Технологиялар ривожлангани сари фирибгарликнинг янгидан янги турлари пайдо бўлмоқда. Шулардан энг кенг тарқалгани – киберфирибгарликдир. Охирги 3 йилда бу турдаги жиноятлар сони 8 баробарга кўпайган.

Кўп ҳолатларда фуқаролар ҳушёр бўлмагани сабабли ҳам фирибгарлар бундан устомонлик билан фойдаланмоқда. Қуйида ҳозирги кунда кенг тарқалган киберфирибгарлик турлари ва улардан ҳимояланиш ҳақида маълумот берамиз.

Номаълум “халоскор”

Бу схемада фирибгар одамларнинг қўл телефонига қўнғироқ қилиб, ўзини Марказий банк, тижорат банки ёки тўлов тизими (масалан, Click) ходими деб таништиради. Шундан кейин мобил илова бузилгани, банк картаси блок ҳолатига тушгани, картадан ноқонуний пул ечиб олишга уринишлар бўлаётгани ва шу каби турли уйдирмаларни келтирган ҳолда, дарҳол чора кўрилмаса, барча маблағлардан айрилиш мумкинлигини таъкидлаб, ишончга киришга ва эмоционал таъсир ўтказишга уринади.

Масалан, “банк картангиздан қанчадир маблағ ўғирланди, бу сизмисиз?” дейиши мумкин. Фирибгар “тезроқ”, “ҳозироқ”, “кейин тушунтираман”, “тезроқ керак” каби сўзлар билан саросимага солишга уринади.

Фото: Getty Images

Бу ҳолатда ҳеч қачон телефонингизга келган банк карталари билан боғлиқ бир марталик юборилган SMS-кодни, тижорат банклари, тўлов тизими операторлари ва тўлов ташкилотларининг мобил иловаларига кириш ҳуқуқини берувчи логин ва паролларни ҳеч қандай шахсларга айтманг. Улар сиздан олган маълумотлар (SMS-код, логин ва пароль ва ҳ.к.) орқали банк картангиздаги пул маблағларини кўчириб олиш ёки рухсатингизсиз бошқариш имконини қўлга киритади.

“Танловда ғолиб бўлдингиз”

Номаълум шахс сиз билан боғланиб, танловда ғолиб бўлганингиз билан табриклайди. Кейин сизга “ютиб” олган пулни қабул қилиб олишингиз учун линк юборади ва кўрсатилган сайтга кириб маблағларни қабул қилишингиз ҳақида айтади. Сайтга кириб, пластик карта рақами, амал қилиш муддати, телефон рақам ва келган SMS хабарномадаги паролни ҳам киритганингиздан кейин, пластикдаги барча пул сониялар ичида ечиб олинади.