Ўн йиллар давомида Туркия уйғурлар учун диний ва сиёсий қатағонлардан асосий бошпана бўлиб келган. Аммо сўнгги вақтларда уйғурларнинг Туркияда ҳибсга олиниши кўпайгани, Пекин билан дипломатик алоқаларнинг яқинлашуви ва экстрадиция келишуви тузилаётгани ортидан, уйғурлар бу мамлакат ортиқ улар учун бошпана бўла олмаслигидан хавотирда, деб ёзади The Wall Street Journal.
Уйғурларнинг Туркияда терроризм билан айбланган ҳолда ҳибсга олиниши бир неча йиллардан бери кузатилаётган бўлса-да, охирги ойларда бундай ҳолатлар кўпайган. Ўхшаш воқеалардан охиргиси 18 январ куни рўй берди: Истанбул полицияси аксилтеррор операция доирасида уч нафар уйғурни қўлга олган.
«Ҳозир хавотирдамиз. Кечалари хотиржам ухлай олмаяпмиз. Илк бор келганимизда Туркия бизни қучоқ очиб кутиб олганди. Ҳозир эса турмуш ўртоғимни яна Хитойга депортация қилишлари мумкинлигидан ҳадикдаман», дейди қўлга олинганлардан бири – Абдулла Метсейдининг рафиқаси Мелике.
24 ёшли Мелике Хитойдан Туркияга 2014 йилда, ўз эътиқодини сақлаб қолиш мақсадида келган. Меликенинг айтишича, у эри билан Хитойнинг Истанбулдаги консуллиги олдида намойишда иштирок этган. Эри эса уч йил аввал Сурияда бўлиб турган укаси билан мулоқот қилган, бу – терроризмда айбланиш учун далил сифатида фойдаланилиши мумкин.
Меликенинг айтишича, офицерлардан бири эрини Хитойга қарши ҳаракатлар олиб борганликда айблаган. Абдулла ҳозирда депортация марказида сақланмоқда.
Ички ишлар вазирлиги ҳолат бўйича сўровларга изоҳ бермай келмоқда.
«Касбга ўқитиш марказлари»
Туркияда яшаётган уйғурларнинг аксарияти Хитойнинг шу миллат вакиллари истиқомат қилувчи Шинжон вилоятида олиб бораётган қатағон сиёсатидан қочиб келишган.
Сўнгги йилларда Шинжонда Хитой ҳукумати мусулмон озчилигини доимий таъқиб қилиш мақсадида юқори технологияли кузатув ва лагерлар тизимини йўлга қўйган.
Расмий Пекин дастлаб Шинжонда интернация қилинганлар учун лагерлар борлигини инкор қилиб келган. Кейин эса уларни радикаллашув ва камбағаллашувга қарши кураш учун «касбий ўқитиш марказлари» дея изоҳлашга ўтди.
