8 муфтий ва 4 манзил – Мусулмонлар идораси тарихига назар

1943–1956 йилларда идора Қорасарой кўчасидаги илк муфтий Эшон Бобохон ҳазратларининг ҳовлисида фаолият юритган (харитада 1-рақам). Ҳовлининг аниқ манзили ҳақида маълумот йўқ.

Кейинги уч манзил Ҳазрати Имом мажмуаси ҳудудида жойлашган. 1956–2007 йилларда диний идора «Бароқхон» мадрасаси биносида ишлаган. Мадраса Ҳазрати Имом масжидининг рўпарасида, кенг майдоннинг ғарбий томонида туради (харитада 2-рақам).

2007 йилда идора Ҳазрати Имом масжиди ёнида барпо этилган икки қаватли бинога кўчиб ўтган (харитада 3-рақам).

2026 йилда Мусулмонлар идорасига Тошкентда бунёд этилган Ислом цивилизацияси маркази биносидан жой ажратилди. Идоранинг марказий аппарати апрел ойида шу бинога кўчиб ўтди (харитада 4-рақам).

Шу билан бирга, Қорасарой кўчасидаги икки қаватли бино ҳам идора тасарруфида қолган. Матбуот хизмати маълумотига кўра, у ерда Фатво маркази, Ҳаж ва умра маркази, Қуръон ва тажвид бўлими ишлашда давом этмоқда. Идоранинг молиявий ва хўжалик бўлимлари ҳам шу бинода қолган.

Муфтийлар

1943 йилдан буён Ўзбекистон мусулмонлари идорасига саккиз муфтий бошчилик қилган:

1. Шайх Эшон Бобохон ибн Абдулмажидхон (1943–1957);

2. Шайх Зиёвуддинхон ибн Эшон Бобохон (1957–1982);

3. Шайх Шамсиддинхон Бобохонов (1982–1989);

4. Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф (1989–1993);

5. Мухторжон Абдуллоҳ Бухорий (1993–1997);

6. Абдурашид қори Баҳромов (1997–2006);

7. Усмонхон Алимов Темирхон ўғли (2006–2021);

8. Шайх Нуриддин Холиқназар (2021 йилдан буён).

Рўйхатдаги дастлабки уч муфтий бир оиланинг уч авлодидир: шайх Эшон Бобохон, унинг ўғли Зиёвуддинхон ва набираси Шамсиддинхон идорани 1943–1989 йилларда, яъни 46 йил бошқарган. Бу хонадон «муфтийлар сулоласи» деб ҳам аталади.

Муфтийлардан бири – халқ орасида «Шайх ҳазратлари» номи билан танилган Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф идора тарихида алоҳида ўрин тутади. Шайхнинг таржимаи ҳолида келтирилишича, у 1989 йил февралда муфтий этиб сайлангач, ўша йили декабрда СССР Олий Кенгашининг халқ депутати бўлган. Депутат сифатида Совет ҳукуматига мусулмонларнинг диний ҳуқуқларини тиклаш масаласи кўтарилган баённома тақдим этган. Шундан сўнг кўплаб масжид ва мадрасалар очилган.

Унинг саъй-ҳаракати билан 1990 йилда Марказий Осиёдан 500 нафар мусулмон ҳажга борган. Бунгача бутун Иттифоқдан ҳажга атиги 20–30 киши борарди. Шайх «Тафсири Ҳилол» ва «Ҳадис ва Ҳаёт» асарларининг муаллифи. У юздан ортиқ китоб ва рисола ёзган, ўзи асос солган islom.uz порталида 25 мингдан ортиқ саволга жавоб берган. Асарлари рус, қозоқ, уйғур, қирғиз ва қорақалпоқ тилларига таржима қилинган.

Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф 2015 йил 10 мартда Тошкентда вафот этган. 2018 йилда Президент Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан Чилонзор туманида барпо этиладиган масжидга шайх номи берилганди.

2023 йил 27 июнда имзоланган Президент фармонига кўра, марҳум шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф ва иккинчи муфтий шайх Зиёвуддинхон ибн Эшон Бобохон «Олий даражали Имом Бухорий» ордени билан мукофотланган. Орденни ўша йили олимларнинг фарзандлари қабул қилиб олганди.

Мусулмонлар идорасининг амалдаги раиси, шайх Нуриддин Холиқназар 2021 йил 19 октябр куни Уламолар Кенгашининг кенгайтирилган йиғилишида муфтий лавозимига сайланганди. У 1968 йили Андижон вилоятида туғилган: Мир Араб мадрасаси, Тошкент ислом институти ва Фарғона давлат университетларини тамомлаган.

Диний соҳадаги фаолиятини 1996 йилда бошлаган шайх Нуриддин Холиқназар муфтийликка қадар Андижон вилояти ва Тошкент шаҳар бош имом-хатиби лавозимларида ҳам ишлаган.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси Низомининг тегишли бандига кўра, диний идора раиси, муфтий Уламолар Кенгаши йиғилишида сайланади. Бу лавозимга номзод Ўзбекистон фуқароси бўлиши, олий диний маълумотга эга бўлиши ва камида ўн йил Ўзбекистон мусулмонлари идораси тизимида ишлаган бўлиши лозим. Шунингдек, у уламолар ҳамда халқ орасида обрў ва ишонч қозонган бўлиши керак.