Атроф-муҳитни булғаш ҳисобига катта бойлик тўплаб олган, улкан саноатга эга давлатлар бу булғанишдан жабр чекаётган камбағаллар давлатларга ўз технологиялари ва молиявий ресурслари билан ёрдамлашишга шошилмаяпти.
30 ноябр куни Дубайда сайёрамизнинг энг йирик экологик форуми – БМТ Иқлим ўзгариши бўйича ҳадли конвенсиясига аъзо 200 га яқин давлатнинг 28-конференцияси (COP28) бошланди. Саммитнинг илк кунларида 140 дан ортиқ давлат ва ҳукумат раҳбарлари қатнашган бўлса, кейинги кунларда конференция делегатлар, экспертлар ва экофаоллардан иборат 70 мингдан ортиқ меҳмон иштирокида давом этмоқда.
Аввало, бу конференциянинг Бирлашган Араб Амирликларида ўтишига доир можаролар юз берганини айтиш керак. Экология бўйича кўплаб ҳалқаро ташкилотлар, яшиллик ҳимоячиси бўлган баъзи давлатлар БААни “greenwashing”да, яъни сохта яшиллик ҳимоячиси эканликда айблашади. Уларга кўра, БАА – дунёдаги олтинчи энг йирик нефт ва газ ишлаб чиқарувчи давлат. Жон бошига, амирлик энг кўп миқдордаги заҳарли газлар ишлаб чиқаради. Бундай салоҳиятли конференцияни ўтказиш орқали амирлик ўзи учун нолойиқ бўлган сохта обрў ва репутацияга эга бўлишга интилишда айбланади.
Конференцияни олиб борувчи шахс – БАА энг катта нефт компанияси президенти Султон Жобир экани ҳам экологлар томонидан алоҳида танқид қилинди. Экологларга кўра, нефт ва газ – сайёрамизни энг кўп булғаётган омиллардан ҳисобланади. Нефт компаниялари эса, экологик форумларда раислик қилиши эмас, танқид қилиниши ва нефт ҳамда газ ишлаб чиқариш жараёнини хавфсиз ўзанга ўтказишлари керак, деб талаб қилишади экологлар.
Хўш, бу каби конференциялар ниманидир ўзгартира оладими? Ўзи, муаммо нимада? Жуда кўплаб тадқиқотларга кўра, 21-асрдаги ҳаммани бирдек безовта қиладиган биринчи муаммо – экология, атроф-муҳит бўлади. Иссиқхона эффектини ҳосил қилувчи газлар рекорд даражада кўпайган. Ер юзи кейинги 9 йилда муттасил исиб бормоқда. Ҳар йили янги иссиқлик рекордлари ўрнатилмоқда. 2015 йилда имзоланган Париж келишувига кўра, Ер шаридаги ҳарорат қўшимча 2° даражадан ошмаслиги керак.
Лекин, БМТ бош котиби Антониу Гуттеришга кўра, шу кетишда сайёрамиз қўшимча 3° даражадан ҳам исиб кетиши аниқ. Гетурриш Дубайдаги чиқишида глобал исишни “Ер шарида дўзах эшиклари очила бошлади” дея тарифлаган. Иқлим ўзгариши сабаб 2050 йилгача абадий музликларнинг учдан бир қисми эриб тугайди. Бундан кейин сувсизлик, қурғоқчилик, оммавий экологик кўчишлар авж олади.
Дунё давлатлари экологик муаммолар кучайиб боришини тан олади, лекин улар ҳозирча келиша олмаяпти. Атмосферага чиқарилаётган чиқиндиларнинг 80 фоизи дунёнинг энг бой ва саноатлашган 20 та давлати ҳиссасига тўғри келади. Энг бой давлатлар кейинги бир ярим асрда атроф-муҳитга энг катта миқдорда чиқиндилар чиқариш ҳисобига, бойиб олишди. Энди, бу чиқиндилар камбағал ва ривожланаётган давлатларнинг ҳам муаммоси ҳисобланади.
