У қамалди, мулки олиб қўйилди, 23 йил сарсон бўлди. Андижонлик тадбиркор тарихи

Иқтисодий барқарорликка эришиш минглаб тадбиркорлар, мансабдор шахслар ва ишчи-хизматчиларнинг заҳматли меҳнатлари эвазига барпо этилади. Бу меҳнатларнинг энг оғир юки тадбиркорлар гарданига тушади. Бир тадбиркорга нисбатан қилинган ноҳақлик шундай фаолиятни бошлаш иштиёқида турган юзлаб кишиларнинг ниятининг сўнишига сабаб бўлади.

Андижонлик тадбиркор Ҳошимжон Норхўжаев ҳам ҳақиқат қарор топиши учун қаттиқ чиранмоқда. Бу чираниш 23 йилдирки сўнгани йўқ. Унинг муаммоси матбуотда ва телевидениеда ёритилган. Бу тадбиркор бизга ҳам мурожаат қилди. Бу мурожаат тадбиркорнинг 300 минг долларга тенг мулки олиб қўйилиши ҳақида.

Видео: Mover (tas-ix)

Видео: Youtube

«Амалдорлар қалбаки ордер тайёрлашди»

«Мустақилликнинг дастлабки йилларида Россиядан жиҳозлар олиб келиб, тадбиркорликни йўлга қўймоқчи бўлдим. Советлар пайтида бизни савдогар, чайқовчи дейишарди. Мустақилликдан кейин тадбиркорликка эътибор бериш менга жуда қўл келди. Эски россиялик танишларимдан сармоя олиб келдим. Бошида ишларим яхши юришди. 300 минг АҚШ долларига тенг маблағга иккита музқаймоқ цехи олиб келдим. 1994-95 йилларда яхшигина даромад қилдим. Ишим анча кўзга ташланди. Мендан нафақат Наманган, Фарғона, балки Самарқанддан ҳам келиб музқаймоқ олиб кетишар эди. Тадбиркорлигимни яна ҳам кенгайтираман деб ният қилгандим. 1000 бош қорамол сотиб олиб, сутни ҳам ўзимизда йўлга қўяман дегандим. 1995 йил 1 январда заводни олиб келтирдим ҳам. Ёзда қуриб битказдик. Барча ишларни кредит олмасдан бажардим. 300 минг долларни россияликлардан, 150 минг долларни ўзимиздаги сармоядорлардан олдим.

Ўша вақтлари Қобилжон Обидов деган вилоят ҳокимимиз бор эди. 1995 йил 25 сентябрда у кишининг ўғли, вилоят МХХ бошлиғи ва бошқа амалдорлар, хусусан тадбиркорларни қўллаб-қувватлаш ташкилоти вакиллари келишиб қалбаки ордер тайёрлашган экан. Шу ҳужжат асосида мени цехимдан ҳайдаб чиқаришди. Ҳеч қандай суд қарорисиз. Қилган ишларинг ноқонуний деб олиб кетишди. Бу ишларнинг ҳаммаси ўша вақтда матбуотда чоп этилган», дейди мурожаатчи.

Давлат идораларидаги сарсонлик

Мулклар қалбаки ордер билан олиб чиқиб кетилганидан сўнг, бу масалада кўплаб суд мажлислари ўтказилган. Масалан, 1996 йил 2 июлда Андижон вилоят хўжалик судининг 5-33 рақамли назорат тартибидаги қарори билан мулк тортиб олинишига асос бўлган давлат ордерлари ҳақиқий эмас деб топилади. Ушбу жараён ҳужжат сохталаштириш дея эътироф этилади. Суд қарорлари гоҳ у томонга, гоҳ бу томонга чиқарилавергандан сўнг, тадбиркор Олий хўжалик судига мурожаат қилади. Ўша йилнинг сентябрида Олий хўжалик суди қарори билан ордер ҳақиқий эмас деб топилиши ҳақидаги қарор ўз кучида қолдирилади. Бироқ, 1997 йил 10 февраль куни Андижон шаҳар судининг ҳал қилув қарори билан эса Ҳошимжон Норхўжаевни айбли хатти-ҳаракатларга эга дея баҳолайди. Бу қарор Олий суд қарори билан бекор қилинади. 1998 йил ноябрь ойида эса Фарғона вилоят суди томонидан Норхўжаевнинг хатти-ҳаракатларида жиноят аломатлари аниқланди, дея белгиланади. Содир этилган жиноятлар қуйидагилар:

