Украинадаги уруш: томонларнинг баёнотлари, дунё муносабати, ёрдам ва санкциялар

Украина томонининг баёнотлари

Володимир Зеленский анъанавий тунги мурожаатида Россиянинг стратегик мағлубияти очиқ-равшан эканлигини таъкидлаган.

«Русларнинг стратегик мағлубиятга учраганини бутун дунё аҳли очиқ-равшан кўриб турибди. Шунчаки, Россияда буни тан олиш учун ҳозирча журъат етишмаяпти. Улар қўрқоқ. Ҳақиқатни ракета, авиация ва артиллерия зарбалари ортига беркитмоқда. Шу сабабли, бизнинг бош вазифамиз — токи ўз мақсадимизга етишмагунимизча курашишдан иборат. Тупроғимизни, одамларимизни ҳимоя қилиб, хавфсизлигимизни ишончли таъминлашимиз лозим», — деган Зеленский урушнинг 78-кунидаги ўзининг тунги мурожаатида.

Украина ташқи ишлар вазири Дмитро Кулеба немис компанияларини Россияни тарк этиб, Украинага келиб жойлашишга чорлади.

«Россия Украинада қабиҳ ишларни давом эттираётгани боис Россияда ҳамон бизнес юритаётган хорижий компанияларнинг даромади украинларнинг қонига булғанган. Мен немис бизнесини Россияни тарк этиб, Украинага кўчиб ўтишга чақираман. Бу Европада тинчлик ўрнатилиши ишига самимий ҳисса бўлади», — деган Кулеба.

Украина уруш бошланганидан буён ҳарбий мақсадларга 8,3 млрд доллар сарфлаган. Бу ҳақда Украина молия вазири Сергея Марченкога таяниб, Reuters агентлиги хабар бермоқда.

Вазирнинг сўзларига кўра, бу маблағларни Молия вазирлиги бюджетда аввалбошда ривожланиш учун ажратилган маблағлардан олган. Пуллар ҳамма нарсага — қурол-яроғ сотиб олиш ва таъминлашдан тортиб, мамлакат ичида кўчган инсонларни шошилинч қўллаб-қувватлашгача сарфланган.

Хорижга жуда кўп аёллар ва болалар чиқиб кетганлиги сабабли Украинани демографик инқироз кутиши мумкин, дея огоҳлантирган Украина демография институти директори Элла Либанова. Шунингдек, тушунарли сабабларга кўра, Украинада туғилиш ҳам камайиб кетиши мумкин. Либанованинг сўзларига кўра, бундан халос бўлиш учун украиналик қочқин аёллар билан алоқани йўқотмаслик, уларни мамлакатга қайтишга рағбатлантириш керак.

Украина қуролли кучлари бирлашган операцияси ўтган сутка ичида эришилган натижалар ҳақида қуйидагича маълумот бермоқда (эслатиб ўтамиз, уруш даврида эълон қилинган маълумотларни мустақил манбалар орқали текширишнинг имкони йўқ):

·        Душманнинг 18 та ҳужуми муваффақиятли бартараф этилган.

·        13 та танк, 8 та артиллерия тизими (уларнинг 1 таси бирваракайига ўт очиш ракета тизими), 27 та ҳарбий зирҳли техника, 2 та махсус инженерлик техникаси, 5 та транспорт воситаси йўқ қилинган.

·        Ҳаво ҳужумидан мудофаа бўлинмалари Донбасс осмонида кўпмақсадли Ка-52 вертолёти ва 4 та «Орлан-10» типидаги пилотсиз учар қурилмаларни уриб туширган.

Ҳарбий ҳаво кучлари қўмондонлигининг маълумотлари:

·        Россиянинг «Орлан-10» типидаги 5 та пилотсиз учар қурилмаси, 1 та Ка-52 вертолёти, 1 та қанотли ракетаси уриб туширилган.

«Схид» («Шарқ») тезкор-тактик гуруҳининг маълумотлари:

·        Россия қўшинларининг 6 та ҳужуми бартараф этилган. Душманнинг йўқотишлари: 180 нафаргача шахсий таркиб, 6 та танк, 6 та пиёдалар зирҳли машинаси (БМП), 2 та зирҳли транспортёр (БТР), 2 та енгил зирҳланган кўп мақсадли тягач-транспортёр, 3 та ўзиюрар артиллерия қурилмас, 1 та бирваракайига ўт очиш реактив тизими, 4 та миномёт ҳисоби, 3 та артиллерия нуқталари.

Россия томонининг баёнотлари

Россия Федерацияси Хавфсизлик кенгаши раисининг ўринбосари Дмитрий Медведев Ғарб давлатлари Россияга қарши прокси-уруш (ишончнома асосида уруш) олиб бораётганини таъкидлади.

