Қуёш чақнашлари нима?
Қуёш чақнашлари – Қуёш атмосферасида энергия (кинетик, ёруғлик ва иссиқлик) ажралиши билан боғлиқ бўлган портлаш жараёни. Чақнашлар баъзан бутун қуёш атмосфераси (фотосфера, хромосфера ва тож)ни қамраб олади. Улар кўпинча (ҳамма вақт эмас) тож моддаларининг отилиши билан кечади. Кучли чақнашлар пайтида жуда катта энергия ажралиб чиқиши мумкин, бу дунё аҳолисини тахминан миллион йилга электр энергияси билан таъминлашга етади.
Магнит майдони таъсири остида қуёш плазмасининг тўсатдан сиқилиши содир бўлади, бу портлашларни келтириб чиқаради. Қуёш плазмаси чақнаш соҳаларида ўн миллион градус температурагача қизийди. Қуёш тожи ва сайёралараро фазога улоқтирилган моддаларнинг кинетик энергияси ошиб, уларнинг тезлиги 1000 км/с гача етади. Ёруғлик (фотонлар) чақнашдан кейин Ерга 8,5 секунддан кейин етиб келса, зарядланган зарралар, плазма ҳолатдаги булутлар эса икки-уч суткадан кейин етиб келади.
Магнит бўронининг пайдо бўлиши
Қуёш чақнашлари, одатда, қуёш доғларининг қарама-қарши магнит қутблари ўзаро таъсирлашиш жойларида рўй беради. Чақнашларнинг қуввати ва сони 11 йиллик давр билан ўзгариб туради.
Қуёш чақнашлари вақтида атроф-фазога зарядланган зарралар оқими Ергача ҳам етиб келади ва ер магнитосферасига таъсир қилади. Бу зарралар Ер магнит майдонини ҳолдан тойдиради, яъни магнит майдонини мувозанат ҳолатдан четга чиқаради, бу магнит бўронлари деб аталади. Магнит бўронларининг қисқа (3 кунлик) ва узун (27 суткалик) даврлари олдиндан прогноз қилинади.
Магнит бўронларини қуёш шамоли олиб келади
Сайёралараро фазода ҳақиқатан ҳам Қуёшдан тез ҳаракатланадиган, қуёш шамоли деб аталувчи моддалар оқими мавжуд. У кенгаювчи қуёш тожининг давоми ҳисобланади; асосан водород (протонлар) ва гелий (алфа-зарралар) атоми ядроларидан, шунингдек, электронлардан ташкил топган. Қуёш шамоли зарралари, секундига бир неча юз километр тезликни ташкил этувчи катта тезликда ҳаракатланади. Қуёшдан ўнлаб астрономик бирлик узоқликда - Қуёш тизимининг сайёралараро муҳитида сийраклашган юлдузлараро газ билан қўшилиб кетади. Шамол билан бирга сайёралараро фазога қуёш магнитлари ҳам олиб кетилади.
Қуёшнинг умумий магнит майдони шакли бўйича ернинг магнит индукцияси чизиқларини эслатади. Аммо Ер майдонининг куч чизиқлари экватор яқинида ёпиқ ва Ерга зарядланган зарраларни ўтказмайди. Қуёш майдонининг куч чизиқлари, аксинча, экватор соҳаларида очиқ ва спиралга ўхшаб эгриланган ҳолда сайёралараро муҳитга чўзилиб кетган. Бу шундай тушунтириладики, куч чизиқлари ўз ўқи атрофида айланаётган Қуёш билан боғлаган ҳолда қолади. Қуёш шамоли ўзига “ёпиштирилган” магнит майдонлар билан бирга Қуёшдан тескари томонга йўналган кометаларнинг газли думларини ҳосил қилади. Ўз йўлида Ер билан учрашган қуёш шамоли ер магнитосферасини кучли деформациялайди, натижада бизнинг сайёра Қуёшдан тескари томонга йўналган узун магнит “дум”га эга бўлади. Ернинг магнит майдони эсаётган қуёш моддаси оқимини ўзига чақириб олади.