- Жиноят Кодексининг 167-моддаси 4-қисм «а» банди - Ўзлаштириш ёки растрата йўли билан талон-торож қилиш,

- 233-модда – Банд солинган мулкни қонунга хилоф равишда тасарруф этиш;

- 173-модда - Мулкни қасддан нобуд қилиш ёки унга зарар етказиш;

Унга нисбатан мол-мулки мусодара қилиниб 12 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланади. Бу суд ҳукмида ёзилишича, бир юридик шахс ичидаги ҳиссадорлар ўртасида низо юзага келган ва низо ҳал этилмай Норхўжаев ускуналарни олиб чиқиб кетмоқчи бўлади ва ускуналарга зарар етказади. Бу суд қарори 2000 йил 29 февраль куни Олий суд томонидан бекор қилинади ва қайта терговга юборилади.

Мурожаатчининг сўзларига кўра, бундай суд мажлислари ва тергов ишларидан талайгинасини кўрган, бир неча марта 2008-2010 ва 2012-2017 йиллар оралиғида «ўтириб ҳам чиққан». Аммо, ҳақиқат учун курашишда давом этган.

Ўша давр матбуоти

Бу воқеалар ўша даврдаги матбуотнинг ҳам назаридан четда қолмайди. Воқеа юзасидан эълон қилинган мақолаларда эътиборимизни тортган жумлаларни келтириб ўтсак:

«Ҳа, «Қолган ишга қор ёғар» деганлари шу бўлса керак-да! Андижондаги музқаймоқ цехи можароси ҳақиқатан ҳам аччиқ ичакдек чўзилиб кетди. Бу масалани жами 6 маротаба (қуйидан юқоригача) кўрган хўжалик судлари ишни «Қуёш-94» фирмаси фойдасига ҳал қилди» дея ёзилади газетасининг «Ижрони ким таъминлайди?» номли мақолада.

Ҳуррият газетасининг ўзида бир неча бор мақолалар эълон қилинган.

«1995 йил 25 сентябрь ва 18 октябрь кунлари ўша пайтда Андижон вилоят прокуратураси бўлим бошлиғи (вилоят хўжалик суди раиси) Фазлиддин Шамсиддинов, вилоят ҳокимлиги бўлим мудири (Асака шаҳар суди раиси) М.Холматов, Андижон шаҳар ИИБ бошлиғи ўринбосари (эндиликда шаҳар ИИБ II-бўлинмаси бошлиғи) Азиз Омонхонов (яна бир неча савлатли шахслар иштирокида) ҳеч қандай суд қарорисиз (!), мансаб ваколатидан четга чиққан ҳолда «Қуёш-94» фирмаси ходимларини иш жойидан зўравонларча ҳайдаб, қаршиликни куч билан енгиб, фирмага тегишли жуда кўп миқдордаги хомашё ва мол-мулкни талон-торож этгани, натижада фирманинг кўп ҳужжатлари йўқолганини алоҳида таъкидлагандик.

Азиз Омонхоновнинг айтишича, у киши томонидан қилинган барча ишлар Андижон вилоят ИИБ собиқ бошлиғи, милиция генерал-лейтенанти Т.С.Муродхўжаевнинг оғзаки буйруғига асосан амалга оширилган эмиш.

Милиция ходими бошлиқ буюрган ҳар қандай ишни (қонунга зид бўлса ҳам) қилиб кетаверадими?», дейилади Турсунали Акбаров муаллифлигидаги «Мулк қани?» номли мақолада.

Булардан ташқари, «Элчига ўлим йўқ» (Адолат газетаси, 1997 йил 23 август), «Адолат қарор топди» (Адолат газетаси, 2001 йил 11 май), «Келажакка ишониб яшайман» ва «Тарозининг палласи тенглашмаса...» (Адолат газетаси, 1997 йил 4 сентябрь) сарлавҳали мақолалар шулар жумласидан.

Замонамизда нима гап?

Хоҳлаймизми йўқми барибир тарихни ўзгартира олмаймиз. Жиноят қилганлар бўлса айби аниқланиб жазоси берилган ёки ҳеч бўлмаса тадбиркорга тортиб олинган мулки қайтариб берилгандир деб сўрасак, мулклар ҳали ҳам бошқалар қўлида экан.

