Масалан, рублнинг қадрсизланаётганига иқтисодий воқелик алмашгани, бу янги вазиятда рубл қурби Shell компаниясининг мамлакатни тарк этиши каби йирик битимлардан таъсирланиши келтирилмоқда. Хўш, Россия валютаси ўзини тиклай оладими? BBC шу савол атрофидаги иқтисодий мулоҳазаларни келтириб ўтди.
Якунланаётган ҳафтада доллар курси Россияда 5 фоиздан зиёдроққа ошган: душанба куни эрталаб унинг нархи 77 рублдан сал ошган эди, пайшанба кунига келиб 81 рубллик маррани урди. Евро эса ҳафта ичида янада кучлироқ – 10 рублга ёки қарийб 13 фоизга қимматлаган.
Ҳозир ҳар икки валюта 2022 йил апрелида қанча турган бўлса, ўша қийматга етиб олди. Ўшанда бошланган уруш рубл курсини қулатганди, кейинроқ Россия Марказий банки гайкаларни қотира бошлади. Тартибга солувчи МБ ва импорт миқдорининг кескин қисқариши рублнинг мустаҳкамланишига сабаб бўлди ва у апрел ойининг бошида ўзини тиклай бошлаган эди.
Айни пайтдаги вазият ўтган йилнинг апрел ойида бўлганининг ғирт тескариси: импорт ошиб бормоқда, экспортдан олинган даромадлар пасаймоқда – омилларнинг жамулжамлиги асло рубл фойдасига эмас. Бу 2022 йил ёзидаги рекордлар ҳақида унутса ҳам бўлаверади, дегани.
Бироқ мана шундай ҳолатларда рубл йирик битимлари ва янгиликлардан таъсирланиши ҳам мумкин. BBC томонидан сўралган иқтисодчилар ва Bloomberg агентлиги тахминига кўра, ҳафта ичида рублнинг қулашига бош сабаблардан бири «Сахалин-2» лойиҳасидан Британиянинг Shell нефт компанияси чиқиб кетиши ҳақидаги янгиликлар бўлган.
«Валюта соябони»нинг камайиши
Рубл курс жорий операциялар ҳисоби балансига, яъни, масалан савдо ва молиявий сектор орқали ташқи дунёда мамлакатга қанча пул кириб келаётгани ва чиқиб кетаётгани ўртасидаги фарққа боғлиқ. Иқтисодчилар буни рубл курсини аниқлаштириб берувчи пойдевор омиллар деб аташади.
Бу омиллар 2022 йилнинг катта қисмида Россия валютаси фойдасига юрди. Ўтган йилнинг аксарият ойларида рубл савдо баланси профицити (ортиқчалиги) туфайли мустаҳкам турди: ўшанда Россия жорий этилган санкциялар туфайли камроқ импорт қилиб, катта ҳажмдаги энергия ресурсларини экспорт қилишда давом этаверди – нархлар анча юқори эди, нефт экспорти учун санкциялар йил охирига борибгина жорий этилди.
Қўполроқ қилиб айтганда, четга доллар олиб чиқиш, четдан бирор нарса импорт қилиш имконияти камайгани сабабли, Россияда доллар тақчиллиги юзага келмади ва унинг нархи арзон бўлди.
