«Нефтчи» ва «Нурафшон»да энг катта бюджет, «Динамо»да энг кам. Суперлигада қолиш ва элитага чиқиш учун ким қанча сарфлади?

Ўзбекистонда футбол мавсуми расман якунига етиб, Про лигадан Суперлигага «Нефтчи», «Динамо», «Олимпик», элитадан эса «Турон», «Андижон» ва «Машъал» қуйи лигага равона бўлди. Одатда, Ўзбекистон чемпионатида молиявий жиҳатдан энг кам бюджетли клуб охир-оқибат энг кучсиз сифатида омадсиз чипта соҳибига айланар, қуйи лигадан эса энг пулдор жамоа олий табақага йўл оларди. 2021 йилги мавсумда бу анъана қисман бузилди, дейишга асослар етарли.

Молиявий барқарорлик – лигада қолиш гарови эмас

Ҳа, худди шундай. Ўзбек футболининг сўнгги декадаси ёки 20 йиллик тарихини титкиланг, пули бор клуб Олий лигадан тушиб қолган эмас – камида «премия»дан воз кечиш эвазига ёрдам қўлини чўзишга доим тайёр «окалар» чемпионатимизда бўлган. Энди эса пулдор жамоа борай деса на «чойхона» бор, на ўша «маъданчилар» ё «тракторчи» ёрдамга кела олмайди.

Суперлига якунларига кўра, «Турон», «Андижон» ва «Машъал» турнир билан хайрлашишга мажбур бўлди. Афсусланарли ягона жиҳат – Суперлигада хусусий мақомга эга икки клуб - «Турон» ва «Андижон» ҳамда ўзбек футболида иқтидорлар фабрикасига айланган «Машъал» лигада қололмади.

Яйпан клуби қисқа тарихида Суперлигада илк марта иштирок этганига қарамай, профессионаллик сари дадил қадам ташлаётганди. Аммо Про лигадан Суперлигага чиққач, элитада катта маблағ эвазига чақирилган номдор ўйинчилар ўйнатилгани, мавсум давомида жамоа 5 нафар мураббий қўлидан ўтгани, охир-оқибат яйпанликларнинг лигани тарк этиши билан тугади. «Турон» турнир жадвалида яққол аутсайдер бўлса-да, молиявий жиҳат ва ҳисоб-китобларни ўз вақтида бажаришда намуна бўла олди. Бироқ пул жамоани лигада олиб қола олмаслиги кўринди. Таққослаш учун, узоққа бормаймиз – Яйпан клубининг қўшниси «Қўқон-1912» «Турон»дан камроқ маблағ сарфлаган ҳолда 8-ўринни эгаллай олди.

Лигани тарк этган водийнинг яна бир жамоаси «Андижон» 2020 йилги мавсум якунида хусусий клубга айланиб, ўтиш ўйинида «Нефтчи»дан устун келган ҳолда элитадаги «прописка»сини сақлай олганди. Бу йил эса жамоа деярли янгиланган таркибда тўп сурмасин, Отабек Ғуломхўжаевдан кейин қутқарувчи ролида Ёрқин Назаров, Виктор Кумиков сингари тажрибали мураббийларни чақирмасин, ҳеч ким жамоани қуйи лигага тушиб кетишдан қутқара олмади. Шунга қарамай, хусусий клубнинг эгалари профессионалликка интилаётгани, аутсайдерга айланган жамоани молиялаштиришда давом этиб, бир йилдаёқ элитага қайтишга ваъда бераётгани қувонарли. Ҳар ҳолда хусусий секторнинг футболдан кўнгли совиганда жамоани ташлаб қўйиш ҳолатини узоқ эмас, шу йилнинг ўзида «Истиқлол» ва «Оқтепа» мисолида кўрдик.

Про лигага равона бўлган жамоалар орасида фақатгина «Машъал»нинг муаммолари кўпроқ молиявий ҳолат билан боғлиқ эди. «Ўзбекнефтгаз» қарамоғидаги Муборак клубининг йиллик бюджети бошқа клублардан кўра камтарроқ экани якунда таъсир қилди. «Газчилар» мавсум ўртасида икки етакчилари – Ҳумоюн Муртазоев ва Сардор Абдураимовни асосий рақобатчиси «Турон»га 1 миллиард сўмдан кўпроқ маблағга трансфер қилган бўлса-да, бу ўтиш на уларга ва на рақибга ёрдам берди. Ўтган мавсум «Бухоро» билан қуйи лигага тушган Александр Хомяков, бу сафар мураббий сифатида «Машъал»ни Про лигадан қутқара олмади.