Маълум бўлишича, 2018 йил 26 ноябрда Андижон вилояти прокуратураси Ўта оғир жиноятларни тергов қилиш бўлими томонидан жиноят ишини тугатиш ҳақида қарор чиқарилган. Ушбу ҳужжатда ҳам берилган ордерлар қалбакилиги айтилади. Жумладан, Н. Акбаров (ўша вақтда Давлат мулкини бошқариш ва тадбиркорликни қўллаб-қувватлаш Давлат қўмитаси Андижон вилоят бошқармаси бошлиғи) Т. Верховская томонидан берилган сохта ҳужжатлар асосида 20.03.1995 ва 30.11.1995 саналарида тайёрлангани айтилади. Бундан ташқари, Х.Норхўжаевнинг хатти-ҳаракатларида жиноят аломатлари йўқлиги туфайли 173-модда бўйича жиноят таркиби йўқ деб оқланиши айтилади. Бу мулкни тортиб олинишида қатнашган шахслар И.Ишонходжаев, Ж.Зокиров ва Т.Верховскаянинг ҳаракатларида жиноят аломатлари борлиги айтилади. Бу жиноятларда Жиноят Кодексининг 209-моддаси «в» банди, яъни мансаб сохтакорлиги борлиги айтилади. И.Долимовнинг ҳаракати эса 206-модда бўйича Ҳокимият ёки мансаб ваколати доирасидан четга чиқиш дея баҳоланади. Бироқ, уларнинг жавобгарликка тортиш муддати ўтгани сабабли жиноят иши тугатилади. Уларнинг жиноятлари барча ҳужжатларда кўрсатилмоқда, бироқ тадбиркорнинг мулки ҳақида ҳеч ерда тилга олинмаган.

Бундай ноаниқликларни ойдинлаштириш мақсадида Андижон вилоят прокуратурасида бўлиб, Ўта оғир жиноятларни тергов қилиш бўлими катта прокурори Акмалжон Комилов билан учрашдик.

«Бизнинг бўлимимиз томонидан фуқаро Норхўжаевга нисбатан қўзғатилган жиноят иши бўйича дастлабки тергов ҳаракатлари олиб борилиб, вилоят прокуратурасининг Ўта оғир жиноятларни тергов қилиш бўлими томонидан Жиноят-процессуал кодексининг 84-моддаси билан жиноят ишини ҳаракатдан тўхтатиш қарорлари назорат тартибида ўрганиб чиқилган. Қабул қилинган қонунлар ўрганиб чиқилганда, Норхўжаев аризасида келтирилган важлари текширилмагани сабабли ушбу қарор бекор қилинган. Ҳозирги кунда ушбу жиноят иши юзасидан қўшимча тергов ҳаракатлари олиб борилмоқда. Аризада келтирилган важлар тўлиқ ва холисона текшириш инобатга олинган. Ҳошимжон Норхўжаевга қонунда белгиланган тартибда жавоб хати берилиши таъминланади. Ҳар бир ҳолат атрофлича ўрганилади, қонуний баҳо берилади. Айблилик даражаси ҳам ўрганилиб чиқилади. Тергов якуни бўйича фуқаролик ёки суд тартибида кўрилиши белгиланади», дея таъкидлайди ҳуқуқ ҳимоячиси.

Бундай ҳолларда кўпчилик ҳуқуқни мухофаза органи ходимлари «навбатчи» жавоб сифатида шундай сўзлардан фойдаланишади. Аслида, бу сўзларнинг таг замирида кўплаб маъноларни уқиш мумкин.

Бу инсоннинг бошидан кечирганларини китоб қилиб ёзиш мумкин. Ўз даврида коррупцияга ботган тизим ортидан азият чеккан тадбиркор ўз мулкларидан, соғлиғидан ва энг ачинарлиси давлат идораларига бўлган ишончни йўқотган. Йиллар давомида адолат излаб юрса-ю, қўлига бир энлик қоғоз бериб, ишни ёпишса?

Президент солиқ сиёсатига бағишланган йиғилишда шуни таъкидлаб ўтган эди: «Қанчалик мураккаб бўлмасин, бошлаган ислоҳотларимизни охиригача етказишимиз зарур. Ҳалол тадбиркор доимо давлат ҳимоясида, менинг ҳимоямда».

Ҳозирги ислоҳотларга ишониб ўзини ўққа-чўққа ураётган бу тадбиркор ҳамон сарсон қилинмоқда. Бизнингча, бу тадбиркорнинг иши катта прокурор айтганидек, қонуний охирги ечимини топса, адолатдан бўлар эди...

Мухбир: Баҳодир Аҳмедов
Тасвирчи: Муҳаммаджон Ғаниев