«Украинани қурол-яроғ билан тўйинтириш, уларнинг қўшинларини ғарб техникасидан фойдаланишга ўргатиш, ёлланма жангариларни жўнатиб, Россия чегаралари яқинида ҳарбий машғулотлар ўтказиш НАТОнинг Россия билан тўғридан тўғри тўқнашуви эҳтимолини оширади. Бундай можаронинг эса тўлақонли ядровий урушга айланиб кетиши эҳтимоли катта», — деб ёзган Медведев.

Россия Финландиянинг НАТОга аъзо бўлиши ҳақидаги баёнотига ўз муносабатини билдирди.

«Россия Финландиянинг НАТОга аъзо бўлиши ортидан келадиган таҳдидни йўқотиш учун ҳарбий-техник ва бошқа характердаги жавоб қадамларини қабул қилишга мажбур бўлади», — дейилади Россия ТИВ баёнотида.

Россиянинг БМТдаги доимий вакили ўринбосари Дмитрий Полянскийга кўра, Швеция ва Финландиянинг НАТОга аъзо бўлиши РФ хавфсизлигига зарба бўлмайди, Россия алянсдан келадиган таҳдидга туриб беришга тайёр.

Полянскийнинг айтишича, Финландия ва Швеция НАТО аъзоси бўлган заҳоти алянс бўлинмалари у ерга келиб жойлашади ва бу ҳудудлар РФ ҳарбийлари учун эҳтимолли нишонга айланади.

Россия Мудофаа вазирлигининг махсус вакили Игор Конашенковнинг тунги брифингида эълон қилинган маълумотлар (эслатиб ўтамиз, уруш даврида эълон қилинган маълумотларни мустақил манбалар орқали текширишнинг имкони йўқ):

·        РФнинг ҳавода базалашган ракеталари Украинанинг 38 та жонли кучлари ва техникалари жойлашган нуқталарга зарба берди, 4 та ўқ-дори омборлари, 170 дан ортиқ аскарлар йўқ қилинди.

·        Харков ҳудудида АҚШда ишлаб чиқарилган контрбатарея курашининг радиолокацион станцияси йўқ қилинди.

·        Тезкор-тактик ва армия авиацияси томонидан 45 та жонли кучлар ва техникалар жойлашган пунктлар, ёнилғи омбори йўқ қилинди.

·        Артиллерия бўлинмалари томонидан 14 та бошқарув пункти, ўт очиш позицияларида турган 7 та артиллерия бўлинмалари, 358 та жонли кучлари ва техникалари жамланмаси ўққа тутилган. Харковда С-300 ЗРКнинг учириш қурилмаси йўқ қилинган.

·        Ҳаво ҳужумидан мудофаа кучлари Украинага тегишли 5 та пилотсиз учар қурилма, «Смерч» бирваракайига ўт очиш реактив тизимининг 10 та реактив снарядини уриб туширган.

·        Змеиний ороли узра битта пилотсиз учар қурилма ва 3 та «Точка-У» баллистик ракетаси уриб туширилган.

·        Махсус операция бошидан буён 164 та самолёт, 125 та вертолёт, 827 та пилотсиз учар қурилма, 304 та ЗРК, 3022 та танк ва бошқа жанговар зирҳли машиналар, 366 та бирваракайига ўт очиш реактив тизими қурилмалари, 1479 та дала артиллерияси қуроллари ва миномётлар, шунингдек 2832 бирликдаги махсус ҳарбий автомобил техникаси йўқ қилинган.

Украинага кўмак

АҚШ вакиллар палатаси икки кун муқаддам Украинага 40 млрд доллар кўмак пули ажратилиши тўғрисидаги қонун лойиҳасини қўллаб-қувватлаган эди. Ҳужжатни Кентуккидан сайланган сенатор Рэнд Пол блоклаган. Сенатор ушбу ёрдам берилишига қарши эмас, бироқ бу қадар улкан маблағ устидан назорат зарурлигини таъкидлаган.

«Сизлар 40 млрд долларни ҳеч қандай назоратсиз бериб юбора олмайсизлар. Афғонистон бўйича бош назоратчи тайинлаганимизда ҳам бу чора маблағлар талон-торож бўлишини тўхтатолмаган, бироқ назорат ўғриларни ўғриликка қўл уришдан олдин ўйлашга мажбур қилади», – деган сенатор.

Сенатор киритган тузатиш келгуси ҳафтада қонун лойиҳаси матнига қўшилади.

Украина президенти офиси раҳбарининг ўринбосари Андрий Сибига Буюк Британия — Киев шаҳри ва Киев области, Дания — Николаев области, Болтиқбўйи давлатлари — Житомир областини тиклашни ўз зиммасига олганини маълум қилди.

Санкциялар ва Россиянинг қарши чоралари

Япония Россиянинг «Сбербанк» ва «Альфа-банк» банкларининг активларини музлатиб қўйди. Янги санкциялар доирасида 141 нафар шахс, жумладан РФ бош вазири Михаил Мишустиннинг ҳам активлари музлатилган.

Финландиянинг НАТОга аъзо бўлиш ниятига қарши чора сифатида Россия 13 майдан бошлаб бу мамлакатга газ етказиб беришни тўхтатиши мумкин, деб ёзади Iltalehti нашри.

Австрия канцлери Карл Неҳаммер агар Залцбургдаги газ омбори хомашё билан тўлдирилмаса, уни «Газпром»дан тортиб олиши билан таҳдид қилди, деб Kronen Zeitung газетаси хабарини келтирмоқда ТАСС.

Россия газининг Украина орқали Европага транзити суткасига 53 млн куб метргача тушиб кетган. 11 май куни «Газпром» газнинг Украина орқали Европага транзити 34 фоизга камайганини маълум қилган эди.

Chrome браузери Россиядаги фойдаланувчиларнинг Android қурилмаларида 9 майдан буён янгиланмаётгани аён бўлди.

Apple россиялик фойдаланувчиларни AppStore онлайн дўконида мобил телефон орқали тўлов қилиш имкониятидан маҳрум қила бошлади.

Россияда 165 йилдан буён фаолият кўрсатиб келаётган Siemens компанияси бу давлатда ўз фаолиятини йиғиштиришини расман эълон қилди.

Европанинг энг йирик Allianz SE суғурта компанияси катта эҳтимол билан яқин кунларда Россияни тарк этишини эълон қилди.

Nike компанияси Москванинг «Спартак» футбол клуби билан ҳамкорликни бас қилди.

Москва биржасида АҚШ долларининг курси 2020 йилнинг февралидан буён илк марта 64 рублдан паст даражага тушди. Евро курси эса 2017 йилнинг июнидан буён илк марта 66 рублгача пастлади.

Bloomberg Россия рублини 2022 йилдаги энг самарали валюта деб эълон қилган. Бироқ агентликнинг таҳлилчилари рус валютасининг қурби мустаҳкамланишини ишончга сазовор эмас, деб ҳисоблашмоқда. Чунки кўплаб трейдерлар унинг «монитордаги» курси реал нархига мос эмаслиги ортидан у билан савдо қилишни тўхтатган.

Россиянинг нефт савдосидан даромадлари чекловларга қарамасдан, йил бошидан буён 50 фоизга ошган, деб ёзади Bloomberg. «2022 йилнинг бошидан буён Россия суткасига 8 млн баррел экспорт ҳажмида нефт ва нефт маҳсулотлари умумий савдосидан ойига тахминан 20 млрд доллар ишлаб топган», дейилади нашр хабарида.

Financial Times газетаси таҳлилчиларининг ҳисоб-китобларига кўра, яқин 5 йил ичида Европа Иттифоқи Россиядан газ ва нефт импортидан тўлиқ халос бўлиш ва муқобил энергия манбаларига ўтиш учун қўшимча 195 миллиард евро сарфлашларига тўғри келади.

Халқаро ҳамжамиятнинг муносабати

АҚШ маъмурияти Украинага ядро қуролини етказиш имкониятига йўл қўймайди, бу ҳақда гап-сўз бўлиши мумкин эмас, деган АҚШ давлат котибининг Европа ва Евросиё масалалари бўйича ёрдамчиси Карен Донфрид.

«АҚШ Украинага қурол-яроғ етказиб, фақат хавфсизлик соҳасида ёрдам бермоқда. Бироқ ядро қуролига келсак, бу ҳақда гап-сўз бўлиши мумкин эмас», — деган Донфрид Сенатдаги эшитувлар чоғида.

«Россия Европада навбатдаги тажовузлар юз бермаслиги учун НАТО доирасида жипс ва доимий мувофиқлаштирувни талаб этувчи таҳдид сифатида қолмоқда. Россиянинг ядровий салоҳияти айни пайтда ҳам, келажакда ҳам катта муаммолар яратади», — дея Пентагон раҳбари Ллойд Остиннинг сўзларини келтирмоқда Newsweek.

Буюк Британия мудофаа вазири Бен Уоллес Лондон бутун дунё бўйлаб Украинага топшириш учун совет ва Россия қурол-яроғларини йиғишини маълум қилган, деб ёзади WSJ. Вазирнинг сўзларига кўра, дунёда 23 та давлат Россия техникаси захираларига эга.

Еврокомиссия раиси Урсула фон дер Ляйен пайшанба куни Токиода ўтган Ероиттифоқ-Япония саммитида Россияни жаҳондаги тартиб-интизомга таҳдид, деб атади ва РФ ўзбошимча халқаро муносабатларга чорлаётганини таъкидлади.

UNICEF биргина апрел ойида Украинада 100 га яқин болалар ўлдирилганини тасдиқлади. Ҳақиқий рақамлар анча каттароқ бўлиши мумкин, чунки Россиянинг Украинага қарши уруши болаларни ҳимоя қилиш соҳасини таназзулга учратган. Бу ҳақда БМТ Хавфсизлик Кенгашида пайшанба куни UNICEF ижрочи директори ўринбосари Умар Абдий таъкидлаб ўтган.