Ўзбекистонда Озон қатламини бузувчи моддалардан фойдаланишни тўхтатиш бўйича Миллий дастур тасдиқланади

Вазирлар Маҳкамасининг “Озон қатламини бузувчи моддалардан фойдаланишни тўхтатиш бўйича Миллий дастурни тасдиқлаш тўғрисида”ги қарори лойиҳаси эълон қилинди.

Миллий дастур Ўзбекистон Республикаси томонидан Монреаль протоколи ҳамда ушбу протоколга киритилган Лондон, Копенгаген, Монреаль ва Пекин тузатишлари доирасида қабул қилинган барча мажбуриятларни ижро этилишини ўз ичига қамраб олади.

Миллий дастурда озон қатламини емирувчи моддаларни импорт ва экспорт қилишни лицензиялаш ва тартибга солишнинг глобал тизимини яратиш, метилбромид ишлаб чиқаришни тўхтатиш жадвалига ўзгартириш киритиш, шунингдек, ГХФУ истеъмоли янги даражасини белгилаш, ушбу тузатишларни ратификация қилмаган давлатлар билан ҳар қандай озон қатламини емирувчи моддалар савдосини тақиқлаш назарда тутилган.

Бундан ташқари, Миллий дастурда ГХФУ, хлорфторуглерод (ХФУ) ва галон ишлаб чиқаришни тартибга солиш бўйича қўшимча чора-тадбирлар, бромхлорметанни ишлаб чиқариш ва истеъмол қилишга чекловлар ҳисобга олинган.

Миллий дастур ўтган давр мобайнида халқ хўжалигининг турли тармоқларида озон қатламини емирувчи моддалардан фойдаланиш, давлат органлари ва ташкилотлар томонидан озон қатламини емирувчи моддалардан фойдаланишни қисқартириш бўйича амалга оширилган чора-тадбирлар тўғрисидаги маълумотларни таҳлил қилиш асосида ишлаб чиқилган.

Шунингдек, Миллий дастур ташкилий ва стратегик чора-тадбирлар, озон қатламини емирувчи моддалардан фойдаланишни тўхтатиш бўйича республика томонидан қабул қилинган халқаро мажбуриятларнинг бажарилишини норматив тартибга солиш ва озон қатламига салбий таъсир этмайдиган “тоза” технологияларга босқичма-босқич ўтиш ҳамда юқори глобал исиш салоҳиятига эга гидрофторуглеродлар (ГФУ) истеъмолидан воз кечиш билан боғлиқ масалаларни ўз ичига олган.

Миллий дастур Ўзбекистон Республикаси томонидан Вена конвенцияси ва Монреаль протоколи ва унга киритилган тузатишлардаги мажбуриятларининг бажарилишини таъминлаш, ҳамда техник ва молиявий ёрдам кўрсатиш бўйича ГЭЖ талабларига мувофиқ халқаро ҳамкорликни чуқурлаштиришга қаратилган.

Миллий дастур озон қатлами емирилишини тўхтатишдан атроф муҳитнинг яхшиланиши, озонга зарар етказмайдиган технологияларга ўтишнинг иқтисодий фойдалари, шунингдек, иссиқхона эффектига эга бўлган ГФУ истеъмолини босқичма-босқич қисқартиришни ҳисобга олади. Дастур ҳар бир гуруҳ учун ОБМ истеъмолдан чиқариш жадвали стратегик йўналишини белгилайди.

Монреаль протоколи билан юклатилган мажбуриятларни бажаришда:

Монреаль протоколида белгиланган озон қатламини бузувчи моддаларни унинг учун хавфсиз бўлган моддаларга алмаштириш бўйича талабларни ўз муддатида бажариш;

Ўзбекистон Республикасига импорт қилиниши тақиқланган ОБМ республикага олиб кирилишини тақиқлаш;

ОБМ фойдаланадиган ёки уларга боғлиқ бўлган совитиш жиҳозлари ва ҳавони кондиционерлаш ускуналарини тақиқлаш;

2020-2030 йилларда ОБМ республикага олиб кириш квоталарига риоя қилиш;

ГЭЖ ва бошқа халқаро донор ташкилотлари ёрдамида озон учун хавфсиз моддалардан фойдаланадиган технологияларни ишлаб чиқарадиган ва жорий этадиган корхоналар, муассасалар, ташкилотлар, компаниялар ва шахсларга ҳар томонлама кўмаклашиш;

ОБМ ўрнини босувчи ишларнинг бажарилиши тўғрисида қарор қабул қилувчи шахслар ва аҳоли хабардорлигини таъминлаш;

маҳаллий ресурслардан фойдаланган ҳолда совитиш жиҳозлари ва ОБМ бўлмаган маҳсулотлар ҳамда технологияларни ишлаб чиқариш соҳасида илмий тадқиқотларни янада ривожлантириш;

Ўзбекистонда Глобал исиш салоҳиятига (ГИС) кам таъсир этадиган ва озонни емириш салоҳияти бўлмаган энергия самарадор технологияларни жорий этиш орқали ГХФУ бутунлай истеъмолдан чиқариш каби стратегик йўналишларга амал қилиш зарур.

ОБМ фойдаланишни тўхтатиш, шунингдек, ОБМ ўрнини босувчи моддаларни жорий этишни рағбатлантириш ёки қайта тикланган ОБМ қайта ишлатишга қаратилган қадамлар сифатида қуйидаги соҳаларда ишларни тезлаштириш ва давом эттириш зарур:

экспорт/импорт соҳасида, шунингдек, лицензиялаш ва квота тизимида ишлашни давом эттириш, ОБМ билан ишловчи ускуналарни олиб кирилиши билан боғлиқ тақиқларга қатъий риоя этиш;

юқори глобал исиш салоҳиятига эга гидрофторуглерод истеъмолидан паст ёки нолга тенг бўлган моддаларга босқичма-босқич ўтиш чораларини кўриш;

солиқ сиёсати чоралари билан биргаликда рағбатлантирувчи чора-тадбирлар тизимини ишлаб чиқиш;

ушбу ишларга оммавий ахборот воситаларини кенг жалб қилиш орқали озон қатламини муҳофаза қилишнинг муҳимлиги ҳақида жамоатчиликни хабардор қилиш;

қарор қабул қиладиган шахсларнинг салоҳиятини, ОБМ ва уларнинг ўрнини босувчи моддалар соҳасида фаолият юритадиган мутахассисларнинг малакасини ошириш;

совитиш ускуналарини ишлаб чиқарадиган ва ишлатадиган, шунингдек, эритувчилар билан ишлайдиган йирик корхоналарда ОБМ боғлиқ ишлаб чиқариш циклларини халқаро ҳамжамият ва маҳаллий сармоядорлар иштирокидаги инвестиция лойиҳалари орқали конвертация қилиш лозим.

Ўзбекистон Республикасида биринчи Миллий дастур доирасида 3 та озон қатламини бузувчи моддалардан (ХФУ-12, тетрахлорметан, 1.1.1-триклорэтан) фойдаланиши тўхтатилди.

Жорий Миллий дастурда эса республикада ОБМни истеъмолдан тўлиқ чиқарилиши, маҳаллий ресурслардан фойдаланишни ҳисобга олган ҳолда глобал исиш салоҳияти паст ва озон қатламини бузиш салоҳиятига эга бўлмаган технологияларни жорий этиш, шунингдек, Ўзбекистон Республикасининг Монреаль протоколи Кигали тузатишига қўшилишининг мақсадга мувофиқлигини ўрганиш назарда тутилмоқда.