«Яна ўша сиёсат давом этмоқда» — Шароф Рашидов туманида лалми ерларда ғалла эккан фермерлар нимадан норози?

«Жиззах вилояти Шароф Рашидов тумани ҳокими айрим фермерлар режадан ортиқ буғдой бермагани учун уларнинг далаларидаги ғалла ўриб олинишини тақиқлаб қўйди. Туман ҳокими Зойир Мирзаев режа бажарилиши учун шартномадан ташқари яна 3 центнердан буғдой топширишни талаб қиляпти. Шартномага асосан ҳар гектаридан 5 центнер буғдой топширишимиз керак, лекин 8 центнер топширишга мажбурмиз. Буни топширмасдан иложимиз йўқ. Бизнинг ўз ҳаққимиз бўлган буғдойимизни қақшатиб ўриб кетишадими? Ахир, шартномадан ортиғи деҳқонники бўлиши керак эмасми? Бизда ҳам бола-чақа бор, умид билан шу буғдойдан тегармикин, деб мўлтираб турган ишчиларимиз бор. Қўшимча мажбурият, муттаҳамликдан бошқа нарса эмас», дея Kun.uz’га мурожаат йўллашган тумандаги «Равот» маҳалла фуқаролар йиғинидаги бир гуруҳ фермерлар.

Вазиятни ўрганиш мақсадида Шароф Рашидов туманидаги фермерлар билан учрашдик.

— «Равот» — осмонга қараган юрт, дейди эскилар. Мен бежиз бу иборани келтирмадим. Биз лалми ерларда меҳнат қиламиз. Йигирма йилдан бери фермерман, айни дамда 67 гектарли фермер хўжалигини ўғлим бошқаради. Бу йил ёғингарчилик яхши келгани туфайли, Худога беҳисоб шукр, яқин беш йилда ололмаган ҳосилимизни оляпмиз. Ўтган йили режани бажара олмаганимиздан етмаган буғдойни бозор нархида сотиб олиб давлатга топширганмиз. Яширишдан нима фойда? Аммо бу йилги ҳосилни кўриб ўтган йилги қийинчиликларимиз эсдан чиқди, деб қувонганимизда, бари бекор эканлигини билдик.

Гап шундаки — жорий йилнинг 5 июнь куни туман ҳокими Зойир Мирзаев «Равот» МФЙда йиғилиш ўтказган. Шу йиғилишда барча фермер хўжаликлари вакиллари иштирок этишган. Ҳоким барча фермерларга йиғилишда шартномада белгиланган 5 центнер ўрнига 8 центнер ғалла топшириш кераклигини айтибди. Рози бўлмаган фермерларнинг даласига комбайн берилмаслигига эътироз билдирганларга «яна 3 центнердан берсанг, ўриб беради, бўлмаса йўқ», дебди.

Шунча меҳнат қилсак, шартномани бажарсак, ўзимизнинг ва ишчиларнинг ҳақи қолган бўлса, шуни ҳам ололмасак, ахир бу нима деган гап, ҳосилни кўриб биз фермерлар ҳам жуда хурсанд бўлган эдик. Лекин, дўппини сал эртароқ осмонга отибмизми, дейман. Чунки, аввалги йиллар қандай бўлган бўлса, ўшандай сиёсат давом этяпти. Яна фермерлар устидан зўравонлик, яна режа бажарилиши учун фермерларни қақшатиш... Ахир, бу жазирама кунларда буғдойнинг далада қолиб кетиши, камида 10 фоиз ҳосилни йўқотиш, дегани. Чунки, буғдой қуриб-қақшаб кетса, комбайн ўраётганда 10 фоиз бошоқ синиб йўқ бўлади», — дейди Даврон ота Аҳмедов

«Президентимиз, халқни ўйлаб қанча қарорлар чиқаряпти-ю, маҳаллий раҳбарлар нуқул тескарисини қилади. Биз дон қабул қилиш комбинати ва ҳокимлик билан уч томонлама шартномани йил бошида тузганмиз. Шартнома тузилдими, демак, фақат ўша шартномада кўрсатилган тоннани топширишимиз шарт, ундан ортгани ўзимизники эмасми?

Ўша куни йиғилишда мен туман ҳокимига бундай шартга рози эмаслигимни билдирдим. Менга туман ҳокими бузғунчилик қилмасдан йиғилишни тарк этишимни буюрди. «Менга сенинг ўша берадиган 5 центнеринг ҳам керак эмас», — деди туман ҳокими. Менинг атрофимдаги барча фермерларнинг ғалласи ўрилди. Аммо менинг даламга комбайн беришмади. Энг қизиғи — шартнома бўйича 21 тонна буғдой топширишим керак, ҳокимлик вакилининг қўлидаги қоғозда эса 48 тонна буғдой ўрилиши ёзилган. Бу қандай адолатсизлик?!!

Сизга ёлғон — бизга чин, дон комбинатларидан сотиб олиб келган уруғликни экиб ҳам барака топмайсиз, тенг ярми қум ва тошдан иборат уруғликни мажбуран сотиб олиб экиб ҳосил етиштириш мумкинми? 2018–2019 йилги ҳосил учун Ғаллаорол туман «Сангзор паррандалари» товуқ фермаси омборхонасидан паррандалар озуқаси учун мўлжалланган уруғликни олиб келиб экдик. Бу уруғликни тозалашга кетган вақтимиз ҳақида гапириб ўтирмайман. Шу уруғликдан ғалла етиштирдик деб ўйлайсизми? Асло! Агар биз бозордан уруғлик сотиб олиб келиб экмаганимизда шу ҳосилнинг ўндан бирини ҳам ололмасдик. Мен икки йилдан бери фермерлик қиламан, ўтган йили қанча сарсон бўлганимизни шу ердаги барча фермерлар тасдиқлаб беради. Ўзингиз биласиз, лалми ерларда буғдой етиштиришнинг ўзи бўлмайди. Фермер хўжалигидаги ишчиларимиздан қарзимиз бор. Давлатга режани топширишимиз керак, деб режа бажарилмаганда бозор нархида буғдой сотиб олиб топширганмиз. Чорваси борлар чорвасини сотишди, улови борлар уловини. Нега энди пешона теримизни шундай қўшқўллаб топширишимиз керак?», — дейди фермер Дилшод Амонлиқов.

Фермерларни қийнаётган муаммолар юзасидан изоҳ олиш мақсадида Шароф Рашидов тумани ҳокимига учраганимизда, туман ҳокими Зойир Мирзаев фермерлар вазиятни бўрттиришга уринаётганликларини айтиб ўтди.

«5 июнь куни ҳақиқатдан ҳам «Равот» МФЙда йиғилиш ўтказганмиз. Мен шуни таъкидлашим лозимки, сиз айтаётган «Равот» МФЙда режа бўйича 2100 гектар ерга ғалла экилиши керак эди. Ҳисоб-китобларга кўра, бугун у ерда 5068 гектар ерга уруғ қадалган. Демак, улар ортиқча ерга ғалла экишган. Лалми ерларга буғдой экишнинг ўзига хос қонун-қоидалари бор. Фермер даланинг 50 фоизига буғдой экиб ярим далани дам олдириши лозим. Аммо сизга мурожаат қилган фермерлар бу қоидага амал қилмай 100 фоиз далага буғдой экишган.

Шунингдек, сиз айтаётган ўша фермерларнинг бирортаси йиллар давомида туман МТП ҳисоб рақамига пул ўтказмаган. Ёқилғи ҳақида айтмай ҳам қўя қолай. Биз бу ҳақда йил бошидаёқ фермерлар билан келишиб олганмиз, уларни огоҳлантирганман. Бу каби ноқонуний ишларни аниқлаганимизда йиғилиш ўтказиб, режадаги 5 центнер ўрнига 8 центнер берилиши лозимлигини айтганмиз.