Про лигадан ким қанча билан чиқди?

Суперлигани тарк этган жамоалар ўрнига Про лигадан «Нефтчи», «Динамо» ҳамда «Олимпик» кучлилар сафига қўшиладиган бўлди. Қувонарлиси, Суперлигада бўлгани каби Про лигада ҳам пулнинг чўғи йўлланмалар масаласини узил-кесил ҳал қилгани йўқ.

«Нефтчи» - Про лигадаги энг катта бюджетли клуб

2020 йил якунида «Нефтчи» «Турон»га қарши можароли ўйиндан кейин Суперлигага йўлланма ололмагач, Фарғона вилояти ҳокими Хайрулло Бозоров таклифига кўра, Илҳом Мўминжонов «Нефтчи» бош мураббийи этиб тайинланди. Хайрулло Ҳайитбоевич Наманганда бўлгани каби, Фарғонада ҳам Илҳом Мўминжоновга Суперлига даражасидаги жамоа йиғиш ва клубни 1-ўрин билан элитага қайтариш вазифасини қўйди.

Мақсадга яраша «Нефтчи» Про лига клублари орасида энг катта йиллик бюджет – 23 миллиард сўм сметага эга бўлди. Натижада Суперлигада совринли ўринлар учун курашиб юрган Акмал Шораҳмедов, Шавкат Муллажонов, Сайдулло Раҳматов, шунингдек Аъзамжон Алиев, Шерзод Каримов, Абдуллоҳ Олимов, Ойбек Қиличев ҳамда Дарко Станоевич ва Марко Обрадович каби легионерлар Фарғона нефтни қайта ишлаш заводи ҳомийлигидаги клубга ўтишди. Про лига даражасидан баланд ўйинчилар эса Мўминжоновга Суперлигага 1-ўрин билан чиқиш мақсадини муддатдан аввал бажариб беришди. Футбол ихлосманди саналмиш вилоят ҳокими «Нефтчи»ни Суперлигага чиққани билан табриклаганида Фарғона жамоаси 2022 йилда ОЧЛ йўлланмаси учун кураш олиб боришни мақсад қилиш ҳақида маълум қилганди.

Бу эса кейинги йил 60 йиллик юбилейини нишонлайдиган шонли тарихга эга клубнинг бюджети яна ошишини англатади.  

«Динамо» энг кам бюджет билан Суперлигага чиқди

Про лигада ҳам ҳамма нарсани пул ҳал қилмаслигини «Динамо» мисолида кўриш мумкин. Самарқанд вилояти ҳокими, вилоят футбол ассоциацияси президенти Эркинжон Турдимов вилоят бюджетидан футбол учун «бир тийин ҳам ишлатилмаслиги, бу мумкин эмаслиги» ҳақида айтгач, клуб раҳбарияти ва мураббийлар штаби минимум харажат ва максимум натижа эвазига Суперлигага йўлланма олишга эришди.

Самарқандликлар Про лига жорий мавсумида рақобатчилари орасида энг кам бюджетга эга клуб саналса-да, 2-ўрин билан Суперлигага йўлланма олишга эришди. Йил бошида жамоа мураббийсиз қолгач, клуб раҳбарияти Ҳаким Фузайловни Самарқандга таклиф этди. Бунгача сўнгги мавсумда мураббийга ёлчимаган жамоа учун тожикистонлик тажрибали мутахассиснинг таклиф этилиши энг тўғри қарор бўлиб чиқди. Февралда иш бошлаган Фузайлов 40 кун ичида деярли янги таркиб йиғишига тўғри келди. Ҳаким Қаюмович «Нефтчи» ёки «Бухоро» мураббийларидек Суперлигада мунтазам тўп сурган ўйинчиларни таклиф этиш имконига эга эмасди. Шунга қарамай, ўйин услубига мос, аммо унча номдор бўлмаган таркиб билан яхши натижалар қайд этиб, якунда 2-ўрин билан Суперлига вазифасини бажарди.

Аммо клубнинг Суперлигадаги мақсади қандай бўлади, ҳозирча номаълум. Ҳар ҳолда Самарқанд вилояти ҳокими Эркинжон Турдимов ёзда «Динамо»нинг бош ҳомийси «Agromir» компанияси экани ва йиллик бюджети 6-7 миллиард сўмни ташкил этиши ҳақида айтиб, Суперлига каттароқ харажат талаб қилиши ҳақида гапирган эди. Ўзбекистон кубоги финали Самарқандда ажойиб даражада ўтганини инобатга олсак, кўҳна шаҳар кучли клубга муносиблиги яна бир марта кўринди. 

«Олимпик» - бир йилда ҳаммасига улгурган клуб

Йиллик бюджети бўйича «Нурафшон» клуби олдига яқинлаша олмайдиган «Олимпик» майдонда Бухоро жамоасидан ўзиб кетиб, Суперлигага чиқишни уддалади. Темур Кападзе бир йил ичида ёшлардан иборат таркиб билан Про лигадан Суперлигага йўлланма олгани таҳсинга сазовор. Клуб мавсум оралиғида Беларус пойтахти Минскда ўқув-машғулот йиғини ўтказгани ҳам жамоа натижаларига ижобий таъсир қилди.

Tribuna.uz манбасига кўра, Ўзбекистон миллий Олимпия қўмитаси ҳомийлигидаги «Олимпик» жамоасининг йиллик бюджети 8 миллиард сўмни ташкил этган. Суперлигада талаблар ва харажатлар ошиши, табиийки бу жамоанинг ҳам кейинги мавсумдаги сметаси оширилишига сабаб бўлади.

Катта бюджет – Суперлигага йўлланма бермаслигини исботлаган «Нурафшон»

Инқирозли даврни бошдан кечираётган Бухоро жамоаси кетма-кет иккинчи йилни ҳам қуйи лигада ўтказишига тўғри келади. Йиллик сметаси ва таркиб номдорлиги жиҳатдан «Нефтчи»дан кейинги жамоа сифатида гавдаланган клубнинг Про лигада қолиб кетиши ачинарли ҳолат. Tribuna.uz манбасига кўра, «Бухоро» 2020 йил якунида Про лигага тушиб кетгач, клубнинг йиллик сметаси пасайтирилмаган. Бухоро вилояти ҳокими, вилоят футбол ассоциацияси президенти Ботир Зарипов ташаббуси билан клубнинг йиллик бюджети 21 миллиард сўм қилиб белгиланиб, маблағнинг 11 миллиарди бош ҳомий – Бухоро нефтни қайта ишлаш заводи гарданида бўлган.

Жамоани бир йилдаёқ Суперлигага олиб чиқиш вазифаси қўйилган бўлса-да, раҳбариятнинг мураббийларни қўлқопдек алмаштиргани жамоага салбий таъсир қилди. Клуб «Нурафшон» дея номини янгилаган бўлса-да, аввалги йиллардан қолган молиявий муаммолари эскилигича қолаверди. Маблағ жиҳатдан «Динамо» ва «Олимпик»дан қарийб уч баравар катта бюджетга эга бўлган «Нурафшон» охир-оқибат мураббийлар қўнимсизлиги сабаб аламли тарзда қуйи лигада қолиб кетди. Катта маблағ бўлгани билан, бошқаруви тизимли бўлмаса, сарсон-саргардонликда клуб қай ҳолга тушишини ушбу жамоа мисолида кўриш мумкин. Стадион, майдон, жамоа ва қатор муаммоларга навбати билан ечим топа оладиган жонкуяр раҳбар шарт бу клубга. Акс ҳолда 2022 йилда ҳам «Андижон», «Турон», «Машъал» билан йўлланма учун курашиш осон кечмаслиги аниқ. Унгача эса жонажон жамоаси ўйинларини 2 йилдан буён Бухорода томоша қила олмаётган бухоролик минглаб жонкуяр мухлисларга сабр тилашдан ўзга чора йўқ.

Саид Усмон