Жанубий Кореядаги ватандошлар билиши керак бўлган 10та тавсия
|02:22 / 25.11.201991 31610 мин
Kun.uz'нинг Жанубий Кореядаги мухбири Элдор Воҳидов «Корея кундалиги» рукнидаги навбатдаги мақоласида бу мамлакатга ўқиш ё ишлаш учун келаётган ватандошлар билиши тавсия этиладиган ўнта муҳим маълумотни санаб ўтади.
1. Ҳеч қачон ўз номингиздан бошқаларга техник қурилмалар олишга рухсат берманг!
Кореяда уяли алоқа воситаларини ҳеч қандай бошланғич тўловсиз сотиб олиш мумкин. Пулини ойма-ой тўлаб туриш шарти билан, чекловсиз интернетга уланиш имконини берувчи замонавий смартфонларни осонгина қўлга киритса бўлади. Бундай услубда смартфон сотиб олишни қисқагина қилиб «Line phone» деб аташади.
Ушбу тартиб мамлакатга эндигина кириб келган ҳар қандай содда инсонни ўзига тортиши табиий. Аслида бунинг салбий жиҳати йўқ, муаммо юзага келишига сабаб эса расмийлаштириш жараёнидаги товламачилик ёки ишончни суистеъмол қилиш ҳолатларида кузатилади.
Шу мавзуда гап кетганда юрагим ортга тортаверади. Бир эмас, икки бор чув тушдим. Кореяга келгач, баъзи иш-юмушлар сабаб нотаниш кишилар билан яқин алоқалар шаклланиб қолар экан. Худди шундай, мен жуда ишончли деб билган инсонга 6 ойлик шартнома асосида янги русумдаги мобил телефонни менинг номимдан олишига розилик бергандим. Ойлик тўловларни мунтазам бажариш у кишининг бўйнида эди. Яқинда бу воқеага бир йил бўлади, мен эса телефон қарзини уз, дея ортидан қувиб юрибман.
Хулоса шуки, ҳар қандай вазиятда ҳам ўз номингиздан бошқа бировга автомашина, мобил телефон ёки бошқа қурилмалар олишга рухсат бериш – катта хато.
Мамлакатда ноқонуний яшаётган инсонлар: «Моддий масалаларни ўзим қоплайман, шунчаки, машина ёки мобил телефонни сенинг номингга расмийлаштирайлик» каби таклифлар билан чиқиб қолишлари мумкин. Рухсат беришдан олдин, юқоридаги ҳолатларни инобатга олинг. Огоҳлик зарар қилмайди.
Гаджетлар билан боғлиқ яна бир долзарб масалалардан бири – «Line phone» телефонларини сотиш жараёни бўлиб, бунда савдо менежерларининг ёлғон гапириши ёки муҳим маълумотни атайин беркитиш ҳоллари харидорга қимматга тушади.
«Бир ойдан кейин уздириб ташласангиз бўлади, бепул Wi-Fi ўрнатиб берамиз, совғага яна битта смартфон» – энг кўп ишлатиладиган ёлғонлар шулар. Ачинарлиси, бу ишларни ҳар доим ҳам бегоналар эмас, баъзан ўзимизникилар ҳам қилаётгани. Шундай экан, унутманг, шошиб қарор қабул қилиш зарарингизга ишлаши мумкин.
Мавзуга оид
2. Рақамли Кореяни ҳис этинг, хизматлардан замонавий услубда фойдаланинг
Жанубий Корея – шубҳасиз, дунёнинг энг инновацион давлатларидан бири. Бу ерда «қоғоз-ручка» ё жамоат транспорти учун чипта кўтариб юриш ярашмайди. Имконият бор экан, инновацияларни чинакамига ҳис этиш керак. Аммо биз оламшумул қулайликларлар ҳақида эмас, кундалик турмушда доим асқотадиган жиҳатларга эътибор қаратамиз.
Шаҳарлараро жамоат транспорти яхши йўлга қўйилган. Поезд ёки автобусдан фойдаланишда кассага бориб билет олиш шарт эмас. Мобил телефонга махсус иловани ўрнатган ҳолда ўз режангизга кўра олдиндан харид қилишингиз мумкин.
«KorailTalk» поезд учун, «고속버스 티머니» автобус учун қўл келади. Шаҳар ичкарисидаги жамоат транспорти тўлиқ электрон тизимга ўтказилган. Бу ҳақда «Корея кундалиги» рукнидаги аввалги мақолаларда батафсил тўхталган эдик.
Интернет банк – кредит карталардан фойдаланиш ҳали тўлиқ урфдан қолмаган бўлса-да, кўпчилик онлайн тўлов тизимини маъқул кўрмоқда. Мобил иловалар орқали тўловларни осон ва тез амалга ошириш мумкин. Ўтказмалар KakaoPay, NaverPay ёки ҳар бир банкнинг ўз иловаси орқали бажарилади.
Кореяни онлайн савдосиз тасаввур қилиш мушкул. «Coupang» – корейсларнинг «Amazon»и. Бу илова ҳақида ортиқча тўхталишга ҳожат йўқ. Таъкидлаб ўтмоқчи бўлганимиз шуки, аксарият янги фойдаланувчилар сотиб олинган маҳсулот кўнгилдагидек чиқмаслиги эҳтимоли борлиги учун ҳам бу хизматдан фойдаланмаслигини айтишади. Қолаверса, аксар онлайн дўконлар ўз фаолиятини фақат корейс тилида олиб боради.
Корейс тилини билмаслик ёки тажрибасизлик оқибатида кўнгилдагидек маҳсулот сотиб ололмаган юртдошлар диққатига: Ҳар бир онлайн савдо турида маҳсулотни муқобил бошқа турига алмаштириш ёки кичик жарима эвазига бутунлай қайтариб юбориш хизмати мавжуд.
Шахсий тажрибамда ҳам бу ҳол кузатилди. Сайтдаги товар шарҳига етарлича тушунмай, арзонлигига қизиқиб олганим – «Airpods» қулоқчинлари аслида фақатгина чап қулоқ учун мўлжалланган, бир дона қулоқчин бўлиб чиқди. Устига устак қувватлагичи ҳам йўқ. Уч кун ичида қайтариб юбориш мумкин бўлса-да, эплай олмаганимиз учун деярли 90 доллар қулоғини ушлаб кетди. Фойдага қолгани эса яхшигина дарс бўлди!
Давлат идоралари хизматидан фойдаланишда аҳоли вақтини тежаш учун онлайн навбат тизимлари йўлга қўйилган. Чет эл фуқаролари тез-тез келиб турадиган Иммиграция идоралари ҳам шулар жумласидан. Hikorea.go.kr сайти орқали олдиндан навбат банд қилиб қўйиб, соатлаб кутиб қолишнинг олдини олса бўлади.
3. Кўчмас мулк билан боғлиқ масалалар
Чет элликлар учун Кореяда турар жой масаласини ҳал қилишнинг асосан 3 хил йўли бор: талабалар ётоқхонаси, меҳмонхона ёки квартира. Ётоқхона ва меҳмонхона бўйича кўп нарса тушунарли. Биз квартира ижарасининг муҳим жиҳатларига эътибор қаратамиз.
Маълум муддат битта жойда яшаш учун «пудонгсан» билан қонуний шартнома тузилади. Визангиз тури қанақалигидан қатъи назар, шартномани қисқароқ муддатга тузиш керак.
Одатда бундай уйларга кириш учун олдиндан 300-1500 доллар атрофида депозит пули қўйилади. Белгиланган муддат мобайнида шартнома шартлари бузилмаса, мазкур депозит қайтарилади. Акс ҳолда, қонуний жиҳатдан сиз талабгор бўла олмайсиз.
Режаларингизга қараб, масалан бир йил шу манзилда истиқомат қилиш ниятингиз бўлган тақдирда ҳам 3 ойлик шартнома тузиш масъулиятни бироз бўлса-да енгиллатади. Чунки икки-уч ой ўтгач, турли сабаблар билан бошқа шаҳарга кўчиб ўтиш зарурати туғилиши эҳтимоли бор.