Айни пайтда ҳар бир кг буғдой учун 1020 сўмдан пул тўланаётган бўлса. Биз қўшимча буғдой топширган фермерларга 1320 сўмдан тўланишини ҳам айтдик. Давлатга ортиқча буғдой топширган фермерларимиз автомобиль ҳам олишяпти. Уларга керакли шароитларни яратяпмиз. Туманда 40та комбайн бор. Бу комбайнлар навбати билан фермерларнинг ҳосилини ўрмоқда.

Яна бир бор айтаман: ҳеч бир фермерга тазйиқ ўтказиш ҳолатлари бўлмаган. Даладаги ҳосил охирги бошоғигача ўриб олинади, биз ёмон таклиф қилмадик. «Равот» МФЙда 160та фермер хўжалиги бўлса жуда кўпчилигининг техникаси йўқ. Ҳосилдан тушган пулларни ҳисоб рақамига ўтказиб бериб, уч фермерни бирлаштириб лизинг асосида техника сотиб олишларига имконият яратиб бермоқчимиз. Буни ўзлари билан келишилган ҳолда қиляпмиз-ку?», — дейди Шароф Рашидов туман ҳокими Зойир Мирзаев.

«Бир йигит жуда камбағал экан. Камбағаллигидан нолиб донишманднинг ёнига борибди. Донишманддан мен қачон бой бўламан деб савол сўрабди. Шунда донишманд унга ўн беш йилгача шундай камбағал бўласан, деб жавоб берибди. Йигит «ўн беш йилдан сўнг бойиб кетаманми?» деб сўраганида, донишманд: «йўқ, шу қашшоқ ҳаётга кўникиб қоласан», дея жавоб берган экан.

Халқ орасида тингловчини кулдириш учун айтиладиган латифа замирида аччиқ ҳақиқат ётибди. Бугун Жиззах тумандаги «Равот»да 160та фермер хўжалиги фаолият юритади. Нега ҳар йили ҳукумат томонидан деҳқон-фермерларнинг ишини енгиллаштириш учун турли қарор ва фармонлар чиқади-ю улар қоғозларда бажарилиб, амалда бажарилмай қолиб кетаверади. Мажбур бўлдик, мурожаат билан чиқдик, лекин қолган фермерлар индамай айтилган центнерни топширишяпти.

Тўғри, биз далага 100 фоиз ғалла экканмиз. Бунинг ўзига яраша сабаблари бор. Ўтган йилларда режани бажаролмай ўз ёнимиздан харажат қилиб буғдой сотиб олганмиз. Қарздорлигимиз кўп. Сабаби шу! Бугун биз ҳаққимизни талаб қилганимиз учун кимларгадир ёмон кўринишимиз аниқ. Лекин қачонгача? Фермер ҳаққини талаб қилмаса, ҳокимлардан қўрқса, ички ишлар ходимининг зуғумига учраса... қачон унинг косаси оқаради ёки латифадаги ўша йигитга ўхшаб «шу қоидаларга ўрганиб қолишимиз» керакми?», — дейди Турсунмурод Собиров.

Биз билан суҳбатда бўлган 20 нафарга яқин деҳқон фермерлар муаммо тинч йўл билан ҳал бўлишига умид қилишини билдиришди.

«Бизни туман ҳокими эшитмайди», дейишди улар...

Хуллас, масала очиқлигича қолмоқда. Ортиқча буғдой топширишни истамаган фермерлар ғалласи ҳануз далада ўрилмай турибди. Умид қиламизки, мутасаддилар бу масалага жиддий эътибор қаратади ва фермерларнинг муаммоси ҳал этилади.

Гулчеҳра ШАРИПОВА,

Kun.uz мухбири