«Келинг, аввал бошдан таъкидлаб қўяйлик, солиқлар тўланиши керак, ноқонуний битимларга қарши курашиш шарт. Лекин бу ишлар қонуний тарзда амалга оширилиши керак. Солиқ қўмитасининг сўнгги ойдаги ҳаракатлари эса, фикримча — соғлом фикр ва қонунни мазах қилиш, бу «аввал жангни бошлаб олайлик, уёғини кейин кўрамиз» принципи билан бизнес ва бозор иқтисодиётига чинакам «қизил гвардиячилар ҳужуми»нинг ўзгинаси.
Нималар содир бўляпти?
1. ДСҚ «риск-таҳлил» натижасида 396 корхонадан иборат (кейинчалик 525тагача кенгайтирилган) «Шубҳали контрагентлар реестри»ни тузган. Уларнинг шахсий кабинетларига «қўшилган қиймат солиғи суммаларининг асоссиз зачётини тўғрилаш» ҳақида билдиришномалар жўнатилган ёки жўнатилади.
«Риск-таҳлил» нима? Бу — маълум бир юзаки белгиларга асосланиб корхоналарни алоҳида гуруҳга ажратиш (масалан, «юридик манзилининг тез-тез ўзгариб туриши», «солиқ тўловчининг кўрсатилган манзили банкрот деб топилган уч ва ундан ортиқ юридик шахсларники билан бир хиллиги», солиқлар бўйича қарздорликлар тўпланиб қолгани). Санаб ўтилган белгилар мазкур рўйхатга тушган корхоналарнинг бошқа корхоналарга нисбатан қонунларни бузиши, солиқларни тўламаслиги эҳтимоли юқори эканлигидан билвосита далолат беради. Жаҳон амалиётида риск-таҳлил келгусидаги текширувларда диққат қаратилиши лозим бўлган тадбиркорлар гуруҳини ажратиб олиш учунгина амалга оширилади. Фақатгина шу учун. Бироқ, риск-таҳлил натижалар асло унинг мезонлари остига тушган фирмалар қонунни бузгани ва улар жазоланиши кераклигини англатмайди. Фақатгина тегишли текширувлар, тергов-суриштирув ҳаракатлари ҳамда суд қарорларидан кейингина улар қонунбузар деб тан олиниши мумкин.
ДСҚ мантиғига кўра, «реестр»га тушган компаниялар ҚҚС зачётини тўғрилаш билан жазоланади ва энди уларнинг ўзи ҳеч қандай қонунбузарлик қилмаганини исботлаши керак. Бошқача айтганда, Солиқ қўмитаси бутун жаҳонда қабул қилинган айбсизлик презумпциясини бекор қилиб, уни айбдорлик презумпцияси принципига алмаштирди.
2. Аммо бу «ҳолваси». ДСҚ янада авжига чиқди. Барча «шубҳали контрагентлар» ёппасига «обналчилар» деб аталди (гарчи уларнинг «шубҳалилик» белгилари корхоналар айнан пулларни нақдлаштириш билан шуғулланганини кўрсатмаса-да), улар билан ишлаган 10 мингта компания эса мутлақо қуруқ гап билан «маблағларни нақдлаштириш ва тўланадиган солиқ суммасини камайтириш мақсадида «обналчи фирмалар» хизматидан фойдаланганлар» сафига қўшиб қўйилди. ДСҚнинг бу хулосасига сабаб нима? Тушунарсиз. Энди минглаб тадбиркорлар тўғридан тўғри исботларсиз, текширувларсиз ва суд қарорларисиз жиноятда айбланмоқда.
