Исроил Ғазо сектори билан чегарага қўшимча кучлар юборади. Бу ҳақда BBC ҳарбий қўмондонлик вакилига асосланиб хабар бермоқда. Аввалроқ исроиллик ҳарбийлар қуруқлик орқали амалиёт бошлашга тайёргарлик кўраётгани ҳақида хабарлар тарқалганди.
«Ҳарбийлар чегара яқинига келтирилади. Бу тайёргарлик қадами», деган Исроил мудофаа армияси матбуот котиби, подполковник Йонатан Конрикус.
Унинг сўзларига кўра, захирадагиларнинг 3 минг нафари армияга сафарбар этилган, чегарадаги ҳарбий қўмондонларга эса воқеаларнинг ҳар қандай ривожига тайёр туриш бўйича кўрсатма берилган.
«Улар у ерда жанговар шай ҳолатда туришибди, улар жангга тайёрланмоқда деса ҳам бўлади. Аммо бу эртагаёқ қиладиган биринчи ишимиз эмас - биз эътиборимизни душманнинг имкониятларини пасайтиришга қаратганмиз», дея қўшимча қилган армия вакили.
Чоршанба кун кун давомида Ғазо секторини назорат қилувчи ҲАМАС гуруҳи ва Исроил армияси бир-бирига зарбалар беришда давом этди. Фаластинликлар Исроил ҳудудига яна ўнлаб ракеталар учирди - бу Исроил ҳарбий-ҳаво кучлари томонидан йўлланган авиазарбалар оқибатида Ғазодаги яна бир кўп қаватли бино вайрон этилишига жавобан амалга оширилди.
Хабар қилишларича, томонлар бир-бирига ҳарбий ҳужум қила бошлаган душанба кунидан буён Ғазо секторида камида 72 киши ҳалок бўлган, шундан 17 нафари болалардир. ҲАМАС томонидан назорат қилинувчи Фаластин соғлиқни сақлаш вазирлиги маълумотига кўра, исроилликларнинг зарбалари туфайли яраланганлар сони 400 нафарга яқин.
Исроил томонидаги йўқотишлар сони эса 7 киши, шу жумладан, бир бола, бир ҳарбий хизматчи ва Ҳиндистон фуқароси ҳалок бўлган. Сўнгги кунда Исроилнинг бир неча шаҳарларида, шу жумладан, мамлакат жанубидаги Сдеротеда ракеталар портлаган - уйлардан бирига ракета келиб тушиши натижасида олти ёшли бола қурбон бўлган. Сешанба куни Исроил ҳукумати жароҳатланганлар сони 100 нафарга яқинлиги тўғрисида маълумот берганди.
Бир неча соатлик танаффусдан кейин пайшанбага ўтар кечаси фаластинликлар ракета ёғдиришни давом эттиришди. Исроилдаги нашрлар хабар беришича, мамлакатнинг маркази ва жанубида, шунингдек, Ғазо секторидан анча олисда жойлашган шимолдаги айрим шаҳарларда ҳам ҳаво ҳужуми ҳақида сиреналар янграган.
Ўз навбатида, Исроил ҳам пайшанба тонгида Ғазо секторининг шимолий ҳудудларига ракета зарбалари йўллади. ОАВ маълумотига кўра, Исроил мудофаа армияси ҲАМАС разведка хизматлари фаолият олиб борувчи бинони нишонга олган, шунингдек, ушбу гуруҳ молиявий амалиётларини амалга ошириладиган банк ҳужумга учраган.
Мавзуга оид
Араб туманларидаги тўқнашувлар
Исроил ҳукумати ва ҲАМАС ўртасидаги зиддият фонида бир неча шаҳарларда исроиллик араблар иштирокида шиддатли тўқнашувлар бошланиб кетди. Душанба кунидан буён ҳукумат араб туманларида 400га яқин кишини ҳибсга олган.
Исроилдаги нашрлар хабарига кўра, оломон нафақат яҳудийларга, балки арабларга ҳам ҳужумлар қилмоқда.
Чоршанба куни кечқурун Исроил бош вазири Биньямин Нетаньяху Исроил шаҳарларидаги вазиятни «тоқат қилиб бўлмас» деб баҳолаганди. «Биз анархияга йўл қўймаймиз. Бир гуруҳ араблар яҳудийларга ҳужум қилишига ёки бир гуруҳ яҳудийлар арабларга ҳужум қилишига мутлақо йўл қўйиб бўлмайди», дея ҳукумат раҳбарининг видеомурожаатига асосланиб ёзади Times of Israel.
Исроилнинг асосий халқаро аэропорти Бен Гурион жойлашган Лод шаҳридаги тўқнашувлар айниқса қақшатқич тус олган. Хабар қилишларича, бу ерда синагогга ва бир неча автомобилга ўт қўйилган, ҳудудда фавқулодда ҳолат ва комендантлик соати жорий этилган.
Бундан ташқари, Ҳайфа шаҳрида ҳам араб намойишчилари полиция билан тўқнашгани ҳақида хабарлар келган. Шунингдек, Шарқий Қуддусда ва Иордан дарёсининг ғарбий қирғоғидаги бир қанча шаҳарлардаги янги тўқнашувлар ҳақида маълумотлар бор.
Чоршанба кунги хабарлардан кўпроқ ҳолларда яҳудийлар арабларга нисбатан зўравонлик уюштираётгани маълум бўлади. Жумладан, Исроил телевидениесида намойиш этилган кадрда Ўрта Ер денгизи қирғоғидаги Бат-Ям шаҳрида яҳудийлар гуруҳи араблиги гумон қилинган шахсни машинадан чиқариб, калтаклагани акс этган. Аммо Wall Street Journal нашри хабарига кўра, бу жабрдийда аслида яҳудий бўлган. Бундан ташқари, шаҳардаги бир неча араб муассасалари вайрон қилинган. Шаҳар мэри Звик Бротнинг таъкидлашича, тартибсизликлар «шаҳар ташқарисидан келган провокаторлар томонидан уюштирилган».
בת ים, הערב: זה לא ניסיון דריסה, זה פחד של הנהג מההמון הקיצוני. לינץ' בנהג ממוצא ערבי, למה? כי הוא ערבי. תוהו ובוהו. pic.twitter.com/o5Z0iLCd5n
Исроил аҳолисининг 21 фоизга яқинини араблар ташкил этади - улар Исроил давлати ташкил этилишидан олдин ҳам шу ҳудудда яшаган ва 1948 йилда янги давлат ташкил этилганидан кейин ҳам ўз шаҳарларида қолишга қарор қилган одамларнинг авлодларидир.
Нетаньяху мамлакат ҳукумати Исроилни ташқи душманлардан ҳам, мамлакат ичкарисида тартибсизликлар уюштираётганлардан ҳам ҳимоя қилиш учун бор имкониятни ишга солишини маълум қилган. Аммо Фаластин маъмурияти Исроилнинг ҳаракатларини «шусиз ҳам тушкунликда яшаётган икки миллион кишига жароҳат етказувчи» «ҳарбий агрессия» сифатида қоралаган.
Чоршанба куни яна нималар рўй берди?
Ғазодаги қуролланган фаластинликлар хабар қилишича, Исроил ҳудудига 130 ракета учирилган - бу шаҳардаги учинчи кўп қаватли бино қулашига олиб келган исроилликларнинг авиацияси ҳужумига жавобан амалга оширилган. Бу бинода ҲАМАС ҳаракатининг телевизион канали бўлмиш «Ал-Ақсо ТВ»нинг студияси жойлашганди.
Исроил армияси маълумотларига кўра, уч кун давомида Исроил ҳудудига жами 1,5 минг ракета йўлланган, уларнинг аксар қисми «Темир қубба» номли ҳаво ҳужумидан мудофаа тизими орқали уриб туширилган.
Исроил қуролли кучларининг тасдиқлашича, Ғазо секторига бу сафарги зарбалар берилиши - минтақада 2014 йилдан буён энг кенг кўламли ҳарбий ҳаракатлар бўлмоқда.
Ғазо секторидаги уйлар ўққа тутилишидан олдин Исроил бу уйларда яшовчи аҳолини эвакуация ҳақида огоҳлантирган. Аммо фаластинлик шифокорларнинг маълумотига кўра, қурбонлар орасида тинч аҳоли вакиллари ҳам бор.
Agence France-Presse агентлиги хабарига кўра, сешанба кунги авиазарбалар оқибатида бир оиланинг беш аъзоси ҳалок бўлган. «Биз кулишиб ўтиргандик. Аммо улар бирдан бизни бомбалашни бошлади. Бутун атрофни ёнғин чулғаб олди», дея кўзда ёш билан ҳикоя қилади ҳужумдан омон қолганлардан бири, 14 ёшли Иброҳим.
Шу билан биргаликда, Исроил армияси хабар қилишича, чоршанба куни кечқурун миллионлаб исроилликлар бомбапаналарга яширинишга мажбур бўлишган.
Jerusalem Post газетаси корреспонденти Анна Аронхайм BBC билан суҳбатда айтишича, сешанба куни кечқурун у ўзининг беш ойлик чақалоғи билан бомбапанага тушиб, жон сақлашга мажбур бўлган. «Юзлаб ракеталарни тутиб қолишаётгани, аммо уларнинг айримлари атрофга тушаётганини кўриш ва эшитиш даҳшат эди», дейди у.
Бундан ташқари, чоршанба тонгида Исроил армияси ҳарбий хизматчиси Омер Табиб қурбон бўлган - у Ғазо секторидан танкка қарши ракета учирилиши қурбонига айланган.
Лод шаҳрида ракета автомобил устига тушган, натижада Исроил фуқаролари бўлган икки араб ҳалок бўлган.
Халқаро майдонда қандай реакция бўлмоқда?
БМТ бош котиби Антониу Гуттериш ҳудудда зўравонлик даражаси ошиши муносабати билан «чуқур қайғуда» эканини билдирди. БМТ Хавфсизлик кенгаши Яқин Шарқдаги воқеалар юзасидан махсус йиғилиш ўтказган бўлса-да, у қандайдир баёнот қабул қилмади.
АҚШ Давлат котиби Энтони Блинкен Нетаньяху билан телефон мулоқоти чоғида ҲАМАС томонидан қилинаётган зўравонлик ҳолатларини кескин қоралади, аммо шу билан биргаликда, Исроил тинч аҳоли орасида қурбонларга сабаб бўлишдан қочиши лозимлигини қайд этди. Ҳудудга тез орада Блинкеннинг ўринбосари Ҳоди Амр йўл олиши, у бу ерда икки томон вакиллари билан ҳам учрашув ўтказиши кутилмоқда.
Москва эса Яқин Шарқ квартетининг (АҚШ, ЕИ, БМТ ва Россия) навбатдан ташқари йиғилишини чақиришга чақирмоқда.
Россия ТИВ ташқи ишлар вазири ўринбосари Михаил Богдановнинг ҲАМАС сиёсий бюроси раиси ўринбосари Мусо Абу-Марзуқ билан ўтказган телефон мулоқоти мазмунини келтирди. Унда «агар халқаро ҳамжамият Исроилни Шарқий Қуддусдаги Ал-Ақсо масжидидаги зўравонлик ҳаракатларини ҳамда мамлакатдаги арабларга қарши ҳаракатларни тўхтатишга кўндирса, ҲАМАС ҳам Исроилга қарши ҳар қандай ҳарбий ҳаракатни бас қилишга тайёрлиги» келтирилган.
Зўравонлик кучайишига нима сабаб бўлди?
Кўп йиллик араб-исроил зиддиятидаги навбатдаги кескинликка бу сафар ҳам яҳудийлар учун ҳам, мусулмонлар учун ҳам, христианлар учун ҳам муқаддас саналадиган Қуддус шаҳри сабаб бўлди. Ўтган ҳафтада шаҳарда Исроил полицияси ва фаластинликлар ўртасида тўқнашувлар бошланганди.
7 май куни Исроил судининг қарорига биноан Маъбад тоғлари яқинидаги «Шайх Жарроҳ» маҳалласидан араб оилаларини мажбуран кўчириб юборишга ҳаракат бошлангач, тартибсизликлар юзага келди.
Намойишларнинг яна бир сабаби эса шаҳар расмийлари мусулмонларга 10 май — Қуддус куни нишонланадиган санада ислом динининг учинчи муҳим зиёратгоҳи бўлган Ал-Ақсога ташриф буюришни тақиқлагани бўлди. Қуддус куни 1967 йилги олти кунлик урушдан сўнг шарқий Қуддуснинг Исроил назорати остига ўтишини ёдга олиш куни ҳисобланади. Бу йил Қуддус куни мусулмонларнинг муқаддас Рамазон ойига тўғри келди.
Душанба тонгида юзлаб фаластинликлар Исроил хавфсизлик кучлари ходимларини тошбўрон қила бошлади. Полиция шовқинли гранаталар, кўздан ёш оқизувчи газ ва резина ўқлар қўллади. Дастлабки тўқнашувларда икки томондан 300дан ортиқ киши яраланди.
Кўп ўтмай Фаластин ҳудудидан ракеталар отила бошлади. Исроилнинг турли ҳудудлари бўйлаб амалга оширилган ҳужумлар учун жавобгарликни ҲАМАСнинг ҳарбий қаноти - «Ал-Қасам» бўлинмаси ўз зиммасига олди. Фаластинликларнинг яна бир ташкилоти «Ислом жиҳоди» ҳам Исроил ҳудуди ракеталар йўналтиргани ҳақида маълум қилди.
Шундан кейин Исроил томони ҳам жавоб зарбалари беришни бошлади.
