Ўзбекистон Республикаси норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳаси муҳокамаси порталида «Текстил ва тикув-трикотаж саноатида соҳанинг экспорт салоҳиятини юксалтиришга йўналтирилган ислоҳотларни янада чуқурлаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги ҳужжат лойиҳаси эълон қилинди.
Бу менинг хотирамдаги соҳани бошқаришнинг мавжуд – эскирган тизимини сақлаб қолиш очиқдан очиқ лобби қилинаётган ва маъмурчилик ислоҳотини йўқ қилишга қаратилган иккинчи ҳужжат лойиҳасидир, — деб ёзади иқтисодчи эксперт Юлий Юсупов. — Биринчиси «Электротехника саноатини ривожлантиришнинг қўшимча чора-тадбирлари тўғрисида» деб номланган эди ва у ҳақида ўз вақтида мен мақола ҳам ёзган эдим.
Келинг, бир нечта савол қўйиб, уларга жавоб берайлик:
Соҳалар устидан давлат бошқаруви тизимини ислоҳ қилиш нега керак?
Айни пайтда иқтисодиётнинг кўплаб соҳалари бозор иқтисодиёти принципларига мутлақо зид бўлган услубларда тартибга солиниб келиняпти. Тартибга солиш билан «ассоциация»лар, «концерн»лар ёки камтаргина «акциядорлик жамияти»ларига айлантирилган собиқ вазирликлар шуғулланишмоқда ва улар ўзига хос бўлмаган қуйидаги функцияларни бажаришмоқда:
- Соҳани ривожлантириш сиёсатини белгилаш, соҳа ишлаши керак бўлган қоидаларни ишлаб чиқиш (булар вазирлик, ҳукумат ва парламент функциясидир);
- Мазкур сиёсатни амалга ошириш, масалан, рухсатнома, лицензия бериш, стандартлар ва бошқа нарсаларни белгилаш (бу давлат агентлиги функцияси);
- Ўрнатилган қоидаларнинг бажарилишини назорат қилиш (давлат инспекцияси функцияси);
- Соҳа корхоналари манфаатларини илгари суриш (кўнгилли ассоциация функцияси);
- Тижорат фаолияти (бу билан мустақил тижорат корхоналари шуғулланиши керак).
Буларнинг барчаси билан битта идора шуғулланадиган бўлса манфаатлар тўқнашуви юз бериши шундоқ кўриниб турибди. Биз учун ҳаётий зарур бўлган ислоҳотнинг моҳияти ушбу функцияларнинг барчасини бир биридан мустақил тузилмалар ўртасида ажратилган бўлишига эришишдир. Чунки, битта муассасанинг ўзи сиёсатни белгилаб, ўзи уни амалга ошириши, ўзи шу сиёсат объекти бўлиши ва ўзини ўзи назорат қилиши мумкин эмас, ахир. Бу соғлом тафаккур чегарасидан чиқиб кетган, туриб битган абсурднинг ўзгинаси-ку?! Лекин бугун иқтисодиётимизнинг кўплаб соҳалари айнан мана шундай абсурд усуллар билан бошқарилмоқда. Самарасизлик, монополизм ва коррупцияга ҳам шулар сабаб бўлмоқда.
