Мақсад ҳисоб-фактурадан пул қилишми?
— Монетизация масаласини оладиган бўлсак, ҳозирча счет-фактура бепул деб айтиб туришибди. Чунки фактура тайёрлаб берувчи хизматлар бир неча йил бепул фактура тайёрлаб, одамларни ўргатиб олганидан кейин ҳамма счет-фактуралар электрон берила бошлангач, пулли қилиб қўйишди. Худди шундай, транзакциялар бўйича фактуралар бепул ва солиққа ҳам тортмаймиз дейишяпти. Ўзи счет-фактура маҳсулот ва хизматларнинг реализациясини тасдиқловчи ҳужжат ҳисобланади. Аммо бу ерда ҳеч қандай реализация йўқ – счет-фактура берилиши мантиққа тўғри келмайди.
Бундан кўзланган мақсад нима дейдиган бўлсак, мен бундан 2та нарсани кўряпман: монетизация ҳолати бўлса, ҳозирча бепул дейилаётган счет-фактуралар вақт ўтиб, 10 сўм, 20 сўм, 100 сўм, 200 сўм тарзида ҳар бир фактурага нарх белгиланади. Бу нима дегани? Агар кунига 1 миллионта транзакция ўтадиган бўлса, 200 сўмдан, кунига 200 миллион сўм тушум дегани. Энди бир ойлик тушумни ҳисоблайверинг. Бу шунчаки транзакцияга илиниб олишнинг йўли.
Агар ҳақиқатан счет-фактура секин-секин пулли қилинадиган бўлса, харажат пул жўнатувчининг зиммасига юклатилади. Одатда, пул жўнатувчи тезроқ пул юборишдан манфаатдор.
“Шахсга пул ўтказиш блокланиши мумкин, худди ҚҚС гувоҳномаси каби”
— Иккинчи томони бор ва бу жуда ҳам хавфли – бу томонни ҳеч ким кўрмаяпти. Бу – жисмоний шахсдан жисмоний шахсга ўтказиладиган пул маблағларига блок қўйиш ҳолати. Ҳозир счет-фактура юбора олади, эртага фалончи жисмоний шахсга фактура бермайдиган қилиб қўйишади. Агар мен сизга пул ўтказмоқчи бўлсам, солиқ органи сизга ўтказиладиган пуллар учун счет-фактураларга блок қўйиб қўяди. Бу дегани эртага мен сизга пул ўтказа олмайман.
Сизнинг картангизга ҳеч ким блок қўймайди, лекин сизга счет-фактура беришга блок қўйилади. Бунинг натижасида янада кўпроқ электрон бошқарувга ўтишади, янада кўпроқ одамларнинг шахсий маблағига аралашишади. Бу келгусида янада кўпроқ коррупцияга олиб келади. Хоҳлаган одамига блок қўйишади.
Буни нима билан солиштирса бўлади? Қўшимча қиймат солиғи бўйича гувоҳнома берилишида энг аввало нима дейилган эди? Солиқ кодексининг ўзида ҳам ҚҚС гувоҳномаси берилади ва ҚҚС тўловчилар ҳисобини Давлат солиқ қўмитаси юритади дейилганди. Ўша пайт биз эртага гувоҳнома билан ҳаммани қийнайсизлар десак, “йўқ, бу фақат ҳисобини юритиш учун, бу ерда назорат мақсади йўқ” дейишганди. Лекин ҳозирги кунда қарайдиган бўлсангиз, хоҳлаган, ёқмаган тадбиркорнинг ҚҚС гувоҳномасини ўчириб қўйишади. Жуда катта коррупцияга сабаб бўляпти. Чунки хоҳлаган одамига ишлашга рухсат беришяпти, хоҳламаганига йўқ. Солиқ органлари суд қарорларини менсимасдан, тадбиркорларнинг ҚҚС гувоҳномасини блоклаяпти.
