Ҳайвонлар учун COVID-19’га қарши вакцина: Синовида Ўзбекистон ҳам қатнашадиган Россия вакциналари қанчалик ишончли?

Айни пайтда дунёнинг қатор давлатларида ҳайвонлар учун мўлжалланган COVID-19’га қарши вакцина синовлари ҳам давом этмоқда. Масалан, Италиянинг «Takis Biotech» стартапи «EvviVax» ветеринария бўлими ва Американинг «Applied DNA Sciences» компанияси биргаликда вакцина яратиш устида ишламоқда.

Шунингдек, Россияда «Росселхознадзор» тасарруфидаги Ҳайвонлар Соғлиғини ҳимоя қилиш Федерал маркази томонидан 2021 йил 31 март куни «Карнивак-Ков» вакцинаси синовдан ўтказилди.

 Бунда вирусга қарши иммунитетни келтириб чиқарадиган оқсилларни ҳосил қилиш учун ДНК фрагментларидан фойдаланилади.

Бир муддат аввал Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш давлат қўмитаси бундай синовлар Ўзбекистонда ҳам ўтказилиши мумкинлигини маълум қилганди. 

Унга кўра, Ўзбекистон томони Россияда яратилган вакцина синов жараёнларини Ўзбекистонда ҳам ўтказиш бўйича музокаралар олиб бормоқда.

Биз ҳайвонлар учун вакцина ва вакцинация жараёнлари бўйича пайдо бўлаётган айрим саволларга Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш давлат қўмитаси Чорва ҳайвонлар соғлигини ҳимоя қилиш бошқармаси бошлиғи Ҳабибулла Ҳамдамовдан жавоб олдик.

«Карнивак-Ков» қанчалик самарали вакцина?

Шу йил 31 мартда Россия Федерациясида ҳайвонлар учун дунёдаги биринчи «Карнивак-Ков» COVID-19 вакцинасини рўйхатдан ўтказди. Янги препарат «Росселхознадзор» тасарруфидаги Ҳайвонлар Соғлиғини ҳимоя қилиш Федерал маркази томонидан ишлаб чиқилган.

У ҳайвонлар учун COVID-19 профилактикасида дунёдаги биринчи дори.

Янги эмламанинг клиник синовлари ўтган йилнинг кузида ит, мушук, норка ва бошқа ҳайвонларда бошланган эди.

Ўзи умуман, вакцинанинг самараси икки хил усулда текширилади. Биринчи усулда унинг организмга зарарсизлиги текширилади. Масалан, бирор ҳайвон организмига юборилган вакцина синов даврида жиддий реакциялар бермаса, у хавфсиз ҳисобланади.

Иккинчи усулда эса вакцинанинг иммуногенлиги текширилади. Бунда организмга юборилган вакцина антитанача ҳосил қилолса, уни фойдали деб ҳисоблаш мумкин.

Вакцинанинг иммуногенлигини текширишнинг ҳам икки хил йўли бор. Биринчи усулда унинг антитанача ҳосил қилиш кўрсаткичи текширилади. Иккинчи усулда эса, касаллик қўзғатувчиси бўлган вирус организмга тўғридан тўғри юборилади.

Россиялик олимлар «Карнивак-Ков» иммуногенлигини текшириш учун биринчи йўлдан боришди. Чунки, иккинчи усулга рухсат берилмайди. 

Биздаги маълумотларга кўра, текширишлар жараёнида вакцина 96 фоизга самарали, деб топилган. У билан эмланган ҳайвонларда 100 фоиз ҳолларда коронавирусга қарши антитаначалар пайдо бўлган.

Вакцина билан ит ва мушукларни олти ойлигидан эмлаш тавсия этилади. «Спутник-V» сингари, «Карнивак-Ков» вакцинаси ҳам икки босқичли бўлади: ҳайвонлар 21 кунлик интервал билан икки дозали дори билан эмланади.

Иммунитет икки марта эмланганидан 14 кун ўтгач пайдо бўлиши керак. Олимлар иммунитет қанча давом этишини ҳали ҳам ўрганмоқдалар. Айни пайтда, бу ишончли тарзда тахминан олти ойдан кам эмаслиги маълум.

Бундай вакцинани ихтиро қилиш алоҳида аҳамиятга эга, чунки кўплаб турдаги ҳайвонлар янги вирусга мойил. Мўйнали ҳайвонлар ва мушуклар касалликка энг кўп мойил бўлади.

Тўғри, коронавирус инфекциясининг ҳайвондан одамга юқишига илмий далиллар мавжуд эмас. «Карнивак-Ков» вакцинасидан фойдаланиш эса кўпинча патогеннинг турлараро юқиши пайтида юзага келадиган вирус мутациясининг ривожланишига йўл қўймайди.

Ўзбекистондаги синов жараёнлари бўйича ўтказилаётган музокаралар ҳақида

Айни пайтда Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш давлат қўмитаси мутахассислари ва қўмита ҳузуридаги Ҳайвон касалликлари ташхиси ва озиқ-овқат хавфсизлиги давлат илмий маркази олимлари россиялик ҳамкасблар билан мазкур вакцинанинг синов жараёнларини Ўзбекистонда ҳам ўтказиш бўйича музокаралар олиб боряпмиз.

Музокараларда россиялик ҳамкасбларимиздан бизга тадқиқотларда олинган текширув материалларини тақдим қилишларини ҳам сўраганмиз. Бу бизга вакцинанинг турли географик шароитларда қандай натижа беришини ўрганиш учун зарур.

Музокаралар муваффақиятли якунланса, биз Россия томонидан биринчи босқичда 1000 дона дозани синов учун сўраб оламиз. Синов жараёнлари Тошкент вилояти ва Самарқанддаги синов учун олинган 500та ит ва 500та мушукда ўтказилади.

Ана шу синовлар қандай натижа беришига қарабгина вакцинани сотиб олиш учун ҳукуматдан пул сўрашимиз мумкин бўлади.

Вакцинация жараёнлари қандай ташкил этилади?

Ўрганишлар ва синов жараёнларида олинган натижалар билан, тахминан ёзда ёки куз мавсумида вакцинация жараёнини бошлашимиз мумкин.

Вакциналаш, асосан, ит ва мушукларда ўтказилади.

Бунда Давлат ветеринария ходимлари томонидан ўтказиладиган вакцинация учун пул олинмайди.

Хавф-хатарларни инобатга олган ҳолда эса вакцинация жараёнлари мажбурий ўтказилиши ҳам мумкин.

Илёс Сафаров суҳбатлашди.