Исроил: Нетаняҳу янги коалицияга халал беришга уринмоқда, у ҳокимиятини сақлаб қола оладими?

Чоршанба куни кечқурун мухолифатдаги саккиз партия узоқ вақт давом этган музокаралардан кейин биргаликда ҳукумат шакллантиришга келишилгани ҳақида эълон қилди. Келишувга кўра, кейинги сайловларгача тўрт йилликнинг дастлабки икки йилида бош вазирлик лавозимини ўнг қарашларга эга «Ямина» партияси етакчиси Нафтали Беннет эгаллайди, кейинги икки йилда эса - марказчиларнинг «Еш Атид» партияси (бу партия кнессетдаги иккинчи йирик фракция) раҳбари Яир Лапид бош вазирлик қилади.

Аммо барча сиёсий спектрлардаги кучларни бирлаштирган коалиция ҳали парламент томонидан ҳам маъқулланиши керак бўлади.

Коалиция шакллантирилганидан кейин берган илк изоҳида Нетаняҳу «ўнглар овози билан сайланган» кнессет аъзоларини коалицияни қўлламасликка чақирди. Амалдаги бош вазир твиттердаги саҳифасида партияларнинг янги бирлашмасини «сўллар» ва «хавфли» деб атади. Аввалроқ у янги ҳукумат шакллантирилишини Исроил давлатчилиги ва исроилликлар учун хавф туғдирувчи «аср фирибгарлиги» деб атаганди.

Шарҳловчилар ўзи коалиция туза олмаган Нетаняҳу (гарчи унинг бошқарувидаги «Ликуд» март ойидаги сайловларда устунлик қилган бўлса-да) энди депутатлар янги коалицияни қўлламаслиги учун бор имкониятини ишга солишига шубҳа қилишмаяпти.

“Is that a wish or a question?” Netanyahu is the comeback king pic.twitter.com/LiI4mM7UI3

— Tom Bateman (@tombateman) June 2, 2021

Коалиция тузилгани ҳақида эълон қилишидан бироз вақт ўтгач BBC корреспонденти ва Нетаняҳу ўртасида қуйидагича сўзлашув бўлиб ўтган:

- Жаноб Нетаняҳу, бу сизнинг бош вазирликдаги сўнгги ҳафтангизми?

- Бу саволми ёки тилак?

Ҳозирча парламент Лапид томонидан ташкил этилган коалицияни айнан қачон тасдиқлаши маълум эмас. Овоз бериш жараёни янги иттифоқ тузилгани эълон қилинишидан тахминан ўн кун ўтгач бўлиб ўтиши керак, аммо ҳозирча бу муддат белгиланмади. Бу шуни англатадики, назарий жиҳатдан овоз бериш жараёни бошлангунича қайсидир партия коалицияни тарк этиши ҳам мумкин.

«Барча фуқаролар фаровонлиги учун»
Лапид президентни янги коалиция шакллантирилгани ҳақида чоршанба куни кечқурун хабардор қилди, бу унга бошқа партияларни ўзига оғдириш мақсадида музокаралар ўтказилиши учун берилган 28 кунлик муддат тугашига тахминан бир соат вақт қолганида рўй берди.

«Еш Атид» партияси раҳбари «янги ҳукумат Исроилнинг барча фуқаролари манфаатлари учун хизмат қилишига ваъда берди. «Янги ҳукумат рақибларини ҳурмат қилади ва Исроил жамиятининг барча қисмларини бирлаштириш учун бор имкониятларни ишга солади», дея ёзган у твиттердаги саҳифасида.

Бинямин Нетаняҳунинг ҳукмронлигига чек қўйиш мақсадида тузилган янги коалиция таркибига барча сиёсий спектрларга мансуб бўлган саккиз партия кирди: сўллар, ўнглар, марказчилар, Беннет тимсолидаги яҳудий миллатчилари ва ҳатто ҲАМАСга ғоявий жиҳатдан яқин бўлган араб партияси ҳам. Бундан ташқари, янги коалицияга рус тилли исроилликларни қўллаб-қувватлаш мақсадида ташкил этилган, Авигдор Либерман раҳбарлигидаги «Наш дом Израиль» партияси ҳам қўшилган.

«Бирлашган араб рўйхати» (РААМ) партияси сўнгги ўн йилликларда илк марта коалиция таркибига кирмоқда. Кузатувчилар бу партия ҳукмрон кўпчилик таркибига киришини ғайриоддий воқеа сифатида баҳолашмоқда. Ижтимоий тармоқларда Лапид, Беннет ва РААМ етакчиси Мансур Аббос келишув имзолаётгани акс этган сурат ҳам тарқалди.

Whatever happens tonight and in the days left until the confidence vote if it ever takes place, this is a historic photo. A leader of an Arab-Israeli party and the leaders of a Jewish-nationalist party signing an agreement to join a government together pic.twitter.com/ahGijY6qgc

— Anshel Pfeffer אנשיל פפר (@AnshelPfeffer) June 2, 2021

Коалицияга кирганлар:

• Яир Лапид раҳбарлигидаги «Еш Атид» - Кнессетда 17 мандат;
• Бенни Ганц бошчилигидаги «Кахоль-Лаван» - 8 мандат;
• Нафтали Беннет бошчилигидаги «Ямина» - 7 мандат;
• Авигдор Либерманнинг «Наш дом - Израиль» партияси - 7 мандат;
• Мейрав Михаэлининг «Исроил меҳнат партияси» («Авода»)  - 7 мандат;
• Гедеон Саарнинг «Янги умид» партияси («Тиква Хадаша») - 6 мандат;
• Ницан Хоровица бошчилигидаги «Мерец» - 6 мандат;
• Бирлашган араб рўйхати (РААМ) - 4 мандат.

Агар коалиция 120 ўринли кнессетда кўпчиликнинг овозига эга бўлолмаса, Исроилда сўнгги икки йил ичида бешинчи бор парламент сайловлари ўтказилиши мумкин. Коалиция ҳукумат тасдиқланиши учун камида 61 депутат овозини қўлга киритиши керак.

Таҳлил

Жереми Боуэн, BBC’нинг Яқин Шарқ бўйича муҳаррири

Нетаняҳунинг исталган соғлом фикрли мухолифи биладики, ҳозирги бош вазир лавозимини сақлаб қолиш учун ҳеч нарсадан қайтмайди. Янги ҳукумат аъзолари ва бўлажак бош вазир қасамёд қилмаган экан, Нетаняҳу уларни тўхтатиш учун қўлидан келган барча ишни қилади.

Агар у мухолифат етакчисига айлангудек бўлса, бу вақтда бор кучи билан коалицияни беқарорлаштириш учун ҳаракат қилади - Исроил сиёсатининг турли нуқталаридаги кучларни (ўнг миллатчилардан тортиб сўл либералларгача) ўз ичига олган сиёсий бирлашма парламентда мутлақ устунлик қила олмайди. Уларни бирлаштирган ягона сабаб - Нетаняҳуни ағдариш истаги.

Шу билан бирга, Нетаняҳу ҳарчанд ҳаракат қилмасин, энг эҳтимолий сценарий - у бош вазирликдан кетишидир. Алалоқибат, у сўл рақиблар туфайли эмас, ўзининг собиқ иттифоқчилари - унинг бешафқат сиёсати ва ўзбошимча сиёсати душманга айлантирган ўнглар туфайли мағлуб бўлмоқда .

Янги ҳукуматдан қандайдир инқилобий ташаббусларни кутиш ўринсиз. Коалиция бор эътиборини Нетаняҳу ва унинг иттифоқчилари ҳужумига қарши туриш учун сафарбар этади. Нетаняҳунинг мухолифлари уни судлар орқали муаммоларга кўмиб ташлашга умид қилишмоқда: у коррупция бўйича бир неча суд ишларида фигурант бўлиб турибди.

Коалиция ташкил этилгани эълон қилинишига реакция турлича бўлди. «Франс пресс» агентлиги маълумотига кўра, коалицияга кирмаган араб партиялари Фаластин давлатчилиги ғоясини инкор этувчи Беннет ҳукуматига қарши чиқишларини айтишмоқда.

Ўнг қарашларга эга сиёсатчилар томонидан ҳам танқидлар билдирилган. «Сўллар байрам қилишмоқда, аммо бу Исроил давлати учун жуда қайғули кун», дея ёзган твиттерда «Ликуд» аъзоси Мики Зохар ва коалиция таркибига кириш ўнглар учун «жуда уятли иш» бўлиши кераклигини қўшимча қилган.

Аммо кўпларни Нетаняҳу ниҳоят кетиши ҳақидаги хабар хурсанд қилган. Бош вазирнинг истеъфосини талаб қилиб келган фаоллар кўчаларда рақс тушишмоқда. Яна кимларнидир сўнгги икки йилда тўрт марта сайлов ўтказилишига сабаб бўлган сиёсий инқироз якунланиши хурсанд қилмоқда.

«Мен ўйлайманки, жуда узоқ вақт давомида сиёсий танглик кузатилди. Биз бошқа бир янги нарсани синаб кўришимиз керак, гарчи бу бироз тушунарсиз бўлса ҳам. Аммо ҳозир бошқа чиқиш йўли кўринмаяпти», деган Reuters билан суҳбатлашган фаоллардан бири.