Жоржия «кўклашди», Трампнинг Пенсильваниядаги устунлиги ҳам қисқармоқда. Сўнгги маълумотлар

Сўнгги соатларда нималар ўзгарган?
5 ноябрь куни дастлаб Жо Байден Мичиган штатида ғолиб чиқиши аниқ бўлди — 16 делегат овозини берадиган бу штат ҳам АҚШ президентлиги сайловларида ҳал қилувчи ўрин тутувчи штатлардан ҳисобланади. Айни вақтга келиб бюллетенларнинг 99 фоизи ҳисоблаб бўлинган ва Жо Байден 50,5 фоиз овоз билан устунлик қилмоқда, унинг рақиби, амалдаги президент Дональд Трамп — 47,9 фоиз овозга эга. Энди бу штатда Трамп унга ета олмайди.

Бу Байден мазкур штатни кўклар томонга қайтарганини англатади — демократлар 1992 йилдан 2012 йилга қадар бу штатда мунтазам равишда ғолиб чиқишган. 2016 йилда эса Ҳиллари Клинтон Мичиганни Трампга бериб қўйган.

Байден шимолдаги штатлардан яна бири Висконсинни ҳам «кўк девор»га қайтармоқда. Сўнгги маълумотларга кўра, демократлар 10 делегат овозига эга бўлган бу штатдаги сайловчиларнинг 49,4 фоизининг овозини, Трамп эса — 48,8 фоизини қўлга киритди. 

Аввалига Байден бу икки штатда ҳам орқада қолаётганди, якуний натижага эса почта орқали юборилган овозлар ва масофадан берилган овозлар ҳисоблаб чиқилиши эвазига эришилди. Коронавирус пандемияси туфайли демократлар ўз тарафдорларини сайлов участкаларига келмасдан овоз беришга чақиришганди.

Байденга ғалаба учун яна нима керак?
Овозларни ҳисоблаш яна 6 штатда давом этмоқда: Аляска, Аризона, Жоржия, Шимолий Каролина, Невада ва Пенсильванияда. Мичиган ва Висконсиндаги устунлик эвазига Байденнинг овозлари сони 253тага етди, Трампда — 214талигича қолмоқда. Штатлар ўз аҳолиси сонига қараб сайловчи делегатларни тақдим этади, айнан улар сайловчиларнинг иродасини ифода этган ҳолда президентни сайлашади. Сайловда ғолиб бўлиш учун номзодларнинг бири 270 делегат овозига эга чиқиши керак.

Баҳолар консерватив, чунки Аризонада (11 делегат) натижалар ҳамон маълум эмас. 4 ноябрь куни Байден одатда республикачилар тараф бўладиган бу штатда ғалаба қозониши муқаррардек эди, айрим нашрлар, ҳатто одатда консервативлар томонида бўладиган Fox News телеканали ҳам унинг бу штатдаги ғалабаси ҳақида эълон қилишга улгурди. Аммо 5 ноябрь куни Трамп фарқни қисқартира бошлади, Тошкент вақти билан 6 ноябрь ҳолатига кўра, бу штатда бюллетенларнинг 90 фоизи ҳисоблаб чиқилганидан кейин кучлар нисбати 50,1 фоизга 48,5 фоиз бўлиб турибди. Бунинг сабаби — республикачилар айнан Аризонадаги сайловчиларни бошқа штатлардагига қараганда почта орқали овоз беришга яхшироқ тайёрлашган, ҳозирда ҳисобланаётган бюллетенларнинг катта қисми айнан уларнинг тарафдорлари томонидан юборилган. Шу билан биргаликда, маҳаллий таҳлилчилар Байден фарқни яна ошира бошлаши, эндиликда демократларга мойил бўлган ҳудудларнинг овозлари ҳисобланиши бошланишини айтишмоқда.

Агар Байден Аризонани ўзида сақлаб қолса, бу демократларга яна бир штатда ғолиб бўлиш орқали сайловда ғолиб бўлиш имкониятини беради - айни вақтда 253 овозни нақд қилган Байденга 11 овоз қўшилгач ғолиб бўлиш учун яна 6 овозни олиш талаб этилади. Яъни Невададаги (6 делегат) устунлик сақлаб қолинса, у кейинги тўрт йил давомида Оқ уйни бошқариши аниқ бўлади.

Невадада эса бюллетенларнинг 89 фоизи ҳисоблаб чиқилган - Байден 49,4 фоизга 48,5 кўринишида устунлик қилмоқда.

Айни вақтда Байденнинг имкониятлари Жоржияда яхшиланган. Бу штат «ёнмоқда» - кун бўйича етакчилик бир номзоддан иккинчисига ўтиб турибди. Овозларнинг 99 фоизи ҳисоблаб чиқилган вазиятда кучлар деярли тенг - 49,4 фоиздан. Ҳозирда Байден бир неча юз сайловчи овозини кўпроқ олган ҳолда устунлик қилмоқда. Ҳолбуки аввалги кунларда бу штатда республикачилар бир неча фоиз олдинда эди. Натижалар тез орада эълон қилинади ва агар штат Байденни танлагани маълум бўлса, унинг овозлари сони 269тага етади.

Пенсильванияда эса вазият мураккаб. Икки кун олдин, бюллетенларнинг 70 фоизи ҳисоблаб чиқилганидан кейин, Трамп 10 фоиздан ортиқ фарқ билан олдинда эди, аммо эндиликда, бюллетенларнинг 95 фоизи ҳисоблаб чиқилган ҳолатда номзодлар орасидаги фарқ 0,3 фоизгача қисқарди (бу 18 мингга яқин овоз дегани). Асосий масала — бундан буёғига ҳам Байденга овоз берганлар сони ўсиш-ўсмаслигида. Бундай ҳолат Мичиган ва Висконсинда кузатилди. Пенсильвания ғолибга 20 овоз беради, шундай экан, бу штатда ғолиб бўлиш орқали у овозлари сонини 270лик довондан ўтказиши мумкин. 

Шу тариқа, Байден ғалабасини деярли таъминлаш учун биргина Пенсильванияда устун келиши ёки Аризонада (11) етакчиликни сақлаб қолган ҳолда қолган штатлар — Невада (6), Жоржия (16) ёки Шимолий Каролина (15 делегат, аммо экспертлар Байденда бу штатда ғолиб бўлиш учун деярли имкониятга эга эмаслигини айтишмоқда. Овозларнинг 95 фоиздан ортиғи ҳисоблаб чиқилганидан кейин у 1,4 фоизлик фарқ билан ортда қолмоқда)дан бирида ғалаба қозониши талаб этилади. Биргина Аляска ҳисобга кирмайди — бу штатда уч делегат овози бўлиб, уларнинг барчаси республикачиларга кетади.

Нега «деярли»?
Бундай дейиш учун икки сабаб бор. Биринчидан, делегатлар, назарий жиҳатдан ўз сайловчилари танлаган номзод рақиби учун овоз бериши ҳам мумкин — бу ҳолатда улар учун назарда тутилган жазо шунчаки рамзий. Бошқача айтганда, сайловчилар ҳайъатидаги 270 ўрин ҳам Байден учун етарли бўлмаслиги мумкин. Бундай ҳолатда президентлик тақдирини Вакиллар Палатаси ҳал қилади, бу жуда мураккаб жараён бўлиб, унда ютиб чиқиш кафолатланмаган.

Иккинчидан, Трамп жамоаси айрим штатларда овозларни қайта ҳисоблашни талаб қилмоқчи, айрим штатларда эса судга мурожаат қилиниши мумкин. Амалдаги президент Висконсиндаги овозлар қайта ҳисобланишига эришиш ниятини билдирган. Овозларни қайта ҳисоблаш турли штатларда турлича: қаердадир фарқ жуда кичик бўлиши керак (одатда 1 фоиздан кам), қаердадир қайсидир номзоднинг талаби билан рухсат берилади. Статистика эса қайта ҳисоблаш етакчи ўзгаришига жуда кам ҳолларда таъсир қилган — президентлик сайловларида фарқ ўртача 282 овозга ўзгарган. Трампга эса 20 минг овоз керак.

Суд даъволари истиқболлари ҳақида ҳам мавҳум. Пенсильванияда Трамп штаби 3 ноябрдан кейин почта орқали юборилган овозлар бўйича баҳслашмоқчи. Почта орқали юборилган овозларни ҳисоблашни текшириш бўйича сўров Жоржия ва Мичиган расмийларига ҳам юборилган.

Трамп ва Байден нима демоқда?
Трамп ўз штаби ҳуқуқшунослари фаолиятидан қониқиш ҳосил қилмаяпти. У твиттерида «сайлов тизими зарарлангани», овозлар қандай ҳисобланаётганини кузатиш имкони йўқлигини айтиб чиқди. Журналистларнинг маълумотларига кўра, унинг овозларни сохталаштириш ҳақидаги «асоссиз даъволари» унинг атрофидагиларнинг ҳам жонига теккан. Шу билан бирга, Трампнинг шахсий адвокати Руди Жулиани штатлар судлари ва федерал судлар даражасида яна бир неча даъво очилгани ҳақида маълум қилди. Трамп штаби қандайдир йўл билан ишни Олий судга олиб чиқишга ҳаракат қилмоқда, у ерда эса судьяларнинг кўпчилик қисми консерватив кайфиятдаги судьялардир.

Бундан ташқари, 4 ноябрь куни кечқурун Трамп твиттери орқали Пенсильвания, Жоржия ва Шимолий Каролинада ғолиб чиққани ҳақида хабар ёзганди. Бунга жавобан Федерал сайлов комиссияси (АҚШда бу комиссия овозларни ҳисоблаш билан шуғулланмайди, сайловлар тўғрисидаги қонунчиликка риоя этилишини назорат қилади) аъзоси Элен Вайнтрауб ғалаба ҳақида номзодлар эмас, штатлар расмийлари эълон қилиши мумкинлигини эслатиб ўтди. Твиттер Трампнинг твитларини юзасидан расмий шахс сайлов якунлари тўғрисида овозларни ҳисоблаш жараёни якунланмагунча эълон қилишга ҳақли эмаслигини билдириб, бу каби твитларни овоз беришда чалғитувчи аҳамиятга эга деб ажратиб қўйган.

Худди шу вақтда Трампнинг рақиби Жо Байден ҳам чиқиш қилган. У вақтидан аввал ғалабасини муддатидан аввал эълон қилмаслигини айтиб, шу билан бирга сайлов натижаси деярли аниқ эканини таъкидламоқда. «Сайловлар якунланиб, барчаси ортда қолганида, биз америкаликлар ҳамиша қилиб келган ишлар замони келади: сайловолди кампаниясини қаттиқ танқид қилишни бас қилиб, бирлашиш, жароҳатларни даволаб миллат сифатида олға ҳаракатланиш керак». У сайловда демократ сифатида иштирок этган бўлсада, барча америкаликлар президенти сифатида хизмат қилишга тайёрлигини айтган.