркорнинг гапларида жон бор. Бугунги кунда электр танқислигининг энг катта сабаби, аҳоли хонадонлари ва халқ хўжалиги объектларининг иситиш мавсумида бор кучни электрга бераётганига ҳам боғлаш мумкин.

Бироқ  Фарғона вилояти ва Фарғона тумани электр тармоқлари қишлоқ жойда маҳаллий аҳолини иш билан таъминлаб, ишлаб чиқаришни юргизаётган тадбиркорларга шароит яратиб беришга эътибор қаратсалар бўлар эди. Тадбиркорнинг иши юришса, аҳолининг қозони қайнаб, юрт фаровон бўлади. Биз Фарғона электр тармоқлари мазкур муаммоли ҳолатга қандай ижобий ечим топишини кузатамиз.

Табиий газ масаласи эса алоҳида мавзу...    

Элмурод Эрматов,
KUN.UZ мухбири.
Тасвирчи: Аҳрорбек Ёқубжонов