НАТО Россия билан чегара яқинидаги саммитга тайёрланмоқда. Patriot тизимлари Калининградга қаратиб қўйилган

11–12 июл кунлари Вилнюсда бўлиб ўтадиган НАТО саммити арафасида Шимолий Атлантика алянси раҳбарияти Литва пойтахтини «блокка аъзо мамлакатларнинг энг илғор қуроллари билан ҳимояланган ҳақиқий қалъага айлантириш» тўғрисида қайғурмоқда», деб ёзади Reuters агентлиги 8 июл кунги материалида.

Мисли кўрилмаган хавфсизлик чоралари қўлланиши саммит Литванинг Беларус билан чегарасидан жуда яқин масофада — 30 километрдан ортиқроқ — ўтказилаётгани туфайлидир. Россиянинг ўзига ҳам у қадар узоқ эмас — Калининград области учрашув жойидан тахминан 150 километр масофада. Тадбирда эса НАТО аъзоларининг АҚШ президенти Жо Байден бошчилигидаги асосий етакчилари иштирок этади.

Маҳаллий кучларга қўшимча равишда алянснинг ўн олти давлати саммитни қўриқлаш учун мингга яқин ҳарбий хизматчиларини юборган. Шунингдек ҳаво кенглиги ҳимояси учун қўшимча ёрдам таъминланган: Болтиқ бўйи мамлакатлари ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимларининг ўзи Россия томонидан эҳтимолий ҳужумга қарши туриш учун етарли эмас деб топилган.

«Саммитга Байден ва яна 40 мамлакат етакчиси келаётганида ҳаво кенглигимизни етарлича ҳимояламаслик масъулиятсизликдан ҳам оғирроқ нарса бўларди», — дея изоҳ берган Литва президенти Гитанас Науседа.

Иттифоқчилар ёрдамига зарурат туғилганига қарамай, мудофаа комплексига сарфланадиган ЯИМ улуши бўйича (тахминан 2 фоиз) Литва НАТОда етакчи давлатлардан ҳисобланади. Аммо Литва, шунингдек бўлган Болтиқ бўйининг бошқа давлатлари Эстония ва Латвия (бу уч мамлакатнинг биргаликдаги аҳолиси олти миллион киши атрофида) катта миқдордаги қўшинлар контингенти, катта миқдордаги қирувчи самолётлар ва саммит ўтказиладиган ҳудуд осмони ҳимоясини таъминлаш учун илғор ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимларини ушлаб туриши қийин, дея ёзади Reuters.

«Патриот»лар — Германиядан, «Цезар»лар —  Францияники

Агентлик НАТОнинг айнан қайси мамлакатлари саммит ҳимояси учун қандай техникалар етказиб берганига аниқлик киритди:

• Германия Литвага Американинг 12 та Patriot русумли зенит-ракета комплексларини юборган — бу НАТО мамлакатлари арсеналидаги асосий қуруқликдаги ҳаво ҳужумидан ва ракетага қарши мудофаа тизими ҳисобланади.
• Испания эса маросимни Норвегия томонидан ишлаб чиқарилган NASAMS русумли қисқа ва ўрта масофали ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимлари билан таъминлаган.
• Франциядан Вилнюсга Caesar русумли ўзиюрар гаубицалар етиб келган.
• Шунингдек Франция Финландия ва Дания билан биргаликда ўз жанговар авиациясининг бир қисмини вақтинчаликка Литвага жойлаштирган.
• Буюк Британия ва Франция саммитни дронларга қарши кураш техникалар билан жиҳозлаган.
• Полша ва Германия Литвага жанговар вертолётлар билан жиҳозланган махсус топшириқли бўлинмаларини жўнатган.
• НАТОнинг бошқа мамлакатлари саммитни «кимёвий, биологик, радиологик ва ядровий қуроллар ҳужумига қарши воситалар билан жиҳозлаган», дея ёзади Reuters.

Агентлик Германиянинг саккизта Patriot қурилмаси Вилнюс аэропортида, Калининград областига қаратиб жойлаштирилганига эътибор қаратган. Яна иккитаси Беларус чегараси бўйлаб жойлашган. Барча қурилмалар жанговар шай ҳолатда турибди.

«Сиз географик жиҳатдан қаерда турганингиз ва хавф қаердан келишини тушунишингиз керак», — дея изоҳ берган зенит-ракета комплекслари гуруҳи жойлаштирилиши бўйича унга раҳбарлик қилаётган подполковник Штеффен Либ. Унинг сўзларига кўра, Литва НАТОдаги германиялик иттифоқчиларидан саммитни қўриқлашда ёрдам сўраган — Шимолий Атлантика алянси раҳбариятидан ҳам шундай сўров бўлган: «[Patriot комплекслари —] бу уларнинг сўровларига жавобимиз бўлди».

Литванинг ўзи қандай чоралар кўрди?

Литва президенти Гитанас Науседа мамлакатларнинг ҳаво кенглиги мустаҳкамланиши фақат саммит ўтказилиши вақти билан чекланмаслигига умид билдирди: «Саммит якунидан кейин нима бўлишини ўйлаяпмиз. Иттифоқчилар билан ҳаво ҳудудимизни доимий асосда самарали ҳимоя қилиш учун ротация гуруҳини ташкил этиш устида ишлаяпмиз».

Литва ёз бошидан буён Россия ва Беларус билан чегара ҳудудларини қўриқлаётган чегарачилар сонини уч баробарга оширди — кадрлар масаласида Латвия ва Полша ёрдам кўрсатди (бу икки мамлакат Вилнюсда саммит кунларида ишлаши учун ҳам ўз полициячиларини юборган).

«Биз [РФ ва Беларус томонидан] бўлажак турли провокацияларга тайёрланяпмиз», — деган агентликка Литва Давлат чегараларини қўриқлаш хизмати раҳбари Рустамас Любаевас. Эҳтимолий таҳдидлар қаторида у чегарада мигрантлар оқими, чегарани ноқонуний кесиб ўтиш ҳолатлари ўсиши ва унинг яқинида ҳеч қандай сабабсиз ҳарбий техникалар тўпланишини санаб ўтган.

Литва ва Беларус чегарасида 2021 йил баҳорида миграция инқирози юзага келганди. Ўшанда асосан Ироқ ва Суриядан бўлган минглаб қочқинлар Беларус орқали ЕИ ҳудудига киришга уринганди. Литва ҳукумати мигрантлар оқимини ташкиллаштиришда Александр Лукашенкони айблаган (Минскдагилар бу айбловни рад этган).

«Энди вазият Россиянинг Украинага босқини туфайли кескинлашди. Шунинг учун саммит олдидан биз чегараларимизни жуда ва жуда юқори даражада ҳимояладик», — дея ишонтирган Любаевас.

Саммит арафасида мамлакатнинг Полша ва Латвия билан чегараларида чегара назорати тикланган. Вилнюс аҳолисига эса маросим ўтказиладиган кунларда шаҳардан кетиб туриш таклиф этилган: шаҳар ҳудудида йўллар ёпилиши кутилмоқда.