Пекин ва Москванинг ўйини. Путин нега ШҲТ ва КХШТнинг Тожикистондаги саммитида қатнашмади?

Путин 15 сентябр куни Душанбеда бошланган ШҲТ ва КХШТ саммитларига бормаслиги ҳақида бир кун аввал маълум қилди.

У Тожикистон президенти Имомали Раҳмон билан телефон орқали мулоқотида атрофидагилар коронавирус юқтиргани сабабли ўз-ўзини изоляция қилиш режимига ўтишини айтди.

“Азия-Плюс” ушбу мавзуда экспертлар фикрини ўрганди.

Нурали Давлатов, журналист, сиёсатшунос:

— ШҲТнинг юбилей саммитида қатнашмаслик қарори кўпчилик учун кутилмаган бўлди. Бунинг устига, Путин бу ҳақда бир кун аввал маълум қилди. 

Мен карантин билан боғлиқ расмий версияга унчалик ишонмайман. Билишимча, Путин ёзда эмланган ва «Спутник» вакцинасини кенг реклама қилган, шунинг учун Россия президентининг сўзлари ушбу вакцина учун антиреклама бўлди. Аммо саммитга келмасликка бир нечта сабаблар бўлиши мумкин.

Биринчиси, баёнот ХХР раиси Си Цзинпиннинг саммитда қатнашмаслиги маълум қилинганидан сўнг янгради, шу боис Россия президенти Хитой раҳбари бормайдиган бўлса, менинг ҳам Душанбега боришимга ҳожат йўқ деган қарорга келган деб ўйлаш мумкин. 

Иккинчи сабаб шуки, Хитой ва Россия «Толибон» ҳаракати билан яхши муносабатлар ўрнатган, демак, Москва ва Пекиннинг фикри толиблар билан ҳамкорликка қарши чиқаётган расмий Душанбеникига тўғри келмайди.

Учинчи сабаб шундаки, саммитда Хитой ва Покистон Ҳиндистон ва Тожикистон билан зиддиятга бориши мумкин эди. Деярли барча мамлакатлар билан яхши муносабатда бўлган Россия эса ўз позициясини аниқ белгилашига тўғри келарди. Чамаси, Путин кутишга қарор қилган.

Амири Замон, сиёсатшунос:

— Менимча, Москва ва Пекин толибларга нисбатан умумий позиция борасида келишиб улгурмаган. Аввалига Хитой раҳбари, кейин эса Путин Душанбега боришдан воз кечди – бу мантиқан тўғри, чунки асосий мулоқот улар ўртасида бўлиб ўтиши керак эди.

Фикримча, Пекин ва Москванинг Афғонистондаги вазият борасида бир-биридан кўнгли тўлмаяпти. Москва толибларнинг ваъдаларига шубҳа қилган, шунинг учун Панжшердаги қаршиликни ёқламоқда, аммо хитойликлар буни хоҳламаяпти.

Ўз навбатида, Хитой толибларни тўлалигича қўллаб-қувватламоқда. Толиблар Хитой учун Афғонистондаги беқарорликнинг асосий омили ва бу мамлакатдаги инвестицион лойиҳаларни амалга ошириш учун тўсиқ ҳисобланган. 

Уларнинг фикрича, агар толиблар билан келишувга эришилса, бу омил йўқ бўлади ва Афғонистонда Пекин учун янги имкониятлар очилади. Шунингдек, Хитой толиблар уйғур сепаратистларидан халос қилади деган умидда. 

Эндиликда Пекин ва Москванинг ҳар бири ўз ўйинини ўйнайди.