Орзу-мақсадсиз, умидсиз яшаб бўлмайди. Орзусиз инсон – инсон эмас. У тирик жисм холос. Орзу дегани эса чегара билмайди. Кўнгилга қўйиб берсанг, нималарни истамайди. Ёшдан, маслакдан қатъи назар одам ниманидир истайверади. У истак эса хоҳ маънили бўлсин, хоҳ маънисиз истовчиси учун энг буюк омил. Абдуқаюм Йўлдошевнинг «Парим бўлса…» ҳикояси бош қаҳрамони Ғанибой ҳам орзуси йўлида ақлдан озди…
Сюжет:
Асар шаҳар жинниси бўлган Ибодулла ҳақида батафсил таъриф билан бошланади. У шунчалар шаҳарни севадики, ҳар гал шаҳарга тушиш у учун байрам бўларди. У ўзини шаҳарда шундай тутардики, шаҳарликлар уни чиндан шаҳарлик деб ўйларди. Овулларида ким шаҳарга бормоқчи бўлса, уни ҳам бирга олиб кетишарди.
Шундай юмуш билан уни бир кун бойвачча тадбиркор, овулининг “каттаси” ҳисобланмиш Ғанибой чақиртириб қолади. Ғанибой филология факультетида ўқиган, аммо бу соҳада бир кун ҳам ишламаганди. У Ибодулладан шаҳарга ўзи бирга тушиб чиқишини илтимос қилади. Ибодулла рози бўлади. Шаҳарга боргач эса уни ҳайратга солувчи воқеалар гувоҳига айланади.
Улар шаҳарга боргач театрга тушади. “Оққуш кўли” номли намойишга киришади. У ердан Ғанибой битта балетчи қизга эс-ҳушидан айрилгулик даражада термилади. У ўша балеринага аввалроқ ошиқ бўлиб қолганди. Бу шундай ошиқлик эдики, буни Ғанибойнинг ўзи бир кўришдаги муҳаббат деб ҳисобларди. У учун шаҳарнинг ўртасидан катта бир иморат қурдирганди. Бу иморатни Ибодуллага кўрсатганда Ибодулла ҳанг-у манг бўлиб қолади.
Афсуски, балерина аёлнинг бошқа севгани бор эди. Ўша маъшуғи билан уйига кириб кетаётганини кўрган Ғанибой ақлдан озгудек бўлади ва ўша жойдаёқ йиқилади. Телбавор ҳолатда ўрнидан туради. Шифохонада унга “психоген амнезия” ташхисини қўйишади. Бориб-бориб тилдан қолади. Хуллас, у ўз ҳаёти мазмуни деб ўйлаган муҳаббати вайрон бўлганини ҳазм қилолмайди…
Таҳлил:
Ҳикояда оддий, меҳнаткаш инсонлар ҳаёти қаламга олинади. Ҳикояни ўқиб бораркансиз Ибодулла ҳақида узундан узоқ таъриф-у тасвирлашлардан ҳозир нимадир бўлади-ю Ибодулла нимадир қилади ва асар кульминацияси бошланади деб ўйлайсиз. Йўқ. Кульминация Ғанибой билан содир бўлади. Эътибор берилса, икки қаҳрамон ҳам бошқалардан озроқ бўлса ҳам фарқ қилади. Ибодулла шаҳарга ўчлиги, шаҳар деса ўзини томдан ташлаши, боргач ўзини тутиши, яъни озроқ қувлиги билан ажралиб турса, Ғанибой эса айнан филология факультетида ўқиб, аммо бу соҳада бирор кун ҳам фаолият олиб бормагани ҳикоя бошидаёқ “қистириб ўтилади” (Кўпчиликка сир эмаски, филологияда ўқиган йигитлар озроқ романтик бўлади).
Кўпчиликда савол туғилади: маълум бўлишича, Ғанибой ёши катта, ёш билан баробар обрўси ҳам анча бўлган эл кўзидаги инсон. Нега шунча обрўга, умрга эришиб қўйиб кейин ўзини хароб қилди?