Яна бир муҳим қоида. Корея Республикаси қонунларига кўра, бир ҳудуддан бошқа ҳудудга кўчган пайт 14 кундан кечиктирмаган ҳолда шахсни тасдиқловчи ID-карта маълумотларига янги манзилни киритиш талаб этилади. Шу муддатни ўтказиб юбориб, жарима тўлаган юртдошларимиз ҳам йўқ эмас.
4. Ҳайдовчилик гувоҳномасисиз машина бошқариш тавсия этилмайди
Тан олиб айтиш керак, жуда кўп ҳамюртларимизни ҳайдовчилик ҳуқуқини берувчи ҳужжатларсиз автомобил бошқарувида кўриш мумкин. «Шунча йилдан бери ҳайдаб юрибмиз, биров ғинг демади» дея фикр билдирадиганлар ҳам учраб туради. Ҳа рост, ЙҲХ ходимлари йўқ, ҳайдовчилар деярли ҳеч қачон текширилмайди. Лекин кўза кунда эмас, кунида синади, деган мақол бор. Синганда ҳам бутунлай чилпарчин бўлиб кетиши мумкин.
Ҳайдовчи тажрибали бўлиши, хато қилмаслиги мумкиндир балки, лекин бошқа бир ҳайдовчининг айби билан автоҳалокат юзага келган тақдирда айбдорлик ҳужжати йўқ томонга бурилиб кетади.
Биргина гувоҳноманинг йўқлиги маълум муддат (1-3 йил)га автомобиль бошқариш ҳуқуқидан маҳрум қилиш ёки 10 минг долларгача жарима билан жазоланиши мумкин.
Худо кўрсатмасин, мабодо сиз бошқараётган автомобиль иштирокида ҳалокат содир бўлса, ўзингизни йўқотмай дарҳол вазиятни қўлга олиш, машина тўқнашган нуқтани, нариги машина ичкарисини, авторақамни суратга тушириш тавсия этилади.
Баъзан шундай ҳоллар ҳам бўлганки, автоҳалокатга учраган иккинчи томон машинада ёш бола бор эди, қўрқиб кетди, дея одатдагидан кўпроқ товон пули талаб қилган.
5. Огоҳ бўлинг: «Иш топиб берамиз!»
Меҳнат муносабатлари Кореяга бораётган ҳамюртларимизнинг аксариятига тааллуқли. Ишга эҳтиёж бор экан, иш топиб берадиган ишбилармонларнинг ҳам ови бароридан келаверади. Аммо шундай кишилар ҳам борки, инсофни бир четга суриб, фақат ўз манфаатларини ўйлайди.
Жуда кўпчилик юртдошларимизнинг шикоятига сабаб бўлаётган муаммо – бегона эмас, ўзимизнинг шоввозлар томонидан бўлаётган товламачилик ҳолатларидир.
Кимдир йўқ ишга жойлаштириш эвазига ҳақ олиб, қочиб қолса, бошқа биров меҳнаткашнинг ойлигидан доимий равишда маълум миқдорни ундириб боради.
Менинг тажрибамда ҳам шунга ўхшаш ҳолат юз берди. Қўшни давлат вакиллари Кореянинг чеккароқ шаҳарчасида очилган янги ошхонага ошпаз сифатида ишга таклиф қилишди. Дарсдан ташқари қулай вақтда ишлашимга, мўмай кунлик маошга келишгандик. Пухта ўйламай бизнес бошлагани сабаб бир ой ичида банкрот бўлди, фойда уёқда турсин, қарз билан чиқди. Биз ҳам ишлаган вақтимизга куйиб қолавердик, тахминан $800 иш ҳақи берилиши кутилган эди… Товламачилик бўлмаса-да, меҳнатимиз эвазига ҳақ ололмадик.
Бу каби ҳолатлар асосан талабалар билан, меҳнатнинг турли шаклларида учраши мумкин. Тавсиямиз эса тушунарли: эҳтиёткор бўлинг, ишга киришдан олдин сўраб-суриштиринг.
Эслатиб ўтамиз, Кореядаги меҳнат турлари ҳақида рукннинг аввалги мақолаларида батафсил ёритилган эди.